Przejdź do zawartości

Gereza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Gereza
Colobus
Illiger, 1811[1]
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – gereza abisyńska (C. guereza)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Infragromada

łożyskowce

Rząd

naczelne

Podrząd

wyższe naczelne

Nadrodzina

koczkodanowce

Rodzina

koczkodanowate

Podrodzina

gerezy

Plemię

Colobini

Rodzaj

gereza

Typ nomenklatoryczny

Simia polycomos Schreber, 1800 (= Cebus polykomos E.A.W. Zimmermann, 1780)

Synonimy
Gatunki

6 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście

Gereza[6] (Colobus) – rodzaj ssaka naczelnego z podrodziny gerez (Colobinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce[7][8][9].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała (bez ogona) 48–96 cm, długość ogona 50–100 cm; masa ciała samic 5,5–11 kg, samców 7,6–15 kg (wyjątkowo do 23 kg)[9][10].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj zdefiniował w 1811 roku niemiecki zoolog Johann Karl Wilhelm Illiger w książce swojego autorstwa o tytule Prodromus systematis mammalium et avium[1]. Na gatunek typowy Illiger wyznaczył gerezę białobrodą (C. polykomos).

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Colobus (Colobolus): gr. κολοβος kolobos „ograniczony, okaleczony”; dżelada białobroda posiada szczątkowy kciuk[11].
  • Guereza: abisyńska nazwa Guereza dla gerezy[12]. Gatunek typowy: Guereza ruppelli J.E. Gray, 1870 (= Colobus guereza Rüppell, 1835).
  • Pterycolobus: gr. πτερυξ pterux, πτερυγος pterugos „skrzydło”; rodzaj Colobus Illiger, 1811[13]. Gatunek typowy: Semnopithecus vellerosus I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1834.
  • Stachycolobus: gr. σταχυς stakhus „kolba kukurydzy, kolec”; rodzaj Colobus Illiger, 1811[14]. Gatunek typowy: Colobus satanas Waterhouse, 1838.

Podział systematyczny[edytuj | edytuj kod]

Do rodzaju należą następujące gatunki[15][10][7][6]:

Opisano również gatunek wymarły z plejstocenu dzisiejszej Kenii:

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Niepoprawna późniejsza pisownia Colobus Illiger, 1811.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b J.K.W. Illiger: Prodromus systematis mammalium et avium: additis terminis zoographicis utriusque classis, eorumque versione germanica. Berolini: Sumptibus C. Salfeld, 1811, s. 69. (łac.).
  2. J.E. Gray. On the Natural Arrangement of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 298, 1821. (ang.). 
  3. J.E. Gray: Catalogue of Monkeys, Lemurs, and Fruit-eating Bats in the collection of the British Museum. London: The Trustees, 1870, s. 5, 19. (ang.).
  4. Rochebrune 1886–1887 ↓, s. 96, 125.
  5. Rochebrune 1886–1887 ↓, s. 96, 114.
  6. a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 49. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  7. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 242–244. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
  8. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Genus Colobus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-08].
  9. a b D. Zinner, G.H. Fickenscher, Ch. Roos, M.V. Anandam, E.L. Bennett, T.R.B. Davenport, N.J. Davies, K.M. Detwiler, A. Engelhardt, A.A. Eudey, E.L. Gadsby, C.P. Groves, A. Healy, K.P. Karanth, S. Molur, T. Nadler, M.C. Richardson, E.P. Riley, A.B. Rylands, L.K. Sheeran, N. Ting, J. Wallis, S.S. Waters & D.J. Whittaker: Family Cercopithecidae (Old World Monkeys). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 699–702. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).
  10. a b Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 157–159. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  11. Palmer 1904 ↓, s. 196.
  12. Palmer 1904 ↓, s. 302.
  13. Palmer 1904 ↓, s. 596.
  14. Palmer 1904 ↓, s. 642.
  15. N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-09-22]. (ang.).
  16. N.G. Jablonski & M.G. Leakey: Systematic Paleontology of the Small Colobines. W: N.G. Jablonski & M.G. Leakey (redaktorzy): Koobi Fora Research Project. Cz. 6: The Fossil Monkeys. San Francisco: California Academy of Sciences, 2008, s. 12–30. ISBN 0-940228-73-4. (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]