Gymnopilus
 Łysak plamistoblaszkowy (Gymnopilus penetrans) | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
łysak |
| Nazwa systematyczna | |
| Gymnopilus P. Karst. Bidr. Känn. Finl. Nat. Folk 32: 21, 400 1879 | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Gymnopilus liquiritiae (Pers.) P. Karst. | |
Gymnopilus P. Karst. (łysak) – rodzaj grzybów należący do rodziny podziemniczkowatych (Hymenogastraceae)[1].
Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]Małe lub średniej wielkości grzyby kapeluszowe. Owocniki przeważnie wyrastają kępkami. Kapelusz o barwie od rdzawożółtej do czerwonobrązowej, o hymenoforze blaszkowym. Blaszki początkowo jaskrawożółte lub kremowożółte, później ciemniejsze. Na trzonie zazwyczaj występują białe resztki osłony, które czasami tworzą słabo widoczną strefę pierścieniową. Tylko jeden gatunek (łysak wspaniały) posiada błoniasty pierścień. Wysyp zarodników rdzawobrązowy[2]. Zarodniki z ornamentacją brodawkowatą do pomarszczonej, bez pory kiełkowej o ścianie przeważnie dekstrynoidalnej. Cheilocystydy w dolnej części mniej lub bardziej brzuchate z wierzchołkiem mniej lub bardziej główkowatym. Wszystkie strzępki ze sprzążkami. Smak przeważnie gorzki[3].
Zazwyczaj są to grzyby saprotroficzne rozwijające się na martwym drewnie, na ziemi bogatej w próchnicę, na torfie, zwęglonym drewnie i na spaleniskach. Jeden gatunek kolonizuje trawy. Rzadko rosną wśród torfowców lub pasożytniczo żerują na korzeniach lub podstawach drzew[4].
Systematyka i nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Hymenogastraceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Takson utworzył Petter Adolf Karsten w 1879 r. Gatunkiem typowym jest Gymnopilus liquiritiae (Pers.) P. Karst[1]. Synonim naukowy Fulvidula Romagn[5]. Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1987 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki opisywane były także jako bedłka, opieńka, skórzak, łuszczak, łuskwiak, ogniówka[6].
- Gymnopilus bellulus (Peck) Murrill 1917 – łysak piękny
- Gymnopilus decipiens (Sacc.) P.D. Orton 1960[7] – łysak wypaleniskowy[8]
- Gymnopilus flavus (Bres.) Singer 1951 – łysak kupkówkowy
- Gymnopilus fulgens (J. Favre & Maire) Singer 1951 – łysak torfowiskowy
- Gymnopilus hybridus (Gillet) Maire 1933 – łysak włóknistopierścieniowy
- Gymnopilus josserandii Antonín 2000[7] – łysak murszowy[8]
- Gymnopilus junonius (Fr.) P.D. Orton 1960 – łysak wspaniały
- Gymnopilus liquiritiae (Pers.) P. Karst. 1879 – łysak szerokoblaszkowy
- Gymnopilus microsporus (Singer) Singer 1951 – łysak drobnozarodnikowy
- Gymnopilus neerlandicus (Huijsman) Contu 2008[7][9] – łysak blady[8]
- Gymnopilus odini (Fr.) Bon & P. Roux 2002[7] – łysak ognistokapeluszowy
- Gymnopilus penetrans (Fr.) Murrill 1912 – łysak plamistoblaszkowy
- Gymnopilus purpuratus (Cooke & Massee) Singer 1955[10] – łysak purpurowy[8]
- Gymnopilus picreus (Pers.) P. Karst. 1879 – łysak ciemnotrzonowy
- Gymnopilus sapineus (Fr.) Murrill 1912 – łysak drobnołuskowy
- Gymnopilus stabilis (Weinm.) Kühner & Romagn. 1985 – łysak czerwonopomarańczowy
- Gymnopilus subsphaerosporus (Joss.) Kühner & Romagn. 1953 – łysak kulistawozarodnikowy
Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[11]. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Władysława Wojewody[6] i innych[7][8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2016-11-07] (ang.).
- ↑ Andreas Gminder, Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 256, 257, ISBN 978-83-258-0588-3.
- ↑ Jan Holec, The genus Gyymnopilus (Fungi, Agaricales) in the Czech Republic with respect to collections from other European Countries, „Acta Musei Nationalis Pragae, Series B, Historia Naturalis”, 61 (1–2), s. 1–52 (ang.).
- ↑ Henning Knudsen, Jan Vesterholt, Funga Nordica. Agaricoid, boletoid and cyphelloid genera, Kopenhaga: Nordsvamp, 2008, s. 857, ISBN 978-87-983961-3-0.
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-09-20] (ang.).
- ↑ a b Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 278–280, ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ a b c d e Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2024-01-03] (pol.).
- ↑ a b c d e Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-09-08].
- ↑ Podany jako Hebelomina neerlandica Huijsman.
- ↑ Według Index Fungorum takson niepewny.
- ↑ Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2013-09-20] (ang.).