Przejdź do zawartości

Historia biologii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
To jest stara wersja tej strony, edytowana przez Adi (dyskusja | edycje) o 14:51, 10 lis 2008. Może się ona znacząco różnić od aktualnej wersji.

Historia biologii opisuje badanie życia na Ziemi od czasów starożytnych do współczesności. Biologia to jedna z głównych nauk przyrodniczych, ogniskująca w sobie wyniki innych nauk przyrodniczych. Ogarnia wszystkie zagadnienia życia w jego rozmaitych przejawach i stadiach rozwojowych. Przedmiotem biologii jest wszystko, co dotyczy budowy, rozwoju, pochodzenia i przemiany organizmów żywych. Przez długi czas zajmowała miejsce dominujące wśród nauk przyrodniczych, obecnie ustępując nieco innym, które wyłoniły się z niej w ostatnim stuleciu, np. biochemii czy genetyce.

Odkrycia biologii i jej postępy spowodowały rewolucję w poglądach człowieka na świat; wiedza taka jak ewolucja, czy budowa komórek ciała ludzkiego zdobyta została dzięki biologii. Mniej znana jest sama historia odkryć biologicznych, zarówno tych pierwszych, które sprawiły, że biologia zajęła kiedyś dominujące miejsce wśród nauk przyrodniczych, jak i tych, które sprawiły, że ten prymat utraciła.

Biologia w znaczeniu nowoczesnym pojawiła się w roku 1860, kiedy Max Schultze wyjaśnił po raz pierwszy, czym jest protoplazma.

Najwcześniejsze dzieje biologii

Arystoteles

W swoich dziełach Arystoteles ujął ówczesny stan przyrodoznawstwa Greków. Przez dwa tysiąclecia pozostawały one niemalże jedynym źródłem wiedzy w tym zakresie. Nie jest wiadome ile czasu zajęło starożytnym osiągnięcie tego poziomu wiedzy. Arystoteles sam odwoływał się nieraz do swych poprzedników, którzy osiągnęli znaczny poziom wiedzy przed nim, lecz wiele z tych dzieł zaginęło.

Jednym z najbardziej doniosłych odkryć archeologicznych nt. starożytnej biologii jest odnalezienie przez George'a Ebersa w Egipcie w 1860 r. Papirusa. Po przetłumaczeniu okazało się, że jest to dzieło medyczne z XV w p.n.e. Już wówczas egipska medycyna osiągnęła wyjątkowy stopień rozwoju w porównaniu do innych państw starożytnych. Ujęcie zagadnień medycznych w system wymaga co najmniej kilkusetletniej obserwacji i praktyki. Można by zatem wnioskować, że Papirus Ebersa nie był pierwszą próbą w tym zakresie. Został bowiem skonstruowany w oparciu o wiadomości z zakresu nauk ścisłych, dowodząc, że jest tylko kontynuacją osiągnięć nieznanych poprzedników jego twórcy.

Arystoteles urodził się w roku 384 p.n.e. w Stagirze i umarł w roku 324, na wyspie Eubea. Był wybitnym uczniem Platona i wychowawcą Aleksandra Wielkiego. Wiele spośród blisko trzystu jego dzieł uważa się za zagubione, dostępne są jednak o nich pewne wiadomości pośrednie. Traktują o filozofii, metafizyce, psychologii, polityce, retoryce, największe jednak objętościowo są jego dzieła przyrodnicze. Był prekursorem morfologii. Arystoteles poczynił istotne spostrzeżenia dotyczące rozwoju zarodkowego zwierząt. Prześledził on dzień po dniu zmiany rozwojowe w jajku kurzym, obserwował również rozwój wielu innych zwierząt. Opisał tkanki, a narządy rozłożył w dość uproszczony sposób na ich części składowe. Był znakomitym organizatorem, a wyraźne błędy metodologiczne, których się dopuścił, należy złożyć na karb nieumiejętności przeprowadzania sekcji zwierząt. Nadał przyrodoznawstwu kierunek rozwoju, zwracający się ku doświadczeniu i poznawaniu przyrody metodą bezpośrednią.

Wieki ciemne przyrodoznawstwa

Wkrótce po okresie, w którym działał Arystoteles ośrodek naukowej twórczości przeniósł się do Aleksandrii, gdzie Ptolemeusz I wzniósł wielkie muzeum i założył bibliotekę. Kwitła tam matematyka i geografia, ale przyrodoznawstwem nie zajmowano się prawie w ogóle.

Podobnie działo się w Cesarstwie Rzymskim. Rzymianie posiadali jednak spore dokonania w zakresie porządkowania i systematyzowania już istniejącej wiedzy. Pliniusz Starszy rzymski generał i powieściopisarz, jest autorem 37-tomowej Historii naturalnej) w której starał się zgromadzić całą ówczesną wiedzę przyrodniczą. Był kompilatorem, który odrzucił metody lansowane przez Arystotelesa i bezkrytycznie zamieszczał w swym dziele zarówno legendy jak i fakty zapożyczone z dzieł innych autorów. W pracach skupił się na zagadnieniach systematycznych, podczas gdy Arystoteles uznał systematykę za naukę podrzędną. Logiczną i dość spójną klasyfikację Arystotelesa, opartą na planie budowy zwierzęcia, zastąpił sztucznym podziałem w zależności od środowiska życia.

Innym, znanym przyrodnikiem Rzymskim był Galen, anatom i lekarz, jeden z nielicznych prawdziwych autorytetów schyłku okresu starożytnego.

Późniejszy zanik postępu nauk przyrodniczych był skutkiem odwrócenia się ludzi od spraw przyziemnych. Jedną z przyczyn były rosnące wpływy chrześcijaństwa. Lansowane przez Kościół ideały ascezy, ucieczki od świata i pokładania nadziei w życiu pośmiertnym potęgowały wrogie nastawienie do naukowej obserwacji, która często była widziana jako herezja. Chęć poznania świata doczesnego interpretowana była jako grzeszna ciekawość. Książki były gromadzone w miejscach trudno dostępnych (klasztory), znikły szkoły filozofii, spadł ogólny poziom wykształcenia. Duchowieństwo zawładnęło szkolnictwem, zajmowano się jednak przede wszystkim zagadnieniami nadprzyrodzonymi, nadając mistyczne znaczenie zjawiskom naturalnym. Doprowadziło to do pseudonaukowych dyskusji z powoływaniem się na wyrwane z kontekstu stwierdzenia starożytnych autorów i znacznego upadku przyrodoznawstwa. I tak na przykład przekonywano, że odkryte na Słońcu plamy są złudzeniem optycznym, ponieważ Arystoteles w którymś miejscu powiedział, że "Oblicze słońca pozbawione jest plam".

W średniowieczu zaadaptowano jednak wiele teorii i wiedzy przyrodniczej od uczonych arabskich, w szczególności w zakresie medycyny i walki z epidemiami.

Nowa era biologii

Odrodzenie przyniosło zmiany światopoglądowe, umożliwiające szybszy rozwój nauk przyrodniczych. Rozpowszechnienie się w Europie [[nowych metod druku, wielkie odkrycia na morzu, powstanie licznych uniwersytetów, wymiana myśli pod wpływem wędrówek wywołanych krucjatami – wszystko to doprowadziło do rozbudzenia ciekawości światem. Odrodzenie przyniosło też nawrót do badań naukowych. Pionierami nauki jednak mogli być jednak wyłącznie ludzie niezależni, również od Kościoła. W czasach tych tworzyli Galileusz i Kartezjusz. W wieku XVII i XVIII rozwój nauk przyrodniczych nabrał tempa, wciąż jednak lawirując wśród utartych poglądów i dogmatów Kościoła.

Anatomia i medycyna

Na bazie odkryć Wesaliusza rozwijała się anatomia porównawcza zwierząt. William Harvey do metod Wesaliusza, opartych przede wszystkim na obserwacji, dołączył eksperyment i opisał krwiobieg. Uważany jest on za ojca nowoczesnej fizjologii.

Wynalezienie mikroskopu i zastosowanie go do badań nad strukturą tkanki, komórki i światem pierwotniaków przez Grewa, Hooke'a, Malpighiego i Leeuwenhoek ukazało nowe obszary badań naukowych. W XVII wieku John Ray zainicjował poszukiwania nowoczesnych metod klasyfikacji organizmów, a w XVIII Linneusz wprowadził system nazewnictwa biologicznego, stosowany do dzisiaj.

Cuvier rozwinął anatomię porównawczą zwierząt, a Bichat położył podwaliny pod naukę o budowie tkanek histologia). Rosjanin Baer rozwinął spostrzeżenia Cuviera i Bichata, uzupełniajac je o obserwacje z dziedziny rozwoju zarodkowego zwierząt, dając początek nowoczesnej embriologii.

Teoria ewolucji Darwina

W 1858 roku K. Darwin przedstawił teorię ewolucji biologicznej dokonującej się przez dobór naturalny. Według niej, współczesne gatunki powstały w sposób naturalnego przystosowania się do środowiska, w którym żyli ich przodkowie. Założył między innymi, że rasa ludzka powstała w wyniku ewolucji małp.

Odkrycie zasad dziedziczenia, DNA

Jednym z największych dokonań biologii w XX w. było poznanie budowy DNA. Odkrycia dokonali Francis Crick i James Watson, którzy ogłosili wyniki swojich badań w 1953 roku. Poznanie budowy DNA zapoczątkowało intensywny rozwój genetyki, a także inżynerii genetycznej, która zajmuje się wykorzystywaniem genów w hodowli roslin i zwierzat.Szablon:Link FA