Andreas Vesalius

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wesaliusz

Andreas Vesalius, Wesaliusz, właśc. Andries van Wesel lub Andre Wesale (ur. 31 grudnia 1514 w Brukseli, zm. 15 października 1564 na Zakintos[1]) – flamandzki uczony, twórca nowożytnej anatomii.

Urodził się w Brukseli, w rodzinie o tradycjach medycznych (jego ojciec był aptekarzem cesarza Karola V). Studiował humanae litterae na uniwersytecie w Leuven w latach 1529-33[2], a następnie między 1533 a 1536, w Paryżu, pod kierunkiem Sylwiusza. Ostatnim etapem jego studiów była nauka uniwersytecie w Padwie, gdzie w wieku 23 lat, w 1537 otrzymał tytuł doktora medycyny, publikując w charakterze dysertacji parafrazę dzieła arabskiego lekarza Ar-Raziego. Zaraz też został zatrudniony jako wykładowca chirurgii, odpowiedzialny za pokazy anatomii; w Padwie nauczał w latach 1537-1555[3].

W 1543[4] napisał 7-częściowe dzieło Budowa ludzkiego ciała (De humani corporis fabrica; w skrócie często cytowane jako Fabrica) i zadedykował je Karolowi V. Było to pierwsze wydane drukiem dzieło o anatomii człowieka[5]. Jako pierwszy opisał w nim dokładnie budowę ciała ludzkiego, ilustrując swe twierdzenia 300 drzeworytami wykonanymi przez ucznia Tycjana, Calcariego. Poprawił tym samym ponad 200 błędów Klaudiusza Galena i udowodnił, że nie wykonał on żadnych sekcji zwłok ludzkich.[6] Dzieło Vesaliusa określano jako kulminację humanistycznego odrodzenia nauki starożytnej, jednakże nie była to nauka starożytna w sensie wyłącznie klasycznym: wykształcenie Vesaliusa opierało się na tradycji arabskiej i na jego własnych dokładnych obserwacjach, których wyniki szeroko rozpowszechniał drukiem.[7]

Krytyka Galena spowodowała niechęć innych uczonych, w szczególności zajadłe ataki ze strony byłego mentora Vesaliusa – Sylviusza. Zrezygnował więc z profesury w Padwie i przeniósł się do Brukseli, gdzie poślubił Annę van Hamme; w 1544 został nadwornym lekarzem Karola V; jego kariera jako lekarza rozwijała się bardzo dobrze, a w 1556 został przez cesarza podniesiony do rangi hrabiego i otrzymał dożywotnią pensję[3]. W 1559 przeniósł się do Madrytu na dwór Filipa II, króla Hiszpanii. W 1564 został oskarżony przez inkwizycję o morderstwo - po tym, gdy podczas sekcji zmarłego szlachcica okazało się, że serce „denata” wciąż słabo bije. Król zamienił karę na pielgrzymkę do Jerozolimy. W drodze powrotnej Vesalius zginął tragicznie w katastrofie okrętu[3].

Wesaliusz jako jeden z pierwszych odważył się na dokładne zbadanie zwłok ludzkich, wykazując przy tym liczne błędy w dziełach Galena; błędy będące wynikiem nieuzasadnionego, a bezwzględnego przenoszenia stosunków anatomicznych panujących u zwierząt na organizację ciała ludzkiego. Wskutek tych poprawek i sprostowań popadł w spór ze swym nauczycielem, Sylwiuszem, stanowczym zwolennikiem Galena, a także innym sławnym badaczem – Eustachiuszem. Spór ten przyczynił się do rozwoju anatomii porównawczej zwierząt.

Fabrica Wesaliusza była bogato ilustrowana przez niderlandzkiego artystę Jana van Calcara. Każdy drzeworyt zawierał zarówno treści merytoryczne jak i metaforę. Do tego dochodziły niezwykle sugestywne inicjały.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Encyklopedia PWN (pol.). [dostęp 2010-10-17].
  2. Dominowały tam nadal wpływy arabskie
  3. a b c P M Dunn. Andreas Vesalius (1514-1564), Padua, and the fetal "shunts". „Archives of Disease in Childhood - Fetal and Neonatal Edition”. 88 (2), s. 157–159, 2003-03-01. DOI: 10.1136/fn.88.2.F157. ISSN 14682052 13592998, 14682052 (ang.). [dostęp 2014-04-25]. 
  4. Józef Andrzej Gierowski: Historia Włoch. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986, s. 224. ISBN 83-04-01943-4.
  5. praca zbiorowa: Tablice biologiczne. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2003, s. 471. ISBN 83-7350-029-4.
  6. Galen pracował na zwłokach zwierzęcych, ponieważ rozcinanie ciał ludzkich było zabronione. [J. Goody: Renesans. Czy tylko jeden. Czytelnik, Warszawa 2012, str. 78]
  7. JackJ. Goody JackJ., Renesans. Czy tylko jeden?, 2012.

Bibliografia[edytuj]