Idrija

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Idrija
Ilustracja
Widok od zachodu z kościoła św. Antoniego Padewskiego
Państwo  Słowenia
Gmina Idrija
Zarządzający Bojan Sever
Powierzchnia 14,5 km²
Wysokość 335 m n.p.m.
Populacja (2015)
• liczba ludności
• gęstość

5903[1]
406 os./km²
Nr kierunkowy 386 05
Kod pocztowy 5280
Położenie na mapie Słowenii
Mapa lokalizacyjna Słowenii
Idrija
Idrija
Ziemia46°00′04″N 14°01′20″E/46,001111 14,022222
Strona internetowa

Idrija (wł. Idria, niem. Idria) – miasto w Słowenii,w regionie Primorska, nad rzeką Idrijca. Administracyjne centrum gminy Idrija. Najstarsze górnicze miasto w Słowenii, ośrodek produkcji koronek.

W miasteczku znajduje się nieczynna zabytkowa kopania rtęci wpisana listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kiedy w 1490 w miejscu obecnego miasta Idrija dokonano odkrycia złóż rtęci, miasto założyli górnicy z Niemiec i Friuli. Pierwotnie Idrija znajdowała się w granicach Republiki Weneckiej. W 1509 podczas wojny Ligi z Cambrai przeciwko Wenecji została zajęta przez wojska Maksymiliana I Habsburga. Od 1575 kopalnia podlegała bezpośrednio władcy austriackiemu. W latach 1809-13 miasto weszło w skład prowincji Iliryjskich i było okupowane przez wojska francuskie[2]. Po pierwszej wojnie światowej w wyniku układu w Rapallo, Idrija znalazła się w granicach Włoch[3]. Podczas II wojny światowej w latach 1943-1945 okupowane przez Niemcy, po II wojnie światowej znalazło początkowo w brytyjsko-amerykańskiej strefie okupacyjnej[4].

Koronkarstwo[edytuj | edytuj kod]

Koronka Idrijska autorstwa Pavli Podobnik

W Idriji wykształciła się sztuka tworzenia chrakterystycznych koronek klockowych typu tasiemkowego z motywami roślinnymi z użyciem 7 par szpulek[5][6]. Tradycja koronkarstwa rozpoczęła się od 1696, pierwszy sklep z koronkami został otwarty w 1860 przez Štefana i Karolinę Lapajne. W 1876 została otwarta przez austriackie ministerstwo handlu szkoła koronkarstwa cały czas czynna (2015). Po II wojnie światowej produkcja koronek zaczęła powoli spadać, a koronkarstwo stało się zajęciem starszych kobiet, dorabiających sobie w ten sposób do emerytury. Od 1990 po utworzeniu najpierw spółdzielni, przekształconej następnie w przedsiębiorstwo (Čipkarska Šola Idrija) zajmujące się dystrybucją koronek Idrijskich zainteresowanie nimi i ich produkcja zaczęły wzrastać[7][8].

W miejscowej szkole nauka koronkarstwa jest obowiązkowym przedmiotem dla dziewcząt. Co roku odbywa się festiwal koronek z konkursem rękodzielniczych wyrobów koronkarek[2].

Zabytkowa kopalnia rtęci[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowa kopania rtęci wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO[9], w skład której wchodzą[10][2]:

  • szyb św. Antoniego z kaplicą św. Trójcy (z około 1500)
  • szyb św. Franciszka (1792), czynny do 1999
  • dom górników
  • dawny spichlerz miejski (1770)
  • koło wodne „Kamšt”, o średnicy ponad 13 m (1790)
  • kanał odwadniający „Rake”
  • zamek Gewerkenegg

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

W miasteczku znajdują się[2]:

Transport[edytuj | edytuj kod]

Do miasteczka można dojechać drogą 102.

Osoby związane z Idriją[edytuj | edytuj kod]

W latach 1742 - 1758 mieszkał tu i pracował jako lekarz i specjalista chemik w przedsiębiorstwie górniczym wydobywającym rtęć Giovanni Antonio Scopoli, włoski naturalista, znany ze swych prac w zakresie flory i fauny Krainy[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Idrija (ang.). Statistični urad Republike Slovenije. [dostęp 2015-10-03].
  2. a b c d Magdalena Dobrzańska-Bzowska, Krzysztof Bzowski: Słowenia. Słoneczna strona Alp. Przewodnik.. Kraków: Bezdroża, 2010, s. 109-113. ISBN 978-83-7661-081-8.
  3. TREATY BETWEEN THE KINGDOM OF ITALY AND THE KINGDOM OF THE SERBS, CROATS AND SLOVENES SIGNED AT RAPALLO, NOVEMBER 12, 1920 (ang.). [dostęp 2015-10-03].
  4. UK-PRO_ARS-Mel 2005 (ang.). Public Record Office - PRO, London. [dostęp 2015-10-04].
  5. IDRIJA LACE (ang.). Visit Idrija. [dostęp 2015-10-04].
  6. Agnieszka Richter: Klasyfikacja koronek klockowych. Agnieszka Richter. [dostęp 2015-10-04].
  7. The story of Idrija lace (ang.). slovenia.si/. [dostęp 2015-10-04].
  8. Simo Häyrynen, Risto Turunen, Jopi Nyman: Locality, Memory, Reconstruction: The Cultural Challenges and Possibilities of Former Single-Industry Communities. Cambridge Scholars Publishing, 2011, s. 109.
  9. Kopalnie rtęci w Almadén (Hiszpania) i Idrija (Słowenia) (Kryt. II, IV / 2012). Polski Komitet ds. UNESCO. [dostęp 2015-10-04].
  10. SIGHTS OF UNESCO (ang.). Visit Idrija. [dostęp 2015-10-04].
  11. Branko Soban: A Living Bond between Idrija and Uppsala (ang.). [dostęp 2015-10-04].