János Thuróczi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
János Thuróczi
Thuróczi János
Ilustracja
Data urodzenia 1435?
Data śmierci 1489?
Zawód, zajęcie kronikarz

János Thuróczi – XV–wieczny węgierski kronikarz, syn Pétera Turócziego z Szentmihály, protonotariusz Królestwa Węgier. W 1470 r. wziął udział w konwencie komitatu Turóc, gdzie pełnił funkcję świeckiego sekretarza. Wybitny prawoznawca, mówca i historyk swoich czasów.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Na temat jego życia mamy mało informacji. Urodził się w górnowęgierskiej rodzinie posiadaczy ziemskich, zaliczających się do średniej szlachty. Jego żyjący w XIII wieku przodek, komes András, otrzymał w darowiźnie od króla wieś Nádasér, położoną w komitacie Turóc. W czasie panowania Zygmunta Luksemburskiego jego wuj András Nádaséri służył na królewskim dworze i tam otrzymał nazwisko András Turóczi. Jego samego źródła wspominają po raz pierwszy w 1459 roku. Na temat jego nauki również nic nie wiemy. Wiedzę prawniczą i znajomość łaciny mógł uzyskać w którejś ze szkół kościelnych. Nie ma śladu po tym, że mógł studiować na którymś z zagranicznych uniwersytetów. Robił świecką karierę prawniczą: w 1465 roku działał jako prokurator i adwokat klasztoru norbertanów w Ipolyságu w procesie przed nadwornym sędzią królewskim, (judex curiae regiae), w 1467 roku był sekretarzem nadwornego sędziego królewskiego, potem od 1470 roku w miejscu wiary publicznej w Ipolyságu, od 1475 roku znowu działa w urzędzie nadwornego sędziego, a w 1486 roku zostaje protonotariuszem (węg. ítélőmester)[1], czyli urzędnikiem zajmującym się redagowaniem wyroków i innych orzeczeń sądowych u Tamása Drágiego, naczelnika urzędu sędziowskiego prawnego przedstawiciela króla (węg. királyi személynök). Po raz ostatni w 1488 roku, roku wydania jego książki, imię jego pojawia się w źródłach, stąd jest prawdopodobne, że umarł przed latem 1489 roku. Jego dzieło nosi tytuł Chronica Hungarorum i jest znane jako Kronika Thurócziego.

Król Maciej Korwin na ilustracji z Kroniki Thurócziego

Jego urzędowi zwierzchnicy (László Hásságyi i Tamás Drági) zachęcili go około roku 1480 do napisania historii dawnych Węgrów. Najpierw na podstawie wierszowanego dzieła Lorenzo de Menaciego, XIV–XV–wiecznego posła weneckiego, napisał dzieje Karola III. Następnie dokonał przeróbki pisemnej spuścizny powstałych w XIV wieku Kroniki Ilustrowanej i Kroniki Budzińskiej, polegającej głównie na poszerzeniu rozdziałów dotyczących historii Hunów i Scytów na podstawie dzieł papieża Piusa II i florenckiego biskupa Antoninusa. W tym czasie przebadał też dzieła historyczne powstałe we wczesnym średniowieczu. Oprócz dziejów Karola III dołączył do nich dzieło na temat Ludwika I autorstwa Jánosa Kükülleiego, archidiakona Küküllő. Zdarzenia z lat 1386–1470 opisał samodzielnie i jest to, z historycznego punktu widzenia, najważniejsza część jego pracy. Na końcu dodaje do niej jako załącznik „Żałobną pieśń” mistrza Rogera. Dzieło, noszące tytuł Chronica Hungarorum, ilustrowane drzeworytami, wydrukowano 20 marca 1488 roku w Brnie, a potem w Augsburgu[2], jako drugą książkę, po Kronice Budzińskiej, zajmującą się historią Węgier. Pierwsze wydanie zadedykował Tamásowi Drágiemu, a drugie królowi Maciejowi. W wydaniu pomagało dwóch budzińskich księgarzy, Tibold (Theobald) Feger i György Ruem oraz Erhard Ratdolt.

Wydania dzieła[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. [1] opis stanowiska, po węgiersku
  2. [2]Bibliotheca Corviniana Digitalis

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Kaszák József: Thuróczy János élete és krónikája, Stephaneum Nyomda, Budapest, 1906.
  • Mályusz Elemér: Thuróczy János krónikája és a Corvina, Akadémia Kiadó, Budapest, 1966.
  • Mályusz Elemér: A Thuróczy-krónika és forrásai, Akadémia Kiadó, Budapest, 1967.
  • Tolnai világlexikona
  • A Pallas nagy lexikona

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]