Zygmunt Luksemburski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zygmunt Luksemburski
z łaski Bożej cesarz rzymski, po wieki August, król Węgier, Czech, Dalmacji, Chorwacji, Ramy, Serbii, Galicji, Lodomerii, Kumanii i Bułgarii
Albrecht Dürer 082.jpg
Święty Cesarz Rzymski
Okres panowania od 31 maja 1433
do 15 lutego 1437
Poprzednik Karol IV Luksemburski
Następca Fryderyk III Habsburg
Król Niemiec
Okres panowania od 21 lipca 1411
do 15 lutego 1437
Poprzednik Ruprecht Wittelsbach
Następca Albrecht II Habsburg
Król Węgier
Okres panowania od 31 marca 1387
do 15 lutego 1437
Poprzednik Karol II z Durazzo
Następca Albrecht II Habsburg
Król Czech
Okres panowania od 16 sierpnia 1419
do 15 lutego 1437
Poprzednik Wacław IV Luksemburski
Następca Albrecht II Habsburg
Król Włoch
Okres panowania od 25 listopada 1431
do 15 lutego 1437
Poprzednik Ludwik IV Bawarski
Następca Karol V Habsburg
Dane biograficzne
Dynastia Luksemburgowie
Urodziny 14 lub 15 lutego 1368
Śmierć 9 grudnia 1437
Ojciec Karol IV Luksemburski
Matka Elżbieta Pomorska
Żona Maria Andegaweńska
Barbara Cylejska
Dzieci Elżbieta
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Herb cesarski Zygmunta Luksemburskiego
Róg do picia Zygmunta Luksemburskiego, przed 1408

Zygmunt Luksemburski (Luksemburczyk), (ur. 14 lub 15 lutego 1368 w Norymberdze, zm. 9 grudnia 1437 w Znojmie) – elektor (margrabia) brandenburski od 1378, król węgierski od 1387, niemiecki od 1411, książę Luksemburga od 1419, król włoski od 1431, Święty Cesarz Rzymski od 1433, król czeski od 1419 (objął władzę w 1436).

Trzeci i ostatni cesarz z dynastii luksemburskiej. Drugi syn cesarza Karola IV Luksemburskiego oraz jego czwartej żony – Elżbiety Pomorskiej. Prawnuk Kazimierza III Wielkiego, króla Polski. Przyrodni brat Wacława IV, króla Czech i Niemiec.

Rządy[edytuj | edytuj kod]

Ocena panowania tego władcy pozostaje wciąż gorącym tematem dyskusji wielu historyków – są wśród nich tacy, którzy wychwalają postawę Zygmunta jako obrońcy chrześcijaństwa – władcy, który pragnął zjednoczyć świat chrześcijański, aby ten mógł skuteczniej przeciwstawić się naporowi potęgi muzułmańskiej, jak również narastającym ruchom protestanckim. Oponenci nie negują tego poglądu, zarzucają jednak Zygmuntowi Luksemburskiemu wykorzystywanie religijnych instrumentów dla realizacji planów dynastycznych domu luksemburskiego. Obie strony zgadzają się z tym, że Zygmunt Luksemburski był osobą o wysokiej inteligencji, władcą niezwykle energicznym, o wygórowanych ambicjach. Przyczyn niepowodzeń tego nietuzinkowego władcy upatruje się zarówno w sprzecznościach jego charakteru, jak i w utopijności podejmowanych przez niego przedsięwzięć.

Faktem jest, że polityka prowadzona przez Zygmunta doprowadziła do licznych wojen, a w ostatecznym rezultacie przyczyniła się do znacznego osłabienia rządzonych przez niego państw.

Polityka Zygmunta Luksemburskiego[edytuj | edytuj kod]

Był on duchowym i militarnym przywódcą kilku krucjat, które na ogół kończyły się klęską oraz wyprawy przeciw Turkom osmańskim.

W 1396 r. poniósł porażkę w bitwie pod Nikopolis, w 1428 r. – pod Golubacem (Gołąbcem).

Wyprawiał się również przeciw czeskim husytom i poniósł porażki pod Witkowem i pod Pragą w 1420 r., pod Niemieckim Brodem w 1422 r., pod Uściem w 1426 r., pod Tachowem w 1427 r. i pod Domażlicami 1431 r.

Przyczynił się znacznie do zwołania soboru w Konstancji w 1414 r. i odegrał podczas niego istotną rolę, doprowadzając do zakończenia Wielkiej Schizmy kościoła katolickiego. Miał udział w schwytaniu czeskiego prekursora protestantyzmu Jana Husa, w efekcie czego ten został osądzony i spalony na stosie.

Prowadzone przez niego wojny wymagały ogromnych nakładów finansowych. Szukając pokrycia dla tych wydatków wyprzedawał dobra królewskie i cesarskie oraz zaciągał liczne długi i nakładał nadmierne podatki

Polityka wobec Węgier[edytuj | edytuj kod]

Spędzając większość czasu poza rządzonym przez siebie krajem niewiele zajmował się jego administracją – powołał do tego celu urząd palatyna, który miał to robić w jego zastępstwie.

Nielubiany przez swych węgierskich poddanych starał się zjednać sobie wpływowych popleczników poprzez wynoszenie ich do godności magnackich, doprowadził tym do nadmiernego wzrostu ich znaczenia oraz skłócenia z resztą szlachty węgierskiej; nałożył ogromne podatki na magnatów, ci zaś przenieśli ten ciężar na niższą szlachtę, a ta z kolej na chłopstwo, co doprowadziło do chłopskiego powstania w Transylwanii. Wykorzystując dla swych imperialnych celów ekonomiczne, militarne i polityczne zasoby Węgier, wyczerpał ten kraj tak skutecznie, że jego znaczne osłabienie przyczyniło się do późniejszego uzależnienia od Turcji.

Polityka wobec Czech[edytuj | edytuj kod]

Królem Czech został w momencie śmierci Wacława IV 16 sierpnia 1419 roku. Jego przewrotne postępowanie wobec Jana Husa podczas soboru w Konstancji, które doprowadziło do spalenia Husa na stosie, wzbudziło powszechne oburzenie i wywołało gwałtowny sprzeciw Czechów wobec zamiaru objęcia przez niego tronu czeskiego. Przy użyciu wojsk niemieckich i węgierskich zajął stolicę Czech i 28 lipca 1420 roku został koronowany przez arcybiskupa Pragi w Pradze. Niedługo potem atak mieszczan oraz husyckiej armii na zamek zmusił go do ewakuacji. Doprowadziło to w 1420 r. do nasilenia wyniszczających ten kraj wojen husyckich. Tron czeski Zygmunt uzyskał dopiero w 1436 r. na skutek zdrady kalikstynów (utrakwistów), jednego z ugrupowań husyckich.

Polityka wobec Niemiec[edytuj | edytuj kod]

20 września 1410 roku trzech elektorów ogłosiło Zygmunta królem rzymskim (niemieckim), jednak pozostali później wybrali Jodoka Morawskiego. 21 lipca 1411 roku, już po śmierci Jodoka, Zygmunt został wybrany przez pełną kurię elektorską. W elekcji brał udział on sam jako margrabia Brandenburgii, jego brat Wacław IV jako król Czech, książę Saksonii Rudolf III Wettyn, hrabia-palatyn Renu Ludwik III Wittelsbach, arcybiskup Moguncji Jan II z Nassau, arcybiskup Kolonii Werner von Falkenstein oraz arcybiskup Trewiru Fryderyk III von Saarwerden. Koronował się w Akwizgranie 8 listopada 1414 roku. 25 listopada 1431 roku w Mediolanie koronował się na króla Włoch, które także wchodziły w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Cesarzem rzymskim został 31 maja 1433 roku, kiedy to koronował go w Rzymie papież Eugeniusz IV. Za jego panowania w Rzeszy Niemieckiej umocniły się nowe potęgi terytorialne; Brandenburgia i Saksonia.

Polityka wobec Polski[edytuj | edytuj kod]

Zygmunt planował rozbiór Polski za pośrednictwem księcia opolskiego Władysława Opolczyka. Plan rozbioru przedstawiony został wielkiemu mistrzowi zakonu krzyżackiegoKonradowi Wallenrodowi w 1392 r. Przewidywał on rozbiór Polski pomiędzy Rzeszę Niemiecką, zakon krzyżacki, Węgry i Morawy.

Plan ten nie został zrealizowany, gdyż sprzeciwili się mu Krzyżacy. W 1410 roku wojska Zygmunta pod dowództwem Ścibora ze Ściborzyc najechały ziemię sądecką, jednak najazd został odparty.

Zmiana stosunków Zygmunta z Polską nastąpiła po polskim zwycięstwie pod Grunwaldem i podpisaniu I Pokoju toruńskiego w 1411. Już 15 marca 1412 roku Zygmunt podpisał w Lubowli pokój z Polską, na podstawie którego zawarto przymierze polsko-węgierskie oraz postanowiono, że Ruś Czerwona i Podole pozostaną przy Polsce do śmierci jednego z dwóch władców, a następnie po 15 latach od tego wydarzenia wspólna komisja panów polskich i węgierskich miała zadecydować o ich dalszych losach, Mołdawia miała pozostać lennem Korony Polskiej, lecz miała być zobowiązana do posiłkowania Zygmunta Luksemburskiego przeciw Turkom. W sierpniu Zygmunt ogłosił wyrok w sporze Polski z Krzyżakami, w którym rozstrzygnął na niekorzyść Zakonu pretensje biskupów polskich, resztę odkładając do zbadania przez komisję - przy okazji naciska na Zakon Krzyżacki o wypłatę należnego odszkodowania wynikającego z I Pokoju toruńskiego. W dniu 8 listopada 1412 roku przekazał Polsce część Spisza w tzw. zastaw spiski, w zamian za pożyczkę 37 tys. kop groszy praskich od Polski.

Po kolejnej wojnie polsko-krzyżackiej (wojna głodowa) Zygmunt Luksemburski obawiając się interwencji Jagiełły w Czechach, postanowił skierować jego ekspansję na północ i w dniu 6 grudnia 1420 roku wydał we Wrocławiu niekorzystny dla Jagiełły wyrok, co doprowadziło do nowej wojny z Krzyżakami w 1422 roku (Wojna golubska).

W 1423 roku Zygmunt odnowił w Kieżmarku traktat sojuszniczy z 1412 roku.

Zmarł 9 grudnia 1437 w Znojmo, został pochowany w katedrze w Waradynie (dzisiejsza Oradea).

Przodkowie[edytuj | edytuj kod]

4. Jan Luksemburski      
    2. Karol IV Luksemburski
5. Elżbieta Przemyślidka        
      1. Zygmunt Luksemburski
6. Bogusław V    
    3. Elżbieta    
7. Elżbieta Kazimierzówna      
 

Małżeństwa i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Zygmunt był żonaty z Marią Andegaweńską i Barbarą Cylejską. Jego jedynym potomkiem była córka z drugiego związku – Elżbieta, małżonka Albrechta Habsburga.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Czapliński, A. Galos, W. Korta, Historia Niemiec, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1981. ISBN 83-04-00444-5.
  • W. Felczak, Historia Węgier, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1983.
  • J. A. Gierowski, Historia Włoch, Ossolineum, Wrocław 1999, ISBN 83-04-04432-3.
  • D. Hay, Europa XIV i XV wieku, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2001. ISBN 83-06-02625-X.
  • T. Manteuffel, Historia Powszechna – Średniowiecze, PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-08685-8.
  • J.-F. Noel, Święte Cesarstwo, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 1998. ISBN 83-86857-95-1.
  • A. Prochaska, Do starań Zygmunta margrabiego brandenburskiego o koronę polską, [w:] Kwartalnik Historyczny, 18, 1904, s. 213-219.
  • M. Serwański, J. Dobosz (red.), Słownik władców Europy średniowiecznej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002. ISBN 83-7177-102-9.
  • S. A. Sroka, Historia Węgier do 1526 roku w zarysie, Bydgoszcz 2000. ISBN 83-87933-75-9.
  • B. Zientara, Historia powszechna średniowiecza, Wydawnictwo Trio, Warszawa 2002, ISBN 83-85660-94-1.


Poprzednik
Karol IV Luksemburski
Brandenburg Wappen.svg Margrabia-Elektor Brandenburgii
1378-1388
Brandenburg Wappen.svg Następca
Jodok z Moraw
Poprzednik
Karol II
Coat of arms of Hungary.svg Król Węgier
1387-1437
Coat of arms of Hungary.svg Następca
Albrecht II Habsburg
Poprzednik
Jodok z Moraw
Brandenburg Wappen.svg Margrabia-Elektor Brandenburgii
ponownie
1410-1415
Brandenburg Wappen.svg Następca
Fryderyk I Hohenzollern
Poprzednik
Ruprecht Wittelsbach
Holy Roman Empire Arms-single head.svg Król Niemiec
1410-1437
Holy Roman Empire Arms-single head.svg Następca
Albrecht II Habsburg
Poprzednik
Karol IV Luksemburski
Holy Roman Empire Arms-double head.svg Święty Cesarz Rzymski
1433-1437
Holy Roman Empire Arms-double head.svg Następca
Fryderyk III Habsburg
Poprzednik
Wacław IV Luksemburski
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Król Czech
1419-1437
interregnum 1420-1436
1436-1437
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Następca
Albrecht II Habsburg
Poprzednik
Jodok z Moraw
Moravia.svg Margrabia Moraw
1411–1423
Moravia.svg Następca
Albrecht II Habsburg