Józef Bartel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Józef Bertel)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Bartel
Data urodzenia 1894
Data śmierci 1955
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja diecezja chełmińska
Prezbiterat 1923
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

Józef Bartel (ur. 1894, zm. 1955) – polski duchowny rzymskokatolicki, nauczyciel, kierownik organizacji „Pomoc Polakom” przekształconej na „Polska Żyje”, komendant okręgu morskiego Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 24 października 1894 w Czersku w powiecie chojnickim jako syn Józefa (z zawodu listonosza) i Klary z domu Mrozińskiej. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Czersku i Collegium Marianum w Palplinie. Maturę uzyskał w gimnazjum w Nakle nad Notecią w 1915. W 1916 powołany do Armii Cesarstwa Niemieckiego, gdzie służył do zakończenia pierwszej wojny światowej.

W 1919 wstąpił do Seminarium Duchownego w Pelplinie. W 1923 otrzymał święcenia kapłańskie i został wikariuszem w Kościerzynie, a następnie w Wąbrzeźnie. Od 1926 był prefektem i nauczycielem w Ośrodku Szkolno-Wychowawczego dla Głuchoniemych w Wejherowie, a od 1933 został tam kierownikiem.

We wrześniu 1939 został współpracownikiem ks. Edmunda Roszczynialskiego, który stworzył nieformalną grupę Pomoc Polakom mającą nieść pomoc Polakom w trudnej sytuacji ze względu na prześladowania i trwającą wojnę. Po aresztowaniu 25 września 1939 i rozstrzelaniu w Cewicach koło Lęborka ks. Roszczynialskiego kierownictwo grupy przejął ks. Bartel. Początkowo zawiesił on działalność organizacji ze względów bezpieczeństwa, by z początkiem grudnia tego roku ją wznowić. Ksiądz Bartel rozszerzył zakres funkcjonowania organizacji o działania o charakterze wojskowymi i informacyjno-propagandowym. W końcu grudnia 1939 nawiązał kontakt z Komendą Obrońców Polski (KOP) nastąpiła też zmiana organizacji z Pomoc Polakom na Polska Żyje zapożyczoną od KOP. Ks. Bartel od połowy 1941 utrzymywał kontakty z emisariuszami Okręgowej Delegatury Rządu na Okręg Pomorski. W 1942 w czerwcu po negocjacjach z przedstawicielami TOW Gryf Pomorski przyłączył się do tej organizacji.

W maju 1943 został aresztowany i był przetrzymywany w Wejherowie, a następnie w areszcie śledczym gestapo w Gdańsku. Dnia 1 listopada 1943 po śledztwie został umieszczony w obozie Stutthof z nr 26327. W 1944 został przeniesiony do KL Mauthausen. Włączył się tam w działalność obozowego ruchu oporu. Sporządzał wykazy zamordowanych co miało być informacją dla rodzin tych, co nie przeżyli, oraz dowodem zbrodni niemieckich. Po wyzwoleniu obozu w maju 1945 powrócił do kraju.

Po powrocie ponownie zajął się pracą duszpasterską. Był administratorem parafii w Dobrczu pow. bydgoski, następnie wizytatorem nauki religii w zakładach specjalnych oraz duszpasterzem głuchoniemych. Od marca 1951 został kapelanem więziennym w Fordonie. Zmarł 7 lutego 1955 w Dobrczu i został pochowany na cmentarzu przykościelnym[1].

Postanowieniem Prezydenta RP Bolesława Bieruta z 17 czerwca 1950, na wniosek Zarządu Głównego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za zasługi w pracy społecznej[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Konrad Ciechanowski, Bartel Józef [w:] Słownik biograficzny konspiracji pomorskiej 1939-1945. Część 2, Hanna Maciejewska-Marcinkowska (red.), Elżbieta Zawacka, Anna Zakrzewska, Fundacja „Archiwum Pomorskie Armii Krajowej”, 1994.
  2. M.P. z 1950 r. nr 75, poz. 872

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Gąsiorowski, Krzysztof Steyer, Tajna organizacja wojskowa Gryf Pomorski, Gdańsk 2010.