Nakło nad Notecią

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Nakło nad Notecią
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Panorama miasta znad Noteci
Herb Flaga
Herb Nakła nad Notecią Flaga Nakła nad Notecią
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat nakielski
Gmina Nakło nad Notecią
Prawa miejskie 1299
Burmistrz Sławomir Napierała
Powierzchnia 10,62 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

18 858[1]
1775,7 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 52
Kod pocztowy 89-100
Tablice rejestracyjne CNA
Położenie na mapie gminy Nakło nad Notecią
Mapa lokalizacyjna gminy Nakło nad Notecią
Nakło nad Notecią
Nakło nad Notecią
Położenie na mapie powiatu nakielskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nakielskiego
Nakło nad Notecią
Nakło nad Notecią
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Nakło nad Notecią
Nakło nad Notecią
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nakło nad Notecią
Nakło nad Notecią
Ziemia53°08′20″N 17°35′58″E/53,138889 17,599444
TERC (TERYT) 0410034
SIMC 0929463
Urząd miejski
ul. Ks. Piotra Skargi 7
89-100 Nakło nad Notecią
Strona internetowa
BIP

Nakło nad Notecią (niem. Nakel an der Netze) – miasto w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba powiatu nakielskiego, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nakło nad Notecią.

Według danych z 31 grudnia 2015 r. miasto miało 17 946 mieszkańców.

Miasto królewskie lokowane w 1299 roku położone było w XVI wieku w województwie kaliskim[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest na prawobrzeżnej ziemi nadnoteckiej, w południowo-wschodniej części Krajny, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym Pojezierza Krajeńskiego), przy drodze krajowej nr 10, w odległości 31 km na zachód od Bydgoszczy.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 10,62 km²[3].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy miejscowość zanotowana została w najstarszej Kronice polskiej spisanej po łacinie w latach 1112–1116 przez Galla Anonima gdzie wspomniana jest w łacińskiej nazwie castrum Nakel[4] (pol. gród Nakieł)[5][6]. Miejscowość pod zlatynizowaną nazwą Nakil wymieniona jest w łacińskim dokumencie wydanym w Gnieźnie w 1288 roku sygnowanym przez króla polskiego Przemysła II. Wymienia on kasztelana Nakła Zbiluda we fragmencie „Zbiludo castellano de Nakil”[7].

Jeden z pierwszych zachowanych dokumentów z nazwą miasta w języku polskim zanotował w 1429 roku Marcin z Międzyrzecza, który wymienił w nim czestnika bydgoskiego i starostę nakielskiego Tomka z Pakości – w org. „Thomekspakosczy czestnik bidgosczky ystarosta nakelsky”[8].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Warcisław, książę szczeciński otrzymuje od Władysława, krola polskiego, gród Nakło – dokument z 1393 roku.
Rynek z fontanną
Kamienica przy ul. Bydgoskiej
Cukrownia w Nakle

Kluczowy gród obronny Pomorzan przy granicy z Polską w 1090 roku został zdobyty w wyniku oblężenia przez wojska polskie pod dowództwem palatyna Sieciecha przy jednoczesnym odparciu odsieczy Pomorzan z głębi kraju. W 1091 Władysław Herman z pomocą czeską bezskutecznie oblegał Nakło (czyli wcześniej Pomorzanie musieli jakoś odzyskać ten gród). To nieudane oblężenie oznaczało, że Pomorze na pewien czas usamodzielniło się od Polski.

Ostatecznie gród został opanowany przez Bolesława Krzywoustego w 1113 roku i włączony w obręb państwa Piastów co odnotował Gall Anonim w księdze III Kroniki polskiej w 26 rozdziale zatytułowanym „Pomorani tradiderunt castrum Nakel Polonis”, czyli po polsku „Pomorzanie oddali Polakom gród Nakieł”[9]. W 1299 roku Władysław Łokietek nadał miastu prawa miejskie. 3 marca 1393 roku książę szczeciński Warcisław VII otrzymał gród Nakło od króla polskiego Władysława Jagiełły w zamian za prowadzenie dalszej blokady lądowej państwa krzyżackiego.

Po utworzeniu osobnego powiatu nakielskiego, stało się ono siedzibą dwóch sądów szlacheckich: ziemskiego i grodzkiego, które funkcjonowały do rozbiorów[10]. Nakło następnie wchodziło w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Po rozbiorach znajdowało się w zaborze Pruskim.

Budowa kanału bydgoskiego oraz ukończenie w 1851 roku jednej z pierwszych linii kolejowych na ziemiach polskich przyczyniło się do rozwoju gospodarczego miasta. 20 stycznia w 1920 roku wypełniając postanowienia traktatu wersalskiego, do Nakła wjechały oddziały 5 pułku strzelców wielkopolskich pod dowództwem płk. Wrzalińskiego.

W Nakle nad Notecią mieszkali Ignacy i Józef Oborscy, którzy, dzięki rozległym kontaktom w Wielkim Księstwie Poznańskim i Prusach Zachodnich, w połowie XIX w. zajmowali się rozprowadzaniem wśród ziemiaństwa i oficjalistów druków socjalistycznej Gromady Rewolucyjnej Londyn. Po wojnie krymskiej policja pruska podjęła przeciw nim śledztwo. W 1858 r. bracia Oborscy skupili wokół siebie grupę zwolenników, lecz próby podjęcia współpracy z Karolem Libeltem, Aleksandrem Guttrym i Władysławem Niegolewskim nie powiodły się[11].

W 1945 roku w walkach o wyzwolenie Nakła i okolic poległo 463 żołnierzy radzieckich. Pochowani zostali w miejscowościach w których zostali zabici. W 1946 roku władze miasta rozpoczęły ekshumacje poległych. W 1947 roku stworzono specjalny cmentarz, gdzie przeniesiono szczątki poległych, znajdujący się w pobliżu cmentarza rzymskokatolickiego, a na mogiłach postawiono obelisk pamiątkowy. Na cmentarzu pochowano 242 żołnierzy radzieckich[12].

W okresie Polski Ludowej w mieście rozwinął się spożywczy, elektrotechniczny, maszynowy i drzewny[13]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Miejski pieniądz zastępczy (Notgeld)[edytuj | edytuj kod]

W formie papierowej występował w latach 1914–1919.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Nakła nad Notecią w 2014 roku[1].


Piramida wieku Naklo Nad Notecia.png

Interesujące obiekty[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Budynek starostwa powiatowego (1894)
Bydynek Towarzystwa Oszczędnościowo-Pożyczkowego z pocz. XX w.

Inne[edytuj | edytuj kod]

Inne obiekty godne zwiedzenia w Nakle[14]:

  • Rynek z fontanną – historyczne centrum miasta, znacznie zmienione względem stanu z przełomu XIX i XX wieku; od 1871 stał tutaj pomnik Germanii rozświetlany nocą lampami naftowymi, przed II wojną światową znajdował się Mały Ratusz oraz Bank Komunalny; po zniszczeniach wojennych z 1945 roku wielu domów nie odbudowano; od 1995 na rynku stoi fontanna z posągiem dziewczyny z konewką podlewającą kwiaty
  • Plac Zamkowy – miejsce, gdzie w okresie staropolskim stał zamek wzniesiony przez Kazimierza Wielkiego
  • Eklektyczna zabudowa – w Nakle nad Notecią można spotkać wiele zabytkowych kamienic, w większości pochodzących z przełomu XIX i XX wieku, m.in. przy ul. Bydgoskiej, Dąbrowskiego, Hallera
  • Budynek starostwa powiatowego – wzniesiony w latach 1893-1894 dla polskiej szkoły katolickiej; rozbudowany w 1912, a w 1999 przeznaczony na potrzeby urzędu starostwa powiatu nakielskiego
  • Dawna prochownia – na wysokiej skarpie pradoliny Noteci nad cmentarzem góruje kaplica z figurą Chrystusa; jest to dawna prochownia z 1891 roku w neogotyckiej formie zwieńczonej krenelażem; ze szczytu wzgórza, na które prowadzą schody z cmentarza rozciąga się panorama miasta
  • Wieża widokowa – w parku im. Jana III Sobieskiego na wzniesieniu górującym nad pradoliną znajduje się murowana wieża widokowa z 1902 roku
  • Muzeum Ziemi Krajeńskiej – mieści się w dawnym młynie zbudowanym z muru pruskiego; muzeum utworzono w latach 60. XX wieku, a jego tematyka dotyczy ziemi krajeńskiej począwszy od pradziejów do czasów II wojny światowej; częścią muzeum jest kolekcja pocztówek nakielskich oraz wystawa poświęcona Klemensowi Biniakowskiemu
  • Pomnik 700-lecia praw miejskich – dawny pomnik żołnierzy radzieckich, który przekształcono w 1999 roku na pomnik 700-lecia uzyskania przez Nakło praw miejskich
  • Pomnik Antoniego Nadskakuły – ustawiony w parku 700-lecia Nakła obelisk ku czci nakielskiego rzemieślnika, zamordowanego 2 czerwca 1919 roku za obronę polskości
  • Dąb pamięci kpt. Franciszka Czułkowskiego – przy kościele p.w. św. Wawrzyńca; posadzony ku czci zamordowanego w Katyniu kpt. Franciszka Czułkowskiego
  • Pomnik i kwatera wojenna Armii Radzieckiej – na cmentarzu nakielskim znajduje się kwatera poległych w walkach o Nakło i powiat wyrzyski 448 oficerów i żołnierzy Armii Radzieckiej; pomiędzy mogiłami wznosi się obelisk z czerwoną gwiazdą i pamiątkową tablicą
  • Obiekty hydrotechniczne – w pobliżu Nakła z Notecią łączy się Kanał Bydgoski; poziomy wód regulują śluzy: Józefinki i Nakło Wschód

Przystań nad Notecią[edytuj | edytuj kod]

W 2011 pomiędzy ulicami Poznańską i Notecką NAVIMOR-INVEST z Gdańska wybudował basen portowy wraz z towarzyszącą infrastrukturą techniczną na Noteci. Znajduje się tu slip obsługujący łodzie o masie do 5 ton, w basenie portowym cumować może ok. 30 jednostek żeglarskich i sportowych różnej wielkości[15].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego Prymasa Tysiąclecia
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Konstytucji 3 Maja
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. Armii Krajowej
  • Gimnazjum nr 3
  • Gimnazjum nr 4
  • Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Krzywoustego w Nakle nad Notecią
  • Zespół Szkół Żeglugi Śródlądowej im. kmdr. B. Romanowskiego
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Stanisława Staszica

Sport[edytuj | edytuj kod]

Nakło nad Notecią
Posąg dziewczyny - na rynku
Stary spichlerz
Willa Anna
Dawna prochownia z figurą Chrystusa
Przystań nad Notecią
Obelisk 700-lecia Nakła


  • Klub piłkarski KS Czarni Nakło
  • Klub sportowy NTS Trójka Nakło
  • Nakielskie Towarzystwo Tenisowe „SOKÓŁ”
  • Nakielski Klub Tenisa Stołowego „Sparta Nakło”
  • Sekcja Szachowa NOK Nakło
  • Nakielskie Stowarzyszenie Promocji Sportu MEZAR
  • Stowarzyszenie Dart Nakło
  • Lekkoatletyczny uczniowski klub sportowy „LUKS START” Nakło

Transport[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]


Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Lokalne media[edytuj | edytuj kod]

Urodzeni w Nakle[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Naklo_Nad_Notecia, w oparciu o dane GUS.
  2. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 179.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. , 2011-08-10. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  4. „Monumenta Germaniae Historica”, „Chronicae Polonorum”, tom IX, Hannoverae 1851 s. 477.
  5. „Kronika polska, Gall Anonim”, seria „Kroniki polskie”, Zakł. Nard. Ossolińskich, Wrocław, ​ISBN 978-3-939991-64-9​, s. 159.
  6. „Kronika polska, Gall Anonim”, seria „Kroniki polskie”, Zakł. Nard. Ossolińskich, Wrocław, ​ISBN 978-3-939991-64-9​, s. 136.
  7. „Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski”, tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, s. 486.
  8. Wydra 1984 ↓, s. 182.
  9. „Kronika polska, Gall Anonim”, seria „Kroniki polskie”, Zakł. Nard. Ossolińskich, Wrocław, ​ISBN 978-3-939991-64-9​, s. 159.
  10. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  11. S. Kalembka, Wielka Emigracja. Polskie wychodźstwo polityczne w latach 1831–1862, Warszawa 1971, s. 414.
  12. „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945” Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, s. 113.
  13. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ​ISBN 83-217-2329-2​ s. 197
  14. http://www.polskaniezwykla.pl/miniprzewodnik/map.aspx?lat=53.137923952639&lng=17.5929914051712&pl=21 dostęp 3-09-2018
  15. Przystań Żeglarska w Nakle Nad Notecią. www.navimorinvest.eu. [dostęp 13 maja 2014].
  16. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.or, [dostęp: 2014-06-05]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wiesław Wydra: Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543. Wrocław: Ossolineum, 1984. ISBN 83-04-01568-4.
  • Jerzy Danielewicz, Nakło nad Notecią – dzieje miasta i okolic, Nakło 1990

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przystań nad Notecią w Nakle
Przystań nad Notecią w Nakle