Wejherowo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Wejherowo – stacja kolejowa w tym mieście.
Wejherowo
Widok z lotu ptaka
Widok z lotu ptaka
Herb Flaga
Herb Wejherowa Flaga Wejherowa
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat wejherowski
Gmina gmina miejska
Aglomeracja gdańska
Data założenia 1643
Prawa miejskie 1650
Prezydent Krzysztof Hildebrandt
Powierzchnia 26,99[1] km²
Wysokość 12,7 - 149,7 m n.p.m.
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

50 310 (według GUS)
1866,5 os./km²
Strefa numeracyjna
58
Kod pocztowy 84-200
Tablice rejestracyjne GWE,GWO
Położenie na mapie powiatu wejherowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wejherowskiego
Wejherowo
Wejherowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wejherowo
Wejherowo
Ziemia 54°36′15″N 18°14′56″E/54,604167 18,248889
TERC
(TERYT)
6222915031
Urząd miejski
pl. Jakuba Wejhera 8
84-200 Wejherowo
Strona internetowa
BIP

Wejherowo i (kaszb. Wejrowò lub Nowé Miasto, niem. Neustadt in Westpreußen[2]) – miasto w województwie pomorskim, położone na pograniczu Pojezierza Kaszubskiego i Pradoliny Redy–Łeby, nad rzeką Redą. Stanowi element Małego Trójmiasta Kaszubskiego, jest również częścią aglomeracji gdańskiej. Siedziba powiatu wejherowskiego i gminy Wejherowo. W latach 1975–1998 w województwie gdańskim. Wchodzi w skład Komunalnego Związku Gmin „Dolina Redy i Chylonki” oraz Doliny Logistycznej.

Wydany w 1880 r. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego uznaje miasto Wejherowo za stolicę Kaszub[3].

Miasto ma 50 310 mieszkańców (30 czerwca 2014).

Położenie[edytuj]

Dzielnice[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Dzielnice i osiedla Wejherowa.

Struktura powierzchni[edytuj]

Wejherowo ma obszar 25,65 km² (2002)[4], w tym:

  • użytki rolne: 20%
  • użytki leśne: 47%

Miasto zajmuje 2% powierzchni powiatu.

Historia[edytuj]

Jakub Weiher – założyciel miasta
Kościół św. Anny z 1650, fundowany dla franciszkanów przez Jakuba Wejhera

Wejherowo – założone w 1643 przez polskiego wojewodę Jakuba Wejheraprawa miejskie uzyskało w 1650. Początkowo nazywane też było Wejherowską Wolą i Nowym Miastem (w odróżnieniu od „starego miasta” – czyli Pucka), potoczną nazwą niemiecką była w tym okresie Weihersfrey. Po 1676 przeszło na własność lokalnych rodzin magnackich (przez pewien czas należało także do Sobieskich).

W wyniku I rozbioru Polski (1772) włączono je do Prus pod nazwą Neustadt. W 1818 zostało miastem powiatowym w rejencji gdańskiej (Prusy Zachodnie), stając się też siedzibą okręgu kościelnego Ewangelickiego Kościoła Unii Staropruskiej, po przyłączeniu do Polski przemianowanego na superintendenturę (diecezję) wejherowską Ewangelickiego Kościoła Unijnego, która istniała do 1945. W 1870 wybudowano połączenie kolejowe z Gdańskiem i Słupskiem. W owym czasie miasto zamieszkane było w większości przez Niemców i Kaszubów. Na przełomie XIX i XX wieku intensywnie rozwijało się gospodarczo.

W 1920 wróciło do Polski (mimo protestów części lokalnej ludności). W 1927 r. stało się siedzibą powiatu morskiego w województwie pomorskim (który obejmował dotychczasowy powiat pucki oraz powiat wejherowski bez Gdyni). Struktura demograficzna zaczęła się powoli zmieniać na korzyść Polaków. W dwudziestoleciu międzywojennym Wejherowo było jedenym z głównych ośrodków regionalizmu (postulowano autonomizację regionu Pomorza w ramach państwa polskiego).

We wrześniu 1939 Wejherowo zajęte przez Niemców powtórnie przemianowano na Neustadt in Westpreußen. Zasłużony burmistrz Teodor Bolduan został natychmiast aresztowany i rozstrzelany. Krótko po zakończeniu działań wojennych miasto odwiedził gauleiter Pomorza Albert Forster, który publicznie groził antyniemiecko nastawionym mieszkańcom Wejherowa. W okresie okupacji działała konspiracyjna organizacja TOW „Gryf Pomorski”. Na przełomie 1939 i 1940 Niemcy rozstrzelali w lasach piaśnickich 12–14 tys. ludzi, w tym wielu wejherowian.

W marcu 1945 do miasta wkroczyły wojska radzieckie. W 1975 Wejherowo utraciło status powiatu, by w 1999 go odzyskać (w ramach województwa pomorskiego). W latach 2006–2008 przeprowadzono pierwszą od czasów powstania gruntowną renowację zabytkowego kompleksu Kalwarii Wejherowskiej. Od 2003, przeciwnie do większości miast w Polsce, liczba mieszkańców Wejherowa systematycznie rośnie, w 2011 przekroczyła 50 tysięcy.

W skrócie:

Przynależność państwowa

Wejherowo będąc dawniej miastem pogranicza polsko-niemieckiego kilkukrotnie zmieniało przynależność państwową. Doświadczyło także okupacji szwedzkiej w czasie Potopu Szwedzkiego oraz francuskiej w trakcie Wojen Napoleońskich.

Burmistrzowie, naczelnicy i prezydenci:

Demografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Ludność Wejherowa.

Dane z 30 czerwca 2008[6]:

Opis
Ogółem
Kobiety
Mężczyźni
Jednostka
Osób
 %
Osób
 %
Osób
 %
Populacja
46 247 100 24 053 52 22 194 48
Gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1803
937,7
865,3
Rok Liczba mieszkańców
2003
44 532
2004
44 657
2005
44 977
2006
45 522
2007
45 869
2008
46 579
2009
47 188
2010
47 794
2011
50 145
2012
50 315
2013
50 234
2014
50 375
  • Piramida wieku mieszkańców Wejherowa w 2014 roku [7].


Piramida wieku Wejherowo.png

Klimat[edytuj]

Położenie blisko Bałtyku sprawia, że Wejherowo znajduje się pod wpływem klimatu morskiego. Klimat kontynentalny ma znacznie mniejsze oddziaływanie niż w innych regionach kraju. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, w którym średnia temperatura waha się od +13 °C do +22 °C. Najzimniejszy jest styczeń (temperatura waha się wówczas od −6 °C do 1 °C). Średnia roczna temperatura wynosi ok. +7 °C. Średnia roczna suma opadów wynosi 660 mm. Najbardziej deszczowym miesiącem jest sierpień (90 mm), najmniej opadów przypada na marzec (20 mm).

Średnie wartości temperatur i opadów w Wejherowie[8]
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Czer Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Rocznie
Śr. wysoka temperatura [°C] +1 0 +3 +10 +16 +20 +22 +20 +18 +12 +6 +2 +11
Śr. niska temperatura [°C] −6 −5 −2 +1 +5 +9 +13 +11 +8 +5 +1 −1 +3
Opady [mm] 40 30 20 30 50 60 80 90 60 50 40 50 660

Współpraca[edytuj]

Przykład architektury modernizmu w Wejherowie – ulica 3 Maja

Turystyka[edytuj]

Zabytki i interesujące miejsca[edytuj]

Świąteczne oświetlenie rynku miejskiego i ratusza
Szachulcowy budynek dawnego szpitalika-przytułka
Park Majkowskiego

W okolicy[edytuj]

Szlaki turystyczne[edytuj]

Fragment jednej ze ścieżek rowerowych w mieście
  • szlak turystyczny zielony „Szlak Puszczy Darżlubskiej” – biegnie zachodnią częścią Puszczy Darżlubskiej. Trasa rozpoczyna się przy dworcu kolejowym w Wejherowie, prowadzi w kierunku leśniczówki Miga. Następnie do Piaśnicy, Jeziora Dobrego, skrajem lasu przez Sobieńczyce do Żarnowca i Krokowej. Szlak jest dostępny dla rowerzystów.
  • szlak turystyczny czarny „Szlak Zagórskiej Strugi” o długości 56 km – wiedzie z Gdyni Wzgórza św. Maksymiliana przez Piekiełko i Rumię do Wejherowa. Szlak biegnie głównie lasami, krawędzią Wysoczyzny Gdańskiej, mocno porozcinanej dolinami, mijając wiele pomników przyrody (drzew, głazów narzutowych). Trasa zaczyna się i kończy w dwóch największych dolinach – dolinie Zagórskiej Strugi i dolinie Cedronu. Na trasie można zwiedzić 17 z 26 kaplic Kalwarii Wejherowskiej.
  • szlak turystyczny niebieski „Krawędzią Kępy Puckiej” – trasa liczy 33,2 km i biegnie przez Rzucewo, Osłonino, Mrzezino, Rekowo i dalej wchodzi w lasy wejherowskie.

Wejherowianie[edytuj]

Znani ludzie związani z Wejherowem (np. urodzeni lub zamieszkali w tym mieście):

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Wejherowem.

Kultura[edytuj]

Wejherowo na przestrzeni wieków stanowiło silny ośrodek kultury polskiej, opierając się skutecznie akcji germanizacyjnej (działalność koła filomatów „Wiec” oraz S. Marońskiego, J. Łęgowskiego, L. Jakowickiego; koła śpiewacze i teatry amatorskie). Po 1920 miasto było także ważnym ośrodkiem regionalizmu kaszubskiego – wydawana była w nim Gazeta Kaszubska, ukazujące się najpierw jako dwutygodnik, a później tygodnik czasopismo Klëka, przekształcone w 1939 w Tygodnik Wielkiego Pomorza oraz Świt.

Gmach Filharmonii Kaszubskiej - Wejherowskiego Centrum Kultury

Wejherowo jest siedzibą Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, które gromadzi zabytki piśmiennictwa kaszubsko-pomorskiego, a także organizuje wernisaże i wystawy. Inne muzeum, w którym zapoznać się można z dziejami rodu Wejherów oraz z działalnością wejherowskich franciszkanów, zlokalizowane jest w podziemiach klasztoru.

Verba SacraDanuta Stenka czyta Biblię w języku kaszubskim

W nowoczesnym gmachu Filharmonii Kaszubskiej funkcjonuje Wejherowskie Centrum Kultury, które – podobnie jak Ognisko Pracy Pozaszkolnej – prowadzi liczne sekcje i koła zainteresowań, a także zajmuje się edukacją kulturalną, organizuje duże imprezy o charakterze masowym oraz koordynuje działania kulturalne w mieście i regionie. Przy Wejherowskim Centrum Kultury działa też kino studyjne, które powstało po zamknięciu kina „Świt” pod koniec XX wieku, oraz duża sala teatralno-koncertowo-kinowa (występowali na niej m.in.: Budka Suflera, Grupa MoCarta, Raz, dwa, trzy, Aga Zaryan, Anna Maria Jopek, Hanna Banaszak, Edyta Geppert, Renata Przemyk, Grzegorz Turnau, Nigel Kennedy).

W Wejherowie mieści się Miejska (do niedawna Powiatowa i Miejska) Biblioteka Publiczna im. Aleksandra Majkowskiego (od lat organizująca, wraz z władzami miasta, literacki konkurs „Powiew Weny”); działa kilka chórów, m.in. chór męski Harmonia oraz odnoszący sukcesy w kraju i w Europie chór mieszany Cantores Veiherovienses. Funkcjonują również lokalne media, w tym telewizja – Twoja Telewizja Morska i Telewizja Wejherowo, Radio Norda FM, lokalna prasa – Gryf Wejherowski, Panorama Powiatu Wejherowskiego, Express Powiatu Wejherowskiego, Puls Wejherowa oraz lokalne serwisy internetowe.

Cykliczne imprezy kulturalno-rozrywkowe w Wejherowie

  • Open Air Rock Festival
  • Ogólnopolski Festiwal Pieśni o Morzu
  • Verba Sacra – Modlitwy Katedr Polskich
  • Imprezy z cyklu African Battle: Reggae & Dub vs. Old Skul Funk & Afrobeat
  • Spotkania z Muzyką Kaszub w pałacu-muzeum
  • Jarmark Wejherowski
  • Dzień Jakuba
  • Festyn Wakacyjny
  • koncerty organowe w wejherowskiej kolegiacie
  • kameralne koncerty wigilijne w wejherowskiej kolegiacie
  • letnie koncerty w parku i na rynku
  • poetyckie wieczory literackie i muzyczne w kawiarni-galerii „Insula”
  • występy alternatywnych zespołów muzycznych w undergroundowym klubie „Fantomas”

Sport i rekreacja[edytuj]

Korty tenisowe
Kryta pływalnia

Najważniejsze obiekty sportowe w Wejherowie

  • Wejherowskie Korty Tenisowe
  • Stadion WKS „Gryf” – Wzgórze Wolności
  • Sala widowiskowo-sportowa przy Zespole Szkół nr 1
  • Kryta pływalnia i lodowisko (przy Zespole Szkół nr 3)
  • Pole golfowe „Sierra Golf Club” (Pętkowice k. Wejherowa)

Kluby sportowe

  • Wejherowski Klub Sportowy „Gryf” – przez kilka lat jedyna w okolicy drużyna III ligi piłkarskiej
  • Klub Sportowy „Sprzęgło” Wejherowo
  • Klub Sportowy „Tytani” Wejherowo (piłka ręczna)
  • Klub Sportowy UKS „Szóstka”
  • Klub Sportowy UKS „Ósemka” (koszykówka, Unihokej)
  • Klub Pływacki UKP „Trójka” Wejherowo

Cykliczne imprezy sportowe w Wejherowie

  • turniej streetballa na rynku
  • wyścig rowerów górskich na morenowych wzgórzach
  • biegi im. Jakuba Wejhera
  • turnieje piłkarskie
  • zawody balonowe

Obiekty sakralne i cmentarze[edytuj]

Kalwaria wejherowska[edytuj]

Wejherowo jest niekiedy nazywane „duchową stolicą Kaszub” ze względu na znajdujące się w nim liczne obiekty kultu religijnego, w tym sanktuarium pasyjno-maryjne oraz związane z nimi ruchy pielgrzymkowe o wielowiekowej tradycji.

 Osobny artykuł: Kalwaria Wejherowska.

Parafie rzymskokatolickie[edytuj]

Wspólnoty innych wyznań[edytuj]

Cmentarze[edytuj]

Współcześnie istniejące to:

Od 2004 działa w mieście stowarzyszenie, mające na celu upamiętnienie dawnych cmentarzy wejherowskich, do których należą:

  • Cmentarz Choleryczny
  • Cmentarz Ewangelicki – zlikwidowany (bez ekshumacji ciał) w 1951 przez władze komunistyczne ku oburzeniu mieszkańców miasta; obecnie upamiętniony granitowym głazem
  • Stary Cmentarz Ewangelicki – przy obecnej ulicy Kościuszki
  • Cmentarz Zakładu Psychiatrycznego – położony w lesie za jednostką wojskową, zachowało się sporo płyt nagrobnych, a także oryginalny układ ścieżek. W planach jest utworzenie lapidarium
  • Cmentarz Żołnierzy Niemieckich – zlikwidowany razem z cmentarzem ewangelickim w 1951
  • Cmentarz Żydowski – zachowały się ślady macew.

Edukacja[edytuj]

Gmach Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2

Poza szkołami podstawowymi, gimnazjami oraz szkołami ponadgimnazjalnymi istnieją w Wejherowie następujące placówki oświatowe:

  • Kaszubsko-Pomorska Szkoła Wyższa
  • Medyczne Studium Zawodowe im. Z. Kieturakisa
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I Stopnia im. F. Chopina
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. Janusza Korczaka
  • Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Niesłyszących im. Jana Siestrzyńskiego
  • Szkoła Muzyczna „Yamaha”

Transport i komunikacja[edytuj]

Komunikacja autobusowa[edytuj]

System komunikacji miejskiej w Wejherowie składa się z 16 miejskich linii autobusowych, organizowanych przez Miejski Zakład Komunikacji w Wejherowie (obsługiwanych przez MZK Wejherowo i Pomorską Komunikację Samochodową) i Zarząd Komunikacji Miejskiej w Gdyni. Z innymi miastami w Polsce Wejherowo ma połączenie dzięki węzłowi drogowemu i kolejowemu. Natomiast do okolicznych miejscowości dotrzeć można autobusami PKS.

Funkcjonują również korporacje taksówkarskie.

Kolej[edytuj]

Przez Wejherowo przebiega linia kolejowa nr 202 (Gdańsk-Stargard). W mieście krzyżują się relacje kolejowe BerlinSzczecinKoszalinSłupskWejherowoGdynia oraz, aktualnie nieczynna, Wejherowo – Garczegorze. Z Trójmiastem Wejherowo połączone jest dzięki Szybkiej Kolei Miejskiej, obsługującej dwa przystanki osobowe oraz stację Wejherowo.

W mieście aktualnie znajduje się stacja kolejowa i dwa czynne przystanki osobowe:

Dawniej znajdował się także przystanek (obecnie bocznica szlakowa) Wejherowo Cementownia oddany do użytku w 1902.

Drogi[edytuj]

W Wejherowie krzyżuje się kilka ważnych dróg:

Transport lotniczy[edytuj]

W 1985 roku otwarto sanitarne lądowisko, położone przy ul. Jagalskiego.

Ok. 17 km na południe od miasta działa prywatne lądowisko Donimierz, a ok. 22 km na północny zachód helikopterowe lądowisko Gniewino.

Bibliografia[edytuj]

  • Józef Borzyszkowski, Klemens Bruski: Historia Wejherowa, Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej Wejherowo 1998, ISBN 83-901354-8-5
  • Regina Osowicka, Jerzy Grubba: Ziemia Wejherowska, Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1980, ISBN 83-215-7196-4
  • Regina Osowicka, Stanisław Janke (red.): Bedeker Wejherowski, Wydawnictwo ACTEN Wejherowo 2006, ISBN 83-922059-2-8

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Wojewódzki Wykaz Powierzchni Jednostek Podziału Terytorialnego Państwa, stan na dzień 1 stycznia 2012
  2. Mapa z 1910 roku
  3. Wejrowo w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa, Wyd. Z.P. POLIMER  Koszalin 2010, ISBN 978-83-89976-40-6, s. 257
  6. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  7. http://www.polskawliczbach.pl/Wejherowo, w oparciu o dane GUS.
  8. Historia pogody dla Słupska (ang.). Weatherbase.com. [dostęp 2008-04-17].
  9. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa, Wyd. Z.P. POLIMER  Koszalin 2010, ISBN 978-83-89976-40-6, s. 173, 226, 227, 228, 229 i 230
  10. Jan Jakubowski, pod red. Ołtarze papieskie na Pomorzu. Wyd. Gdańsk 2002, s. 75, 86, 87 i 105
  11. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.