Józef Prozor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Prozor
Ilustracja
Portret rodziny Prozorów, obraz Franciszka Smuglewicza
Herb
Prozor
Rodzina Prozorowie
Data i miejsce urodzenia 14 marca 1723
Bobcin
Data i miejsce śmierci 22 października 1788
Siehniewicze
Ojciec Stanisław Prozor
Matka Róża Syruć
Żona

x I v. Felicjanna Niemirowicz-Szczytt
II v. Aleksandra Zaranek
III v. Marianna Chalecka
I v. Adam ks. Szujski

Dzieci

z Felicjanną Niemirowicz-Szczytt
Karol Prozor
x Ludwika Konstancja ks. Szujska
Antoni Prozor
x Zofia Zabiełło
Ignacy Kajetan Prozor
x Aniela Oskierka
Petronela Prozor
x Józef Karęga
Marianna Prozor
x Ignacy Bykowski
z Aleksandrą Zaranek
Barbara Prozor
x I v. Franciszek Bukaty
II v. Ksawery Lipski
Róza Prozor
x Stanisław Jelski

Odznaczenia
Order Orła Białego Order Świętego Stanisława (Rzeczpospolita Obojga Narodów)

Józef Prozor herbu własnego (ur. 14 marca 1723 w Bobcinie, zm. 22 października 1788 w Siehniewiczach) – wojewoda witebski w latach 1781–1787, kasztelan witebski 1774–1781, marszałek Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1781 roku[1], starosta kowieński od 1764, generał major armii Wielkiego Księstwa Litewskiego od 1762, członek Rady Nieustającej w 1776 roku, podstarości kowieński, wojski kowieński w 1755 roku, starosta kowieński w 1764 roku, obersztelejtnant Jego Królewskiej Mości w 1756 roku.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn podstolego, a następnie wojskiego kowieńskiego Stanisława Prozora i Róży z Syruciów. Brat Judyty za pamiętnikarzem Ignacym Błażejem Łopacińskim.

Kształcił się w Akademii Rycerskiej w Lunéville, którą opuścił w 1741 roku. Wyjeżdżając z Lotaryngii, otrzymał patent na porucznika piechoty Księstw Lotaryngii i Baru. W zrobieniu kariery Prozorowi wydatnie pomógł jego wuj, kasztelan witebski Szymon Syruć (później także ojczym pierwszej żony Józefa Prozora, Felicjanny z Niemirowiczów-Szczyttów)[2].

Poseł kowieński na sejm 1756 i 1758 roku. Był członkiem konfederacji generalnej Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1764 roku[3]. Był posłem na sejm konwokacyjny (1764) z powiatu kowieńskiego[4]. Poseł z powiatu kowieńskiego na sejm koronacyjny 1764 roku[5]. Członek Departamentu Skarbowego Rady Nieustającej w 1777 roku[6]. Sędzia sejmowy kadencji 1784 i 1786[7].

Na Sejmie Rozbiorowym w 1775 roku powołany do Komisji Skarbowej Wielkiego Księstwa Litewskiego [8]. Jako wpływowy senator i starosta w Kowieńskiem był na tamtejszych sejmikach przywódcą stronnictwa regalistycznego i jednocześnie zagorzałym przeciwnikiem spokrewnionych klanów Zabiełłów i Kossakowskich.

Odziedziczył po ojcu Bobcin i Poniewież na Żmudzi, a po wuju Syruciu Poniemuń w Kowieńskiem i Romajnie na Żmudzi. W 1748 otrzymał królewszczyznę Giewałtów, miał dzierżawę Kizów (Kijów), w 1754 dostał Bobty – gdzie w 1771 odnowił kościół parafialny. Po kasacie zakonu jezuitów przejął dobra Szaniec w Kowieńskiem. Druga żona wniosła mu Dudzicze w woj. mińskim, gdzie w 1769 zbudował duży, drewniany dwór i utrzymywał kapelę nadworną. Do Dudzicz przeniósł stadniny koni z Romajń i Bobcina, a w 1780 ufundował tam cerkiew unicką i dwuklasową szkołę dla chłopców, Trzecia żona wniosła w posagu – Siehniewicze w woj. brzeskim-litewskim. Odpowiadając na apel Komisji Edukacji Narodowej, już w r. 1774 wybudował szpital i szkółkę dla włościan w jednym ze swych majątków (najprawdopodobniej w Siehniewiczach).

Ostatnie lata życia spędzał w Dudziczach i Siehniewiczach.

Zmarł 22 października 1788 w Siehniewiczach, gdzie został pochowany w tamtejszym kościele, który ufundował wraz z żoną w 1785[2]

Odznaczony Orderem Świętego Stanisława w 1775 i Orderem Orła Białego w 1785,

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Poślubił Felicjannę Niemirowicz-Szczytt, córkę kasztelana mścisławskiego Józefa Niemirowicza-Szczytta i Petroneli z Wołodkowiczów II v. za kasztelanem witebskim Szymonem Syruciem, a wnuczkę kasztelana smoleńskiego Krzysztofa Benedykta Niemirowicza-Szczytta.

Z Felicjanną miał dzieci:

  • Karola Antoniego, ożenionego z Ludwiką Konstancją ks. Szujską (córką Adama i Marianny z Chaleckich – trzeciej żony Józefa Prozora)
  • Antoniego, ożenionego z Zofią z Zabiełłów
  • Ignacego Kajetana, ożenionego z Anielą z Oskierków
  • Petronelę za podstarościm kowieńskim Józefem Karęgą
  • Mariannę za szambelanem JKM Ignacym Bykowskim[9]

Po przedwczesnej śmierci Felicjanny (zm. 11 września 1766 w Bobtach)[9] ożenił się ponownie w 1767 z podczaszanką wołkowyską Aleksandrą Zaranek (zm. 6 maja 1771 w Dudziczach), z którą miał dwie córki:

Trzecią żoną była Marianna Chalecka (zm. 1826), wdowa po Adamie ks. Szujskim. Małżeństwo było bezdzietne[10][11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Złota księga szlachty polskiej, r. XVIII, Poznań 1896, s. 135.
  2. a b Józef Prozor [w:] Polski Słownik Biograficzny t. 28 s. 532
  3. Volumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 73.
  4. Dyaryusz seymu convocationis siedmio- niedzielnego warszawskiego : zdania, mowy, projekta y manifesta w sobie zawierający, przez sessye zebrany r. p. 1764, brak paginacji, foliacja k. 87.
  5. Ludwik Zieliński, Pamiątki historyczne krajowe, Lwów 1841, s. 25.
  6. Kolęda warszawska na rok 1777, Warszawa 1777, [b.n.s]
  7. biogram z XXVIII tomu Polskiego Słownika Biograficznego autorstwa Zofii Zielińskiej
  8. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 87.
  9. a b Szczyttowie-Niemirowiczowie [w:] T. Żychliński, Złota Księga Szlachty Polskiej, Rocznik IV, Poznań 1882, s. 363–364
  10. Prozor h. Prozor [w:] S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. 14, s. 365-6
  11. Józef Prozor [w:] Polski Słownik Biograficzny t. 28 s. 532

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008.
  • Polski Słownik Biograficzny t. 28 s. 532