Języki fleksyjne
Języki fleksyjne – języki syntetyczne cechujące się rozbudowaną strukturą morfologiczną, której jednostki służą do wyrażania stosunków syntaktycznych. Podstawowym zjawiskiem morfologicznym jest fleksja, czyli binarne tworzenie form gramatycznych z podstawy i formantu[1].
Języki fleksyjne od aglutynacyjnych różni zakres znaczeń gramatycznych wyrażanych przez pojedynczy morfem. W językach aglutynacyjnych morfemy mają charakter monofunkcyjny, tzn. każdy z nich przekazuje jedną informację gramatyczną. W językach fleksyjnych powszechna jest polifunkcyjność morfemów, co sprawia, że informacje gramatyczne są łączone w jednym afiksie. Np. liczbę mnogą węgierskiego wyrazu ház („dom”) urabia się za pomocą formantu -ak, elativus jest natomiast – zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej – wyrażany za pomocą formantu -ból[2]. Z kolei w języku polskim (będącym językiem fleksyjnym) końcówka -ów (np. w wyrazie panów) jednocześnie wyraża przypadek (dopełniacz) i liczbę (mnogą)[3]; podobnie w słowackim wyrazie domov („domów”) nierozkładalna morfologicznie końcówka -ov jest wykładnikiem zarówno dopełniacza, jak i liczby mnogiej[2].
Dla języków fleksyjnych charakterystyczne są wariacje wewnątrz podstawy lub na poziomie szwu morfemowego; formant może wykazywać wariantywność, w tym przyjmować postać formantu zerowego[1]. Na przykład biernik liczby pojedynczej w języku słowackim jest wyrażany za pomocą różnych morfemów: chlapc – a, žen – u, dom – 0; z kolei w języku węgierskim występuje jednolita forma, z ewentualną wokalizacją: fiú – t, nő – t, ház – at[2]. O ile w językach aglutynacyjnych po odcięciu afiksów od wyrazu otrzymuje się formę słownikową, to w językach fleksyjnych po odcięciu afiksów często pozostaje forma, która nie może istnieć samodzielnie[4]. W językach fleksyjnych znane są również takie zjawiska jak homonimia i polisemia formantów gramatycznych[1].
Nie jest znany czysty język fleksyjny[1]. Języki klasyfikowane jako fleksyjne (ze względu na przewagę cech fleksyjnych) mogą jednocześnie wykazywać cechy izolujące czy aglutynacyjne[5].
Typowym przykładem języka fleksyjnego jest łacina[1]. Charakter fleksyjny wykazują również takie języki jak: polski[6], czeski, słowacki[2], rosyjski, arabski, nawaho (USA)[7] czy też rekonstruowany praindoeuropejski. Bułgarski i macedoński, w odróżnieniu od pozostałych języków słowiańskich, są klasyfikowane jako języki analityczne[2].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e Jozef Mistrík i inni, Encyklopédia jazykovedy, Bratislava: Obzor, 1993, s. 138, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
- ↑ a b c d e Juraj Dolník, Základy lingvistiky, Bratislava: Stimul, 1999, s. 99–103, ISBN 80-85697-95-5, OCLC 43470637 (słow.).
- ↑ Tadeusz Milewski, Językoznawstwo, wyd. 7, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 177, ISBN 83-01-14244-8, OCLC 749429940.
- ↑ Alfred F. Majewicz, Języki świata i ich klasyfikowanie, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989, s. 199, ISBN 83-01-08163-5, OCLC 749247655 [zarchiwizowane] (pol.).
- ↑ Christian Bentz, Adaptive Languages: An Information-Theoretic Account of Linguistic Diversity, Berlin–Boston: Walter de Gruyter, 2018 (Trends in Linguistics. Studies and Monographs 316), s. 90, DOI: 10.1515/9783110560107, ISBN 978-3-11-055777-0, ISBN 978-3-11-056010-7, ISBN 978-3-11-055758-9, OCLC 1041979271 (ang.).
- ↑ Vlasta Juchniewiczová, Ku klasifikácii prídavných mien v slovenčine a v poľštine, [w:] Halina Mieczkowska, Julian Kornhauser (red.), Studia slawistyczne, Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, 1998 (Prace Instytutu Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego 17), s. 229–234, ISBN 978-83-7052-896-6, OCLC 44494286 (słow.), patrz s. 229.
- ↑ Kim Ballard, The Stories of Linguistics: An Introduction to Language Study Past and Present, London: Palgrave, 2016, s. 115, ISBN 978-1-137-00067-5, ISBN 978-1-137-09563-3, OCLC 962434621 [dostęp 2025-05-28] (ang.).