Jerzyk alpejski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jerzyk alpejski
Tachymarptis melba[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd krótkonogie
Rodzina jerzykowate
Podrodzina jerzyki
Plemię Apodini
Rodzaj Tachymarptis
Gatunek jerzyk alpejski
Synonimy
  • Apus melba (Linnaeus, 1758)[1]
  • Hirundo Melba Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     w sezonie lęgowym

     występuje przez cały rok

     przeloty

     zimowiska

Jerzyk alpejski[4], jerzyk skalny (Tachymarptis melba) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny jerzykowatych (Apodidae), zamieszkujący góry południowej Europy, Azji i Afryki. W Polsce widywany bardzo rzadko.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Wygląd[5][6]
Zauważalnie większy od jerzyka zwyczajnego, w locie wolniej od niego uderza skrzydłami, przez co może zostać wzięty za kobuza. Upierzenie szarobrązowe, z białą plamą na podgardlu i dużą białą plamą na brzuchu.
Wymiary średnie[7]
długość ciała 21 cm
rozpiętość skrzydeł 57 cm
masa ciała ok. 100 g

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Obszary lęgowe znajdują się w południowej Europie i północnej Afryce na wschód poprzez Bliski Wschód aż po centralną Azję i Himalaje, oraz w południowej Afryce. Osiadły na Półwyspie Somalijskim i na jego granicy z kontynentem, w południowo-zachodniej Afryce, na Madagaskarze, w Indiach i na Cejlonie. Zimowiska znajdują się głównie w subsaharyjskiej części Afryki[8]. W trakcie migracji może przebyć około 1600 km w trzy dni[7].

Do Polski zalatuje sporadycznie; do tej pory odnotowano 14 stwierdzeń, po raz ostatni w 2018 roku (łącznie obserwowano 18 osobników)[9].

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Głównie góry i osiedla ludzkie. Sporadycznie występuje na nizinach[3].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Pożywienie stanowią owady chwytane w locie[7].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Jaja z kolekcji muzealnej
Gniazdo
Gniazduje kolonijnie w szczelinach skalnych, rzadziej na budynkach czy pod mostami.
Jaja
W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając 1 do 6 jaj[7]. Jaja wysiadywane są przez okres około 17–28 dni przez obydwoje rodziców[7]. Pisklęta opuszczają gniazdo po około 53–66 dniach.

Głos jerzyka alpejskiego

Problem z odtwarzaniem pliku? Zobacz Pomoc.

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

IUCN klasyfikuje jerzyka alpejskiego jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, obliczona w oparciu o szacunki organizacji BirdLife International dla Europy z 2015 roku, mieści się w przedziale 1,0–2,5 miliona dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za stabilny[3].

W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[10].

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Obecnie wyróżnia się 10 podgatunków T. melba[11][2]:

  • T. m. melba (Linnaeus, 1758) – południowa Europa przez Turcję do północno-zachodniego Iranu
  • T. m. tuneti (Tschusi, 1904)Maroko przez Bliski Wschód i dalej na wschód po zachodni Pakistan
  • T. m. archeri (E. Hartert, 1928) – północna Somalia, południowo-zachodni Półwysep Arabski do Jordanii i Izraela
  • T. m. maximus (Ogilvie-Grant, 1907) – góry Ruwenzori (północno-wschodnia Demokratyczna Republika Konga i Uganda)
  • T. m. africanus (Temminck, 1815)Etiopia do RPA i południowo-zachodniej Angoli
  • T. m. marjoriae (Bradfield, 1935) – północno-środkowa Namibia do północno-zachodniej RPA
  • T. m. willsi (E. Hartert, 1896) – Madagaskar
  • T. m. nubifugus (Koelz, 1954) – Himalaje
  • T. m. dorabtatai (Abdulali, 1965) – zachodnie Indie
  • T. m. bakeri (E. Hartert, 1928)Sri Lanka

Proponowany podgatunek striatus, opisany z góry Kenia, uznany za synonim africanus[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Tachymarptis melba, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c Alpine Swift (Tachymarptis melba) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-08)].
  3. a b c Tachymarptis melba, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Apodini Olphe-Galliard, 1887 (1836) (wersja: 2021-01-16). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-05-18].
  5. Lars Jonsson, Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego, 2006.
  6. Lars Svensson, Killian Mullarney, Dan Zetterstrom, Collins Bird Guide, second edition, 2009.
  7. a b c d e Alpine swift fact file. ARKive. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-02-06)].
  8. Alpine Swift Tachymarptis melba. BirdLife International. [dostęp 20 stycznia 2014].
  9. Komisja Faunistyczna. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2018. „Ornis Polonica”. 60, s. 125–160, 2019. 
  10. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
  11. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Owlet-nightjars, treeswifts, swifts (ang.). IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-05-18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]