Uganda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Republic of Uganda
Jamhuri ya Uganda

Republika Ugandy
Flaga Ugandy
Herb Ugandy
Flaga Ugandy Herb Ugandy
Dewiza: (ang.) For God and My Country
(Dla Boga i mojego kraju)
Hymn: Oh Uganda, Land of Beauty
(Ugando, kraju piękna)
Położenie Ugandy
Język urzędowy angielski, suahili[1]
Stolica Kampala
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Yoweri Museveni
Szef rządu premier Ruhakana Rugunda
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
82. na świecie
236 036 km²
15,39%
Liczba ludności (2014)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
35. na świecie
34 634 650[2]
143,7 osób/km²
Jednostka monetarna szyling ugandyjski (UGX)
Niepodległość od Wielka Brytania Wielkiej Brytanii
9 października 1962
Strefa czasowa UTC +3
Kod ISO 3166 UG
Domena internetowa .ug
Kod samochodowy EAU
Kod samolotowy 5X
Kod telefoniczny +256
Mapa Ugandy
Rzeki i jeziora Ugandy
Mount Kadam, Uganda

Uganda – państwo we wschodniej Afryce nad Jeziorem Wiktorii, o pow. 236 tys. km². Graniczy z Sudanem Południowym, Demokratyczną Republiką Konga, Rwandą, Tanzanią i Kenią. Kraj jest słabo rozwinięty, ludność zajmuje się głównie rolnictwem i hodowlą.

Uganda jest podzielona na 80 dystryktów w czterech regionach: Północnym, Wschodnim, Centralnym oraz Zachodnim.

Ustrój polityczny[edytuj]

Ustrój państwa to republika konstytucyjna. Obecnym prezydentem jest Yoweri Museveni. Prezydent mianuje premiera, którym jest obecnie Ruhakana Rugunda. Parlament tworzy Zgromadzenie Narodowe, na które składa się 303 członków. Osiemdziesięciu sześciu z nich nominowanych jest przez grupy interesów, w tym kobiety oraz armię. Reszta wybierana jest w powszechnych, odbywających się co pięć lat wyborach.

Partie polityczne Ugandy były represjonowane od 1986. Mogły teoretycznie istnieć, lecz nie były w stanie dotrzeć do elektoratu poprzez środki masowego przekazu. Trwająca cały czas wojna pogłębiała przepaść między partią rządową a innymi. W 2005 po przeprowadzonym referendum konstytucyjnym został przywrócony system wielopartyjny. Następnego roku został wybrany w pośrednich wyborach prezydenckich Yoweri Museveni (przez kolegium elektorskie), pomimo sprzeciwu społeczności międzynarodowej.

Geografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Geografia Ugandy.
 Osobny artykuł: Miasta Ugandy.

Topografia[edytuj]

Kraj ten jest jednym z najwyżej położonych państw Afryki. 84% powierzchni kraju obejmuje północno-zachodnia część prekambryjskiej Wyżyny Wschodnioafrykańskiej.

Stosunki wodne[edytuj]

Rzeki w Ugandzie należą głównie do dorzecza Nilu, m.in.:

Na terenie Ugandy znajduje się wiele dużych zbiorników wodnych, m.in.:

Ochrona przyrody[edytuj]

W Ugandzie znajdują się 32 obszary chronione, które łącznie zajmują 8% powierzchni kraju.

Wybrane parki narodowe:

Historia[edytuj]

Na początku naszej ery część ludów zamieszkujących obecne tereny północnej Ugandy, głównie ludu Bantu, prowadziły osiadły tryb życia i zajmowały się rolnictwem. W pierwszej połowie I tysiąclecia plemiona te podporządkowali sobie zbrojnie Niloci przybyli z północy. W X-XI wieku powstało tu państwo Kitwara, szczyt rozwoju którego przypadł na wiek XIV-XV. Po rozpadzie Kitwary powstało wiele państewek plemiennych[3]. Najważniejszymi z plemiennych państw były królestwa Ankole, Bunjoro, Toro i Buganda. W XIX wieku Buganda objęła hegemonię w regionie. Wraz z XIX wiekiem pojawili się tu Arabowie którzy szerzyli tu islam i arabską kulturę[4]. Szczególny rozkwit nastąpił podczas panowania Mutesy I (1860-84). Monarcha ten przyjął islam i nawiązywał kontakty z innymi państwami (w tym z Egiptem i Zanzibarem) a także z przybyszami z Europy (głównie Brytyjczycy). Od połowy XIX wieku zaczęli pojawiać się misjonarze. W 1888 roku rozpoczęła działalność Brytyjska Kompania Wschodnioafrykańska[3]. W 1894 roku kompania objęła Bugandę protektoratem[4]. Do 1909 roku obszar całego kraju objęto protektoratem. Na początku XX wieku do kraju licznie przybywali Hindusi którzy stali się gospodarczą i finansową elitą kraju[4]. W trakcie II wojny światowej Ugandyjczycy walczyli w szeregach armii brytyjskiej[3].

W 1945 roku w radzie prawodawczej po raz pierwszy zasiedli Afrykanie[3]. Po zakończeniu II wojny światowej zaczęły powstawać pierwsze afrykańskie organizacje polityczne. Zdelegalizowano je w 1949 roku za działalność antykolonialną. W 1952 roku utworzony został niepodległościowy Narodowy Kongres Ugandy, w 1955 prawicowa Partia Demokratyczna a w 1958 Narodowy Związek Ugandy. W 1960 Narodowy Kongres Ugandy uległ przekształceniu Ludowy Kongres Ugandy (UPC) który przyjął doktrynę lewicową[4].

9 października 1962 proklamowano niepodległość a rok później ogłoszono kraj republiką[4]. Pierwszym prezydentem kraju został Edward Mutesa a premierem Milton Obote z UPC[3][4]. Uganda początkowo była państwem federalnym co zmieniło się w 1966 roku gdy Obote odsunął od władzy Mutesę i zlikwidował system federalny. W 1969 roku Obote wprowadził rządy jednopartyjne oraz zapowiedział nacjonalizację przemysłu i handlu[4].

W 1971 roku rządy Obote zlikwidował drogą zamachu stanu samozwańczy generał Idi Amin. Obalony Obote schronił się w sąsiedniej Tanzanii. Rządy Amina szybko przerodziły się w brutalną dyktaturę. W wyniku działań dyktatora życie straciło około 300 tysięcy Ugandyjczyków. Polityka wojskowego reżimu była zmienna i pełna sprzeczności. Początkowo Amin pozostawał w przyjaznych relacjach z Wielką Brytanią, Izraelem i RPA, po czym uznał te kraje za największych przeciwników Ugandy a za sojuszników obrał kraje arabskie. W 1972 roku wysiedlił wszystkich Indusów co przyczyniło się do załamania handlu[3][4]. Rządy Amina doprowadziły do coraz większego chaosu i kryzysu gospodarczego. Sytuacji nie polepszały liczne konflikty z sąsiadami podsycane przez nacjonalistyczną retorykę rządu. W 1979 wybuchła wojna domowa. Wojska tanzańskie weszły do Ugandy, zajęły Kampalę i obaliły reżim Amina, który ratował się ucieczką z kraju. W wyniku wyborów w 1980 urząd ponownie objął Milton Obote[4].

Wkrótce w kraju rozgrzała wojna domowa wywołana konfliktami plemiennymi, rywalizacją między partiami i represjami wobec przeciwników politycznych. W 1985 roku Obote został obalony w puczu a prezydentem został Tito Okello. W 1986 roku odbył się kolejny pucz w wyniku którego rządy objął Yoweri Museveni. W latach 1986-91 nasiliła się walka pomiędzy rządem a partyzantami popierającymi Okello, Amina i Obote. Walki zakończyły się sukcesem rządu a w 1994 roku największe zgrupowania partyzanckie wycofały się z konfliktu na mocy amnestii. W połowie lat 80. utworzona ponadto została partyzancka Armia Bożego Oporu prowadząca od 1987 roku antyrządową rebelię. Walki ze sfanatyzowanymi partyzantami trwają do dziś. Oddziały Armii Bożego Oporu wymordowały około 100 tysięcy mieszkańców Ugandy. W ostatnich latach postępuje stabilizacja kraju oraz liberalizacja polityczno-gospodarcza. W 1996 w pierwszych, od uzyskania niepodległości, wyborach prezydenckich wygrał urzędujący Yoweri Museveni. Od tamtego czasu Museveni sukcesywnie zyskuje kolejne reelekcje[3][4].

Siły zbrojne[edytuj]

Uganda dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[5]. Uzbrojenie sił lądowych Ugandy składało się w 2014 roku z m.in.: 350 opancerzonych pojazdów bojowych oraz 25 zestawów artylerii holowanej[5]. Marynarka wojenna Ugandy dysponowała w 2014 roku ośmioma okrętami obrony przybrzeża[5]. Ugandyjskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 13 myśliwców, 17 samolotów transportowych, 7 samolotów szkolno-bojowych, 23 śmigłowców oraz sześciu śmigłowców szturmowych[5].

Wojska ugandyjskie w 2014 roku liczyły 45 tys. żołnierzy zawodowych oraz 2 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) ugandyjskie siły zbrojne stanowią 88. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 280 mln dolarów (USD)[5].

Struktura etniczna[edytuj]

Religia[edytuj]

 Osobny artykuł: Religia w Ugandzie.

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[7][8]:

Gospodarka[edytuj]

PKB Ugandy w przeliczeniu na jednego mieszkańca wynosi około 1200 USD. Rozwój kraju hamuje brak podstawowej infrastruktury gospodarczej, np. elektrowni (dostępu do prądu nie ma 90% mieszkańców), dróg czy nawet źródeł czystej wody.

Demografia[edytuj]

Dzietność kobiet w Ugandzie wynosi 6,7 dziecka i należy do najwyższych w świecie.

Ciekawostki[edytuj]

Polonica[edytuj]

W Nyabyeya koło Masindi w Ugandzie od jesieni 1942 r. do 1949 roku istniało brytyjskie osiedle dla części z 20 tysięcy Polaków (w większości dzieci) przebywających w Afryce, po pobycie na zesłaniu na Syberii i opuszczeniu terytorium ZSRR. Do dzisiaj zachował się tam kościół z 1943 r. zbudowany przez Polaków[9] i polski cmentarz.

Przypisy