John Searle

John Rogers Searle

John Rogers Searle (2015)
Data i miejsce urodzenia	31 lipca 1932 Denver
Data i miejsce śmierci	17 września 2025 Tampa
Profesor
Specjalność: filozofia języka, filozofia umysłu
Nauczyciel akademicki
Uczelnia	Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley

John Rogers Searle (ur. 31 lipca 1932 w Denver, zm. 17 września 2025 w Tampie) – amerykański filozof. Z badań nad filozofią języka przeszedł do badań na gruncie filozofii umysłu. Badania nad umysłem są jego zdaniem naturalnym krokiem w badaniach nad językiem, a sama filozofia języka ma być częścią filozofii umysłu.

Filozof analityczny. Uczeń Austina, Ryle'a i Strawsona. Przez ponad 50 lat związany z Uniwersytetem w Berkley.

Zobacz: Filozofia języka potocznego.

W swojej koncepcji aktów mowy przedstawionej w Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language (1969) rozszerza teorię J.L. Austina, traktując całą komunikację jako wypadki wykonywania aktów mowy. W Intentionality: An Essay in the Philosophy of Mind (1983) i w The Rediscovery of the Mind (1992) Searle uwydatnia niemożność zredukowania świadomości i tego, co intencjonalne, do kategorii fizycznych . Najbardziej znany z krytycznego eksperymentu myślowego przeciwko silnej sztucznej inteligencji, zwanego Chińskim Pokojem.

Otrzymał w uznaniu swego dorobku kilkanaście doktoratów honoris causa oraz honorowych profesur, a także liczne prestiżowe nagrody, m.in. Nagrodę Jeana Nicoda, czy Nagrodę Kongresu USA.

Został pozbawiony tytułu profesor emeritus w związku z oskarżeniami o nadużycia seksualne na uczelni.

Siła illokucyjna

Wczesne prace Searle’a rozwijają teorię J.L. Austina i P.F. Strawsona. W szczególności w Czynnościach mowy rozwinął austinowską analizę wypowiedzi wykonawczych (ang.performative utterance). Searle skoncentrował się na tym, co Austin nazwał w książce „Jak działać słowami” czynnościami illokucyjnymi. Poniższe przykładowe zdania analizowane w tych kategoriach mają tę samą treść propozycjonalną (Zbyszek pali), lecz różną siłę illokucyjną (czynność illokucyjną).

1. Zbyszek nałogowo pali. (czynność illokucyjna: stwierdzenie)
2. Czy Zbyszek pali nałogowo? (czynność illokucyjna: pytanie)
3. Zbyszku, pal nałogowo! (czynność illokucyjna: rozkaz)
4. Żeby Zbyszek palił nałogowo. (czynność illokucyjna: życzenie)

Searle zakłada, że czynności illokucyjne zdania mogą być opisane jako podporządkowywanie się regułom i warunkom, które można określić. Te zasady ustanawiają okoliczności i cele różnych aktów illokucyjnych. Wyróżnia cztery ogólne typy zasad.

Zwykle illokucja ma treść propozycjonalną. Na przykład prośba będzie miała jakiś przyszły akt jako swoją treść, natomiast stwierdzenie może mieć jakąkolwiek sąd logiczny jako treść. Pewne illokucje, jak powitania, nie mają żadnej treści propozycjonalnej.

Dla każdego typu illokucji istnieje pewien zestaw warunków koniecznych, zwanych przez Searle’a warunkami przygotowawczymi, które muszą zostać spełnione, aby illokucja odniosła skutek.

Według Searle’a każda illokucja może być opisana w odniesieniu do tego, czego ma dokonać. Tak więc twierdzenie jest równoznaczne z deklarowaniem, że twierdzenie jest zgodne ze stanem faktycznym. Pytanie jest równoznaczne z próbą uzyskania informacji. Dziękowanie jest wyrażeniem wdzięczności.

Czynności illokucyjnych nie należy mylić z czynnościami perlokucyjnymi.

Naturalizm biologiczny w filozofii umysłu

Searle rozwinął stanowisko na gruncie teorii umysłu, które stoi w opozycji zarówno w stosunku do stanowisk dualistycznych, jak i do materialistycznych, obu wynikających zdaniem Searle’a z błędnego kartezjańskiego słownika, który ten fałszywy podział wytworzył. Jego pogląd zwany jest naturalizmem biologicznym, i zaliczany jest do teorii nieredukcyjnych teorii emergentnych (emergentyzm). Głównym postulatem jego stanowiska jest założenie, że aby odkryć „tajemnicę świadomości”, musimy poznać i zrozumieć, jak pracuje mózg, "mózgi tworzą umysły". Główne twierdzenie Searle’a na temat statusu umysłu głosi, że świadomy umysł, będący systemową własnością mózgu, jest nieredukowalny w sensie ontologicznym, lecz podlega redukcji przyczynowej do interakcji układów neuronowych tworzących mózg (redukcja przyczynowa).

Argumentuje zarówno przeciwko teorii sztucznej inteligencji i materializmowi, jak również przeciwko dualistycznemu pojmowaniu umysłu. Według stanowiska Searle’a świadomość i zdarzenia umysłowe są realnie istniejącymi biologicznymi emergentnymi własnościami mózgu. Jako realnie istniejące mogą działać przyczynowo. Często używaną przez niego analogią jest trawienie – tak jak trawienie jest realną, przyczynowo działającą, wyższego rzędu własnością systemu trawiennego, tak myślenie i inne zjawiska umysłowe są własnością wyższego rzędu systemu nerwowego.

Chiński pokój

Chiński pokój, myślowy eksperyment przedstawiony w jego Minds, Brains, and Programs (1980), ma pokazać, że nawet efektywne symulacje komputerowe nie urzeczywistniają prawdziwego rozumu, odkąd wykonywanie różnorodnych zadań (np. obliczeniowych) nie musi opierać się na rozumieniu ich przez tego, kto je wykonuje.

Argument stanowi zarzut wobec twierdzeń o możliwości istnienia silnej sztucznej inteligencji i komputancjonizmowi i uchodzi za najważniejszy argument przeciwko sztucznej inteligencji w ogóle. Argument skierowany jest również przeciwko testowi Turinga.

Zob. Chiński pokój.

Świadomość jako przytomność. Nauka o świadomości

Searle zaproponował następującą zdroworozsądkową definicję roboczą świadomości, stosowaną m.in. w programie poszukiwań neuronalnych korelatów świadomości:

świadomość składa się z tych stanów związanych z wrażeniami, doznaniami lub przytomnością, które rozpoczynają się rankiem, gdy budzimy się ze snu, i ciągną się do chwili, gdy zapadniemy w śpiączkę albo umrzemy, albo znów zaśniemy, albo w inny sposób zapadniemy w stan nieświadomości.

Według Searle'a świadomość jest pewnego rodzaju stanem, i nie potrzeba niczego do jej uruchomienia, co jest dalekie od tego, co twierdzi obecnie filozofia i psychologia tj. paradygmatu świadomości jako czegoś, co pozwala informacji uzyskać pewną reprezentację w umyśle.Sam Se­arle na­zywa swoje po­dej­ście do świa­do­mo­ści po­glą­dem „zu­ni­fi­ko­wa­nego pola”. Główną rolą tej koncepcji jest podkreślić, w jaki sposób wiele aspek­tów do­świad­cze­nia in­te­gro­wa­nych jest w jedną ca­łość.

Czy naukowe, a więc obiektywne badania świadomości są możliwe? Searle odwołuje się do rozróżnienia ontologicznego i epistemologicznego rozumienia subiektywności. Jego zdaniem świadomość jest zjawiskiem obiektywnym w sensie epistemicznym (to, że ktoś jest świadomy danego doświadczenia, nie jest efektem jego subiektywnych opinii czy postaw, ale faktem obiektywnym), ale subiektywnym w sensie ontologicznym (doświadczenie świadome istnieje jedynie jako subiektywne doświadczenie należące wyłącznie do kogoś)..

Intencjonalność i kierunki dopasowania

Definiuje Searle intencjonalność jako własność wielu stanów i zdarzeń mentalnych za sprawą której są one skierowane na przedmioty i stany rzeczy w świecie, są o nich lub ich dotyczą. Searle wprowadza pojęcie kierunku dopasowania (ang. direction of fit), które odnosi się zarówno do aktów mowy, jak i stanów intencjonalnych. Istnieją dwa kierunki dopasowania, które określa wyrażeniami: „słowo do świata” oraz „świat do słowa”. Przekonania mają kierunek dopasowania typu „słowo do świata”, ponieważ przekonanie musi odzwierciedlać stan rzeczy w świecie zewnętrznym. Rozkaz cechuje się przeciwnym kierunkiem dopasowania: „świat do słowa”. Rozkaz będzie można uznać za wypełniony tylko wówczas, gdy w świecie rzeczywistym zaistnieje stan rzeczy będący intencjonalną zawartością rozkazu.

Instytucje społeczne. Filozofia społeczeństwa

W późniejszej twórczości autor skupił się na rozważania na gruncie filozofii nauk społecznych tworząc zarys ontologii społecznej. Według Searle'a, w przeciwieństwie do zjawisk naturalnych, instytucje społeczne – takie jak pieniądz, własność prywatna, małżeństwo czy wybory polityczne – istnieją wyłącznie dzięki temu, że ludzie kierują się intencjonalnością kolektywną, czyli wspólnie podzielanymi przekonaniami i pragnieniami (ang. collective intentionality, "we" intentions). Searle określa tę własność instytucji mianem zależności od obserwatora: np. kawałki papieru są pieniędzmi tylko dlatego, że świadome podmioty traktują je jako środki płatnicze i przypisują im określone znaczenie. Ten proces to nadawanie funkcji – rzeczom czysto fizycznym (np. papierowi, budynkowi, podpisowi) przypisuje się funkcję społeczną, która wykracza poza ich naturalne właściwości.Instytucje społeczne istnieją zatem dzięki temu, że obowiązują w nich normy konstytutywne. Normy te nie tylko regulują działania, lecz w ogóle umożliwiają ich zaistnienie zgodnie z regułą Searle'a: „X liczy się jako Y w kontekście C” sprawia, że pewien podpis liczy się jako zawarcie umowy, a określona ceremonia jako małżeństwo. W tym sensie pieniądz czy małżeństwo posiadają ontologicznie subiektywne własności – istnieją tylko dzięki zbiorowym przekonaniom i praktykom ludzkim. Równocześnie jednak można tworzyć o nich wiedzę epistemologicznie obiektywną, podobnie jak o innych instytucjach społecznych (korporacjach, drużynach sportowych, systemach prawnych). To odróżnia je od bytów ontologicznie obiektywnych, takich jak góry czy prawa fizyki, które istnieją niezależnie od ludzkich obserwatorów,.

Publikacje

• Speech Acts: An essay in the Philosophy of language, 1969.
• The Campus War, 1971.
• Expression and Meaning, 1979.
• „Minds, Brains and Programs”, The Behavioral and Brain Sciences. 3, s. 417–424, 1980.
• Intentionality: An essay in the Philosophy of Mind, 1983.
• Minds, Brains and Science, Harvard University Press, Cambridge, Mass., 1984.
• „Collective intentions and actions”, 1990, in Intentions in Communication J. M.P. R. Cohen, & M. and E. Pollack. Cambridge, Mass.:. MIT Press: s. 401–416.
• The Construction of Social Reality, 1995.
• The Mystery of Consciousness, New York Review of Books, 1997, ISBN 1-86207-122-5.
• The Rediscovery of the Mind, 1992, ISBN 0-262-69154-X.
• Mind: A Brief Introduction, 2004.
• „Mind, Language and Society. Philosophy in the Real World”, 1998
• Mind, Language and Society: Philosophy in the Real World (summary of earlier work; 1998
• Rationality in Action (2001)
• Consciousness and Language (essay collection; 2002)
• Freedom and Neurobiology (lecture collection; 2004)
• Mind: A Brief Introduction (summary of work in philosophy of mind; 2004)
• Philosophy in a New Century: Selected Essays (2008)
• Making the Social World: The Structure of Human Civilization (2010)
• "What Your Computer Can't Know" (review of Luciano Floridi, The Fourth Revolution: How the Infosphere Is Reshaping Human Reality, Oxford University Press, 2014; and Nick Bostrom, Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies, Oxford University Press, 2014), The New York Review of Books, vol. LXI, no. 15 (October 9, 2014), pp. 52–55.
• Seeing Things As They Are: A Theory of Perception (2015)

Publikacje po polsku

• Czynności mowy (Warszawa: PAX 1987),
• Umysł, mózg i nauka (Warszawa: PWN 1995),
• Umysł, język, społeczeństwo (Warszawa: CIS 1999),
• Umysł na nowo odkryty (Warszawa: PIW 1999).
• Umysł. Krótkie wprowadzenie, (Rebis, Poznań 2010).

Bibliografia

• Boden M.A., Sztuczna inteligencja. Jej natura i przyszłość, Wydawnictwo Uniwesytetu Łódzkiego.
• Hohol M., Searle na nowo odkryty?, Logos i ethos, 1(30)2011.
• Gajewski K., Umysł wobec świata. Intencjonalność w filozofii Johna Searle'a, PAN, 2016.
• Godfrey-Smith P, Metazoa, CCPress, 2023,(wydanie epub).
• Jarocki J., Gdzie jest mój umysł? Podręcznik nie tylko dla studentów, PWN,2023,
• Koch Ch., Neurobiologia na tropie świadomości, WUW, 2008.
• Marciszewski W.,Stacewicz P., Umysł – Komputer – Świat O zagadce umysłu z informatycznego punktu widzenia, Akademicka Oficyna Wydawnicza EXIT, Warszawa 2011.
• Przewodnik po kognitywistyce pod red. J.Bremera, WUM, Kraków, 2016.
• Rosenberg A., Philosophy of social science, Westview Press, 2012.
• Smith B., John Searle: od aktów mowy do rzeczywistości społecznej, ROCZNIKI FILOZOFICZNE, Tom LI, zeszyt 1 − 2003
• Wierzchoń M., Granice świadomości. W poszukiwaniu poznawczego modelu subiektywności, WUJ, Kraków,2013.

Linki zewnętrzne

• Strona Johna Rogersa Searle’a, University of California, Berkeley (ang.)
• https://plato.stanford.edu/search/search?query=searle