Kitarō Nishida

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kitarō Nishida
Ścieżka Filozofii w Kioto

Kitarō Nishida (jap. 西田 幾多郎 Nishida Kitarō, ur. 19 maja 1870 na terenie obecnej prefektury Ishikawa, zm. 7 czerwca 1945 w Kamakurze[1]) – japoński filozof, twórca filozofii nicości absolutnej i „Szkoły z Kioto” (Kyōto-gakuha), która próbowała łączyć filozofię i religie Zachodu do przeformułowania religijnej i moralnej tradycji kulturalnej Azji Wschodniej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w wiosce na wybrzeżu Morza Japońskiego, leżącej na północ od miasta Kanazawa, w ówczesnej prowincji Kaga, obecnie prefektura Ishikawa[2]. Jego ojcem był Yasunori Nishida, nauczyciel w szkole podstawowej, do której uczęszczał Kitarō. Pochodził z rodziny zamożnych posiadaczy ziemskich, jednak ojciec utracił majątek, gdy Kitarō był dzieckiem i w związku z tym rodzina zmuszona była w 1883 przenieść się do Kanazawy. W tym samym roku Kitarō zaczął naukę w szkole w Kanazawie, jednak musiał ją przerwać w następnym roku z powodu złego stanu zdrowia. W 1886 został przyjęty do drugiej klasy szkoły średniej, a w 1888[1] podjął naukę w IV Liceum Zawodowym[a] w Kanazawie, jednak nie ukończył jej ze względu na konflikty z kadrą[3]. Od 1891 do 1894 studiował filozofię na Cesarskim Uniwersytecie Tokijskim[1] jako wolny słuchacz, co uniemożliwiało uzyskanie dyplomu[3]. Jako uzdolniony matematyk był namawiany w szkole średniej do kształcenia się w kierunku matematyki[3].

Po ukończeniu studiów przez rok pracował w szkole blisko rodzinnej Kanazawy, po czym został wykładowcą w IV Liceum. Po dwóch latach przeszedł do analogicznej uczelni w Yamaguchi, w prefekturze Yamaguchi, na stanowisko profesora. Wykładał tam wówczas psychologię, logikę, etykę i język niemiecki. W 1909 podjął pracę na uniwersytecie Gakushūin w Tokio, a po roku został wykładowcą na Cesarskim Uniwersytecie w Kioto[1]. W 1913 otrzymał tytuł doktora nauk humanistycznych, dzięki rekomendacji rektora Masatarō Sawayanagi[3], i mianowano go profesorem filozofii religii, a rok później profesorem filozofii i na tym stanowisku pozostał do 1928, kiedy to przeszedł na emeryturę[1].

W 1939 opublikował esej na temat filozofii fizyki, w którym starał się znaleźć w teorii względności i w mechanice kwantowej potwierdzenie teorii rzeczywistości jako absolutnie sprzecznej samotożsamości. Dzięki poparciu ludzi nauki, wśród których był Nishida, sformułowano zaproszenie Alberta Einsteina do Japonii w 1922 i to na jego prośbę Einstein wygłosił na Uniwersytecie Kiotyjskim wykład na temat teorii względności[3].

Był twórcą filozofii nicości absolutnej (zettaimu) i jest uważany za najwybitniejszego japońskiego filozofa współczesnego[4] i założyciela szkoły filozoficznej z Kioto (Kyōto-ha)[3], która koncentrowała się na pojęciu czystego doświadczenia i absolutnej nicości. Zgodnie z jego teorią egzystencja jednostek, organizacji i społeczeństw jest poprzedzona przez działania, relacje i doświadczenia. Jego działalność przyczyniła się do wykształcenia się współczesnej filozofii japońskiej łączącej filozofię anglosaską i tradycję staroazjatycką buddyzmu zen oraz filozofii Laozi[5].

Do przedstawicieli szkoły z Kioto, które to pojęcie wprowadził w 1932 Jun Tosaka, zaliczają się: Hajime Tanabe, Kiyoshi Miki, Shin’ichi Hisamatsu, Keiji Nishitani, Masaaki Kōsaka, Motomori Kimura, Toratarō Shimomura i Iwao Kōyama, dzięki którym Uniwersytet Kiotyjski był uważany za najbardziej twórczy ośrodek filozoficzny w Japonii[3].

W 1940 otrzymał Order Kultury.

W północnej części dzielnicy Higashiyama w Kioto znajduje się droga spacerowa o nazwie „Ścieżka Filozofii” (哲学の道, Tetsugaku no Michi). Biegnie ona wzdłuż kanału, którego brzegi obsadzone są drzewami wiśni. Na początku kwietnia drzewa zakwitają, co sprawia, że jest to jedno z popularnych miejsc hanami. Ścieżka ma około dwóch kilometrów długości. Łączy pobliże Srebrnego Pawilonu (Ginkaku-ji) z otoczeniem świątyni Nanzen-ji. Droga wzięła swoją nazwę od Kitarō Nishidy, o którym mówiono, że medytuje podczas swojego codziennego spaceru do Uniwersytetu Kiotyjskiego[6].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Szkoła istniała w latach 1887–1950 (właśc. Ishikawa Senmon Gakkō, pierwotnie jako IV Szkoła Średnia Wyższego Stopnia, następnie IV Szkoła Wyższego Stopnia. Szkoły tego rodzaju przekazywały wiedzę dzisiejszych uczelni wyższych).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Roger T. Ames Yoshinori Takeuchi: Nishida Kitarō (ang.). W: Encyclopædia Britannica [on-line]. Encyclopædia Britannica, Inc.. [dostęp 2018-05-18].
  2. John C. Maraldo: Nishida Kitarō (ang.). Stanford University, 2016. [dostęp 2018-06-02].
  3. a b c d e f g Agnieszka Kozyra: Filozofia szkoły z Kioto (Kyōtoha) – w 140. rocznicę urodzin Nishidy Kitarō (1870-1945) (pol.). [dostęp 2018-05-18].
  4. Jarek Bzoma: Filozofia nicości . Filozofia nicości absolutnej i jej twórca Kitarō Nishida (1870-1945) (pol.). Śnienie Progresywne, 2016-09-11. [dostęp 2018-05-18].
  5. Nishida Kitarō (1870–1945) (ang.). Oxford University Press. [dostęp 2018-05-18].
  6. Philosopher's Path (ang.). japan-guide.com, 2018. [dostęp 2018-06-02].