Kleiszcze smakowite

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kleiszcze smakowite
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd różopodobne
Rząd mydleńcowce
Rodzina rutowate
Rodzaj kleiszcze
Gatunek kleiszcze smakowite
Nazwa systematyczna
Aegle marmelos (L.) Corrêa
Trans. Linn. Soc. 5:223. 1800
Synonimy
  • Belou marmelos (L.) A. Lyons
  • Crateva marmelos L.[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Pokrój

Kleiszcze smakowite (Aegle marmelos), syn. klejowiec jadalny – gatunek rośliny należący do rodziny rutowatych. Pochodzi z Półwyspu Indyjskiego i Indochin, jest uprawiany również w innych rejonach[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Cierniste drzewo osiągające wysokość do 20 m.
Liście
3-listkowe, złożone z podłużnie eliptycznych listków.
Kwiaty
Zebrane w szczytowe lub boczne grona. Kwiaty białozielone, dość duże, pachnące, złożone z 4-5 płatków korony, 1 słupka i 8 lub więcej pręcików.
Owoc
Żóltawozielona jagoda o wielkości jabłka. Z zewnątrz jest skórzasta, w środku soczysta.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina uprawna. Jest uprawiany w Indiach i na Jawie.
  • Roślina lecznicza. Ma działanie przeciwbiegunkowe[5].
  • Sztuka kulinarna: Z owoców wytwarza się soki, dżemy, konfitury i napoje.
  • Sok niedojrzałych owoców dodaje się do zaprawy murarskiej, co powoduje zwiększenie jej nieprzepuszczalności dla wody.
Lingam udekorowany liśćmi bilby
Owoce w różnym stadium dojrzałości

Znaczenie w hinduizmie[edytuj | edytuj kod]

  • Drzewo to, nazywane w Indiach बिल्व bilwa lub बेल bel, otaczane jest kultem przez hinduistów. Patronują mu Parwati, Surja i Lakszmi. Pod tym drzewem praktyki medytacji upodobał sobie też Śiwa[6]. Liście klejowca wykorzystywane są do celów rytualnych podczas święta Mahaśiwaratri. Wtedy dekoruje się nimi szczyt lingi w świątyniach śiwaickich.
  • Znaczenie jego części opisuje Skandapurana: bogini Giridźa zamieszkuje jego korzenie, boginie Maheśwari i Lakszmi mieszkają w pniu, natomiast Dukszajani w gałęziach, Parwati w liściach, Gauri w kwiatach[7].
  • Literatura wedyjska uznaje to drzewo za jadźńawrykszas, czyli jeden z jedenastu gatunków drzew indyjskich, odpowiednich do wyrobu przyrządów stosowanych w trakcie ceremonii ogniowych jadźńa[8].
  • Liście i drewno używane są w ceremonii pudźy samagri i ognia hawan[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-02] (ang.).
  3. a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-10].
  4. Aegle marmelos, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  5. Konsekwencje wycofania antybiotykowych stymulatorów wzrostu z żywienia zwierząt. [dostęp 10 czerwca 2008].
  6. Mahaśiwaratri. W: Natalia Goraj: Mitologie świata:Hindusi. Wyd. 1. Warszawa: New Media Concept sp. z o.o., 2008, s. 126, seria: Mitologie świata. ISBN 978-83-89840-06-6.
  7. G.Chatterjee , "Sacret hindu symbols" s.98-99
  8. Yajna implements. W: Sannyasi Gyanshruti, Sannyasi Srividyananda: Yajna. A Comperehensive Survey. Wyd. 1. Munger, Bihar, India: Yoga Publications Trust, 2006, s. 114. ISBN 81-86336-47-8. (ang.)
  9. Hindus, however, regard the Bel tree as a plant of Lord Shiva : Bel (ang.). Haryana Flora. [dostęp 2010-07-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]