Kołpaczek ciemnoszary

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Kołpaczek ciemnoszary
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rząd

pieczarkowce

Rodzina

Galeropsidaceae

Rodzaj

kołpaczek

Gatunek

kołpaczek ciemnoszary

Nazwa systematyczna
Panaeolus fimicola (Pers.) Gillet
Hyménomycètes: 621 (Alençon, 1878)
Na starszych owocnikach blaszki są czarne z białawymi ostrzami

Kołpaczek ciemnoszary (Panaeolus fimicola (Pers.) Gillet) – gatunek grzybów należący do rzędu pieczarkowców (Agaricales)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Panaeolus, Incertae sedis, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Gatunek Panaeolus fimicola po raz pierwszy opisał Christiaan Hendrik Persoon (jako Agaricus fimicola') w drugim tomie Synopsis methodica fungorum z 1801 r. Do rodzaju Panaeolus został przeniesiony przez Claude’a-Casimira Gilleta w Hyménomycètes z 1878 r.[1]

Niektóre synonimy naukowe:

  • Agaricus fimicola Pers. 1801
  • Agaricus variegatus J.F. Gmel. 1792
  • Agaricus varius Bolton 1788
  • Coprinarius fimicola (Pers.) Quél. 1886
  • Panaeolus obliquoporus Bon 1983
  • Prunulus varius (Bolton) Gray 1821[2].

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako kołpaczek nawozowy lub kołpaczek koprofilny[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Kształt wypukły do dzwonkowatego, płaski staje się dopiero w bardzo późnym wieku lub podczas długotrwałej wilgotnej pogody[4]. Średnica 1–2 (do 2,5) cm, barwa ciemnoczerwono-brązowa lub czarno-brązowa, na szczycie jaśniejszy. Jest silnie higrofaniczny, pokryty suchą, nagą, gładką lub pomarszczoną, komórkową skórką. Brzeg ciemniejszy, w stanie wilgotnym lekko przejrzysty i żłobkowany, bez pozostałości osłony[5].

Hymenofor

Blaszkowy, blaszki przyrośnięte do trzonu, o regularnej tramie, u dojrzałych owocników czarniawe, niejednolicie zabarwione, plamiste z powodu niejednoczesnego dojrzewania zarodników. Na powierzchni blaszek występują stosunkowo niewielkie cystydy zawierające siarczki załamujące światło[5].

Trzon

Barwy kapelusza, lecz o nieco jaśniejszym odcieniu, beżowo-brązowawy lub czerwono-brązowy, często krótki i wygięty, na całej powierzchni oszroniony[5].

Cechy mikroskopowe

Podstawki 4-zarodnikowe. Zarodniki czarne z porą rostkową, kształtu cytryny i rozmiarach 11-14 na 7–9,5 μm. Cheilocystydy o rozmiarach 25-35(40) × 6–12 μm, przeważnie wrzecionowato brzuchate. Pleurocystyd brak, lub występują jedynie blisko krawędzi blaszki, a wówczas podobne są do cheilocystyd[4].

Gatunki podobne

Najbardziej podobny jest kołpaczek czarniawy (Panaeolus ater), nieco podobne są Panaeolina foenisecii i kołpaczek mierzwiowy (Panaeolus papilionaceus)[4].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje głównie na półkuli północnej. Najliczniej jego stanowiska podawane są z Europy, ale występuje również w Ameryce Północnej, Azji i Afryce Północnej (w Maroku). W Europie jest szeroko rozprzestrzeniony, występuje również w Islandii. Na półkuli południowej występuje tylko w Australii[6].

Rozwija się na nawożonych odchodami łąkach i trawnikach, nigdy bezpośrednio na odchodach. Owocnikowanie trwa od maja do października, owocniki wyrastają gromadnie[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof, grzyb koprofilny[3]. Grzyb niejadalny, a nawet podejrzewany o własności trujące. W niektórych okazach znajdywano niewielkie ilości psylocybiny[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum [dostęp 2013-10-20] (ang.).
  2. Species Fungorum [dostęp 2013-10-20] (ang.).
  3. a b Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 486, ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d Panaeolus fimicola [dostęp 2014-05-05].
  5. a b c d E. Gerhardt, Grzyby: wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2.
  6. Występowanie Panaeolus fimicola na świecie (mapa), Discover Life Maps [dostęp 2014-04-18].