Kot pustynny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Kot arabski)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kot pustynny
Felis margarita[1]
Loche, 1858[2]
Kot pustynny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina kotowate
Rodzaj kot
Gatunek kot pustynny
Podgatunki
  • F. m. airensis Pocock, 1951
  • F. m. harrisoni Hammer, Grubb & Groves, 1976
  • F. m. margarita Loche, 1858
  • F. m. meinertzhageni Pocock, 1938
  • F. m. scheffeli Hemmer, 1974
  • F. m. thinobia (Ognev, 1927)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Kot pustynny[4], kot arabski[5] (Felis margarita) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych. Został odkryty w 1856 roku przez francuską ekspedycję w głąb Sahary. Łacińska nazwa gatunkowa została nadana na cześć komendanta Margueritte'a, dowódcy ekspedycji.

Występowanie i biotop[edytuj | edytuj kod]

Występuje na kilku odległych od siebie obszarach: na Saharze, Półwyspie Arabskim i w zachodnim Egipcie, a także na wschód od Morza Kaspijskiego oraz na granicy Pakistanu i Afganistanu[6][3]. Zamieszkuje głównie pustynie[7], spotykany również na równinach ubogich w roślinność i skalistych dolinach[8][9].

Charakterystyka ogólna[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe dane[7][8]
Długość ciała 43-52 cm
Długość ogona 25-30 cm
Masa ciała samce 2,1-3,4 kg
samice 1,4-3,1 kg
Ciąża 59-63 dni
Dojrzałość płciowa 9-14 miesięcy
Liczba młodych
w miocie
2-8
Długość życia do 13 lat w niewoli

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Kot pustynny jest wielkością zbliżony do kota domowego. Średniej długości futro o kolorze piaskowożółtym na piersi i spodzie zawsze białe. Na futrze słabe, szarobrązowe pręgowanie. Na nogach i ogonie pręgi wyraźniejsze. Kończyny krótkie, pomiędzy poduszeczkami stóp długie, ciemne włosy chroniące przed gorącym piaskiem[7][8]. Głowa bardziej płaska niż u kota domowego. Na bokach głowy bokobrody. Charakterystyczną cechą kota arabskiego są duże uszy. Jama bębenkowa i gruba pusta w środku kość w tylno-dolnej części czaszki, otaczającą ucho środkowe i ucho wewnętrzne są relatywnie większe niż u innych przedstawicieli kotowatych[10].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Śpiący kot arabski w Bristol Zoo, w Anglii.

Kot pustynny prowadzi samotny i nocny tryb życia[11], chociaż podgatunek występujący w Pakistanie w okresie zimowym jest aktywny o zmierzchu i świcie[8]. Dzień spędza w wykopanej przez siebie norze gdzie chroni się przed słońcem[7]. Jest bardzo odporny na ekstremalne temperatury jakie występują na pustyniach[8][3]. Areał osobniczy samca jak i samicy wynosi około 16 km². Czasami wędrują na odległość 8-10 km[12]. Z powodu skrytego trybu życia zwyczaje tego kota słabo poznane. Okres rozrodczy zależny jest od rejonu występowania. Na Saharze trwa od stycznia do kwietnia, Turkmenistanie w kwietniu natomiast w Pakistanie od września do października[8]. U okazów trzymanych w niewoli samce w tym okresie znakują teren moczem[13]. Ciąża u samic trwa 59-63 dni. Po tym okresie na świat przychodzi 1-8 kociąt (najczęściej 4-5)[8]. Chociaż dojrzałość płciową uzyskują pomiędzy 9 a 14 miesiącem życia, względnie niezależne są już po 6-8 miesiącach[8].

Kot pustynny jest głównie mięsożerny. Poluje głównie na myszoskoczki, nornikowate, zające, pająki, jaszczurki, ptaki, owady oraz żmije. Pragnienie zaspokaja wilgocią znajdującą się w upolowanej zdobyczy.

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się kilka podgatunków kota pustynnego[6] jednak zachodzi potrzeba analizy genetycznej w celu ustalenia ich statusu[3][4]:

  • Felis margarita airensis
  • Felis margarita harrisoniArabia
  • Felis margarita margarita – Sahara
  • Felis margarita meinertzhageni
  • Felis margarita scheffeli – Pakistan
  • Felis margarita thinobiakot piaskowyAzja Środkowa

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Do wrogów kota arabskiego zaliczają się węże, sowy i szakale. U kota arabskiego stwierdzono występowanie toksoplazmozy[14].

Zagrożenie i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody został zaliczony do kategorii NT (podwyższonego ryzyka)[3]. Głównym zagrożeniem dla tego gatunku jest degradacja siedlisk poprzez urbanizację oraz wypas zwierząt gospodarskich. Innymi zagrożeniami są konkurencja ze strony domowych psów i kotów. Są zabijane również w pułapkach zastawianych na lisy i szakale, jak również w odwecie za zabicie kurcząt. Polowanie na ten gatunek jest zabronione w kilku krajach[3]. Kot ten jest również przedmiotem nielegalnego handlu w celach domowych[6].

Kot arabski w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Religia[edytuj | edytuj kod]

Niektóre plemiona Beduinów uważają kota pustynnego za zwierzę święte, z tego gatunku wywodził się bowiem Muezza, towarzysz proroka Mahometa.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Felis margarita, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. V. Loche. Description d’une nouvelle espèce de Chat. „Revue et Magasin de Zoologie Pure et Appliquée”. 2e Série. 10, s. 49, 1858 (fr.). 
  3. a b c d e f A. Sliwa, T. Ghadirian, A. Appel, L. Banfield, M. Sher Shah. & T. Wacher 2016, Felis margarita [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018 [online], wersja 2017-3 [dostęp 2018-04-05] (ang.).
  4. a b W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 135. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  5. Praca zbiorowa: Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 157. ISBN 83-01-14344-4.
  6. a b c Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Felis margarita. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 29 sierpnia 2009]
  7. a b c d E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ssaki. Cz. 2. Warszawa: Horyzont, 2001. ISBN 83-7227-614-5.
  8. a b c d e f g h Shanna Wheeler: Felis margarita (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 6 lutego 2010].
  9. Felis margarita (ang.). GISBAU - Univesità degli studi di Roma "La Sapienza". [dostęp 6 lutego 2010].
  10. G. T. Huang, J. J. Rosowski, M. E. Ravicz, Peake. Mammalian ear specializations in arid habitats: structural and functional evidence from sand cat (Felis margarita). „Journal of Comparative Physiology A: Neuroethology, Sensory, Neural, and Behavioral Physiology”. 188 (9), s. 663-681, 2004. DOI: 10.1007/s00359-002-0332-8. 
  11. K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
  12. F. S. Bunaian, S. Mashaqbeh, M. Yousef, A. Buduri i inni. A new record of the Sand Cat, Felis margarita, from Jordan. „Zoology in the Middle Eas”. 16, 1998. 
  13. S. W. Bennett, J. D. Mellen. Social interactions and solitary behaviors in a pair of captive sand cats (Felis margarita). „Zoo Biology”. 2 (1), s. 39-46, 1983. DOI: 10.1002/zoo.1430020104. 
  14. A. Pas, J. P. Dubey. Fatal Toxoplasmosis in Sand Cats (Felis margarita). „Journal of Zoo and Wildlife Medicine”. 39 (3), s. 362-369, 2008. DOI: 10.1638/2007-0149.1.