Kot pustynny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kot pustynny
Felis margarita[1]
Loche, 1858[2]
Kot pustynny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina kotowate
Rodzaj kot
Gatunek kot pustynny
Podgatunki
  • F. m. airensis Pocock, 1951
  • F. m. harrisoni Hammer, Grubb & Groves, 1976
  • F. m. margarita Loche, 1858
  • F. m. meinertzhageni Pocock, 1938
  • F. m. scheffeli Hemmer, 1974
  • F. m. thinobia (Ognev, 1927)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Kot pustynny[4], kot arabski[5] (Felis margarita) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych. Został po raz pierwszy opisany w 1858 roku przez uczestnika francuskiej wyprawy w głąb Sahary. Łacińska nazwa gatunkowa została nadana na cześć komendanta Margueritte'a, dowódcy ekspedycji.

Występowanie i biotop[edytuj | edytuj kod]

Występuje na kilku odległych od siebie obszarach: na Saharze, Półwyspie Arabskim i w zachodnim Egipcie, a także na wschód od Morza Kaspijskiego oraz na granicy Pakistanu i Afganistanu[6][3]. Zamieszkuje głównie pustynie[7], spotykany również na równinach ubogich w roślinność i skalistych dolinach[8][9].

Charakterystyka ogólna[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe dane[7][8]
Długość ciała 43–52 cm
Długość ogona 25–30 cm
Masa ciała samce 2,1–3,4 kg
samice 1,4–3,1 kg
Ciąża 59–63 dni
Dojrzałość płciowa 9–14 miesięcy
Liczba młodych
w miocie
2–8
Długość życia do 13 lat w niewoli

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Kot pustynny jest wielkością zbliżony do kota domowego. Średniej długości futro o kolorze piaskowożółtym na piersi i spodzie zawsze białe. Na futrze słabe, szarobrązowe pręgowanie. Na nogach i ogonie pręgi wyraźniejsze. Kończyny krótkie, pomiędzy poduszeczkami stóp długie, ciemne włosy chroniące przed gorącym piaskiem[7][8]. Głowa bardziej płaska niż u kota domowego. Na bokach głowy bokobrody. Charakterystyczną cechą kota arabskiego są duże uszy. Jama bębenkowa i gruba pusta w środku kość w tylno-dolnej części czaszki, otaczającą ucho środkowe i ucho wewnętrzne są relatywnie większe niż u innych przedstawicieli kotowatych[10].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Śpiący kot arabski w Bristol Zoo, w Anglii.

Kot pustynny prowadzi samotny i nocny tryb życia[11], chociaż podgatunek występujący w Pakistanie w okresie zimowym jest aktywny o zmierzchu i świcie[8]. Dzień spędza w wykopanej przez siebie norze gdzie chroni się przed słońcem[7]. Jest bardzo odporny na ekstremalne temperatury jakie występują na pustyniach[8][3]. Areał osobniczy samca jak i samicy wynosi około 16 km². Czasami wędrują na odległość 8–10 km[12]. Z powodu skrytego trybu życia zwyczaje tego kota słabo poznane. Okres rozrodczy zależny jest od rejonu występowania. Na Saharze trwa od stycznia do kwietnia, w Turkmenistanie w kwietniu natomiast w Pakistanie od września do października[8]. U okazów trzymanych w niewoli samce w tym okresie znakują teren moczem[13]. Ciąża u samic trwa 59–63 dni. Po tym okresie na świat przychodzi 1–8 kociąt (najczęściej 4–5)[8]. Chociaż dojrzałość płciową uzyskują pomiędzy 9 a 14 miesiącem życia, względnie niezależne są już po 6–8 miesiącach[8].

Kot pustynny jest głównie mięsożerny. Poluje głównie na myszoskoczki, nornikowate, zające, pająki, jaszczurki, ptaki, owady oraz żmije. Jeśli w otoczeniu nie są dostępne źródła wody, zadowala się wilgocią z ciał upolowanej zdobyczy.

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się kilka podgatunków kota pustynnego[6] jednak zachodzi potrzeba analizy genetycznej w celu ustalenia ich statusu[3][4]:

  • Felis margarita airensis
  • Felis margarita harrisoniArabia
  • Felis margarita margarita – Sahara
  • Felis margarita meinertzhageni
  • Felis margarita scheffeli – Pakistan
  • Felis margarita thinobiakot piaskowyAzja Środkowa

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Do wrogów kota arabskiego zaliczają się węże, sowy i szakale. U kota arabskiego stwierdzono występowanie toksoplazmozy[14].

Zagrożenie i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody został zaliczony do kategorii NT (podwyższonego ryzyka)[3]. Głównym zagrożeniem dla tego gatunku jest degradacja siedlisk poprzez urbanizację oraz wypas zwierząt gospodarskich. Innymi zagrożeniami są konkurencja ze strony domowych psów i kotów. Są zabijane również w pułapkach zastawianych na lisy i szakale, jak również w odwecie za zabijanie kurcząt. Polowanie na ten gatunek jest zabronione w kilku krajach[3]. Kot ten jest również nielegalnie kupowany i hodowany jako zwierzę domowe[6].

Kot arabski w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Religia[edytuj | edytuj kod]

Niektóre plemiona Beduinów uważają kota pustynnego za zwierzę święte, z tego gatunku wywodził się bowiem Muezza, towarzysz proroka Mahometa.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Felis margarita, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. V. Loche. Description d’une nouvelle espèce de Chat. „Revue et Magasin de Zoologie Pure et Appliquée”. 2e Série. 10, s. 49, 1858 (fr.). 
  3. a b c d e f A. Sliwa, T. Ghadirian, A. Appel, L. Banfield, M. Sher Shah. & T. Wacher 2016, Felis margarita [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018 [online], wersja 2017-3 [dostęp 2018-04-05] (ang.).
  4. a b W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 135. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  5. Praca zbiorowa: Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 157. ISBN 83-01-14344-4.
  6. a b c Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Felis margarita. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 29 sierpnia 2009]
  7. a b c d E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ssaki. Cz. 2. Warszawa: Horyzont, 2001. ISBN 83-7227-614-5.
  8. a b c d e f g h Shanna Wheeler, Felis margarita, Animal Diversity Web [dostęp 2010-02-06] (ang.).
  9. Felis margarita, GISBAU – Univesità degli studi di Roma "La Sapienza" [dostęp 2010-02-06] (ang.).
  10. G. T. Huang, J. J. Rosowski, M. E. Ravicz, W. T. Peake. Mammalian ear specializations in arid habitats: structural and functional evidence from sand cat (Felis margarita). „Journal of Comparative Physiology A: Neuroethology, Sensory, Neural, and Behavioral Physiology”. 188 (9), s. 663–681, 2004. DOI: 10.1007/s00359-002-0332-8. 
  11. K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
  12. F. S. Bunaian, S. Mashaqbeh, M. Yousef, A. Buduri i inni. A new record of the Sand Cat, Felis margarita, from Jordan. „Zoology in the Middle Eas”. 16, s. 5–7, 1998. 
  13. S. W. Bennett, J. D. Mellen. Social interactions and solitary behaviors in a pair of captive sand cats (Felis margarita). „Zoo Biology”. 2 (1), s. 39–46, 1983. DOI: 10.1002/zoo.1430020104. 
  14. A. Pas, J. P. Dubey. Fatal Toxoplasmosis in Sand Cats (Felis margarita). „Journal of Zoo and Wildlife Medicine”. 39 (3), s. 362–369, 2008. DOI: 10.1638/2007-0149.1.