Żmijowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żmijowate
Viperidae
Oppel, 1811
Żmija zygzakowata
Żmija zygzakowata
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Podkrólestwo Bilateria
(bez rangi) wtórouste
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Infratyp żuchwowce
Nadgromada czworonogi
Gromada gady
Podgromada diapsydy
Rząd łuskonośne
Podrząd węże
Infrarząd Alethinophidia
Rodzina żmijowate

Żmijowate (Viperidae) – rodzina węży, obejmująca 11 rodzajów i około 49 gatunków z Europy, Azji i Afryki. Niektóre gatunki występują nawet na terenach pozornie nieprzyjaznych dla węży, bo w rejonach o dużych wahaniach temperatur.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

W obrębie żmijowatych wyróżnia się podrodziny:

W Polsce jedynym przedstawicielem tej rodziny jest żmija zygzakowata.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Żmijowate cechują się dość grubym tułowiem w stosunku do innych rodzin[1]. Pomimo że nie należą do najdłuższych węży, mają najmniej 180 giętkich kręgów, co umożliwia im sprawne poruszanie się[2]. Rodzina ta charakteryzuje się parą długich zębów jadowych typu solenoglypha, które prostują się dopiero podczas ataku[3]. Znajdują na ruchomych kościach szczękowych i kładą się wzdłuż podniebienia podczas zamykania paszczy[4]. Kości szczęki górne są krótkie, masywne i nie mają wgłębienia na zewnętrznej powierzchni[5]. W każdym zębie znajduje się kanalik jadowy, doprowadzający jad do rany. Żmijowate są jednymi z nielicznych węży, których zęby jadowe się regenerują. W przypadku niemożliwości wyleczenia jednego z nich, za uszkodzonym wyrasta drugi[1].

Płeć determinuje u nich czwarta para chromosomów. Samice mają heteromorficzny zestaw ZW, natomiast samce – homomorficzny ZZ[4]. Płcie można odróżnić od siebie na podstawie odległości między tylną krawędzią tarczki analnej, a końcem ogona. U samców odcinek ten będzie dłuższy i grubszy ze względu na obecność półprącia (hemipenes)[3].

Jadowitość[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie żmijowate są jadowite, dlatego są niebezpieczne dla człowieka. Ich jad ma głównie właściwości hemotoksyczne lub cytotoksyczne, jednak nawet w obrębie jednego gatunku skład jadu może się znacząco różnić. Jad niszczy krwinki i okoliczne tkanki, powodując martwicę. Po ukąszeniu pojawia się wyraźna opuchlizna, stały palący ból w rannej kończynie, pęcherze i wybroczyny podskórne, a z czasem również krwawienie z błon śluzowych. Duży krwotok wewnętrzny potęguje ból, wywołuje wymioty i utratę świadomości, aż do śmierci ukąszonego. Jeśli uda się uratować pacjenta, zazwyczaj wskutek martwicy zachoruje on na zgorzel. Aby zneutralizować toksyny i zmniejszyć zniszczenia w organizmie, podaje się ukąszonym surowicę pozyskiwaną z jadu węża[3].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Węże te poruszają się ruchem bocznym. Podczas przemieszczania się po piasku, unoszą głowę nad powierzchnię podłoża i przesuwają ją wraz z szyją na bok. Następnie, po położeniu głowy na piasku, przesuwają w identyczny sposób resztę ciała. Taki, oparty na bocznych skrętach ciała, sposób lokomocji pozwala im na szybkie i sprawne przemieszczanie się po sypkim piasku[6].

Mimo iż nie mają detektorów podczerwieni[6], prowadzą nocny tryb życia. Mają bardzo dobry refleks, choć z natury są mało ruchliwe. Odżywiają się głównie drobnymi kręgowcami i owadami[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Wacław Jaroniecki: Jadowite węże świata. Atlas. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1984.
  2. E. Keller, J.H. Reichholf, G. Steinbach: Tierlexikon VII, Lurche und Kriechtiere. Bertelsmann Lexikon Verlag, 1998. (niem.)
  3. a b c John Coborn: The Atlas os Snakes of the world. T.F.H. Publications, 1991. (ang.)
  4. a b Piotr Sura: Encyklopedia Współczesnych płazów i gadów. Wydawnictwo Fundacja, 2005.
  5. B. Ferens, M. Gąsowska, K. Kowalski, M. Młynarski, Z. Mulicki, W. Serafiński: Klucze do oznaczania kręgowców Polski: Część III Gady – Reptilia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1960.
  6. a b N. Tait, R.C. Vogt, H. Dingle: The Encyclopedia of Reptiles, Ambhibians and Invertebrates: A Complete Visual Guide. Weldon Owen Inc., 2006. (ang.)