Kulik eskimoski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kulik eskimoski
Numenius borealis[1]
Forster, 1772
Autor: John James Audubon
Autor: John James Audubon
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Nadrząd neognatyczne
Rząd siewkowe
Rodzina bekasowate
Podrodzina kuliki
Rodzaj Numenius
Gatunek kulik eskimoski
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 CR pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Kulik eskimoski (Numenius borealis) – gatunek średniej wielkości ptaka brodzącego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Wędrowny, gniazdował w Kanadzie, zimował w Ameryce Południowej. Krytycznie zagrożony, prawdopodobnie wymarły – ostatnie pewne stwierdzenie miało miejsce w 1963. Wymieranie kulika eskimoskiego stało się motywem książki (1955) i filmu animowanego (1972) The Last of the Curlews (pl. Ostatni z kulików).

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy kulika eskimoskiego opisał Johann Reinhold Forster w 1772, nadając mu nazwę Scolopax borealis[3]. Obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza go w rodzaju Numenius[4]. Holotyp pochodził z Fort Albany First Nation w Ontario. Dostarczył go Forsterowi w 1771 Andrew Graham, członek Kompanii Zatoki Hudsona, który z kolei otrzymał go od Humphrey'a Martena. Odnotował on również informacje dotyczące zachowania[5].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosiła 29–38 cm, masa ciała 270–454 g, rozpiętość skrzydeł około 70 cm[3]. W upierzeniu dominowała barwa cynamonowa[6]. Dziób był nieco zagięty w dół, ciemnocynamonowy. Wierzch głowy ciemny, z odznaczającym się jasnym paskiem ciemieniowym. Pierś i boki ciała pokrywały V-kształtne czarne znaczki. Lotki były głównie jednobarwne (nie paskowane). Nogi niebieskoszare[7].

Zasięg występowania[edytuj]

Kuliki eskimoskie gniazdowały w centralno-północnej Kanadzie, na południowym wybrzeżu Zatoki Amundsena; prawdopodobnie również w północnej Alasce. Zimowiska znajdowały się w Urugwaju i Argentynie, przypuszczalnie również z południowej Brazylii i w Chile[3].

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Środowiskiem życia kulików eskimoskich była jałowa arktyczna tundra na nizinach, u wybrzeży[3], porośnięta trawą, brzozami (Betula) i turzycami (Carex). Podczas jesiennej wędrówki (od czerwca do października) odwiedzały wrzosowiska, skupiska bażyny czarnej (Empetrum nigrum), pastwiska i obszary zalewane wodą w trakcie przypływu[6]. Wędrowały około 8000 km na południe[5]. Prawdopodobnie zimowały na podmokłej pampie i, między innymi, obszarach półpustynnych. W trakcie wędrówki na miejsca rozrodu (od marca do maja) preferowały spalone obszary prerii; preferowanym pokarmem był (wymarły już[7]) przedstawiciel prostoskrzydłych Melanoplus spretus[6]. Podczas jesiennych wędrówek kuliki eskimoskie migrowały najpierw na wschód, przekraczając Zatokę Hudsona i zbierając się na wybrzeżach Labradoru oraz Nowej Anglii. Prawdopodobnie głównym pokarmem kulików eskimoskich w tym czasie były jagody bażyny czarnej (E. nigrum). Według notatki z 1861 barwny sok tych jagód odnaleźć można było w jelitach, na dziobie, nogach, piersi i gardle kulików. Zjadały również bezkręgowce odsłaniające się między pływami[5].

Mackay odnotował, że kuliki eskimoskie bywały nazywane Doughbirds (dosłownie ptaki z ciasta). Działo się tak z powodu ich dużych, w porównaniu do innych ptaków, rezerw tłuszczu – postrzelonym w locie ptakom po upadku na ziemię pękała skóra, odsłaniając grube pokłady tłuszczu[5].

Lęgi[edytuj]

Okres lęgowy trwał od maja do sierpnia[6]. Gniazda znajdywano pod koniec czerwca lub na początku lipca (tylko w latach 1821–1866)[5]. Zniesienie liczyło 4 jaja[7].

Status i wymarcie[edytuj]

Spreparowany okaz należący do Uniwersytetu Harwardzkiego

Według stanu wiedzy z 2016 kulik eskimoski uznawany jest przez IUCN za gatunek krytycznie zagrożony i prawdopodobnie wymarły (CR-PE)[6]. Pod koniec XVIII wieku kuliki eskimoskie należały prawdopodobnie do najpospolitszych ptaków wybrzeża w Ameryce Północnej. Gwałtowne ginięcie gatunku nastało pod koniec XIX wieku. Przyczyny nie są do końca znane; przyczyniło się do tego dobre w smaku mięso w połączeniu z łagodnością, stadnością i przewidywalnym zachowaniem. Ptaki były ponadto przywiązane do stada – ranne nie oddalały się od niego. Do wymarcia przyczyniły się również zmiany w środowisku poczynione przez rozwój rolnictwa. Notatka z 1915 obrazuje skalę polowań[5].

Quote-alpha.png
Na Nowej Fundlandii i Wyspach Magdaleny w Zatoce Świętego Wawrzyńca przez wiele lat po środku XIX wieku kuliki eskimoskie przybywały w sierpniu i wrześniu, w milionach, które przesłaniały niebo. Podczas całodziennego polowania z udziałem 25 lub 30 mężczyzn nawet 2000 kulików mogło zostać zabitych dla sklepu Kompanii Zatoki Hudsona w Cartwright

Po zakazie polowań około 1916 roku stan populacji nie poprawił się. Ostatnia pewna obserwacja miała miejsce w 1963, kiedy jednego ptaka odłowiono na Barbadosie. Ostatnia obserwacja na miejscach zimowania miała miejsce w 1939[6].

W kulturze[edytuj]

Wymieranie kulika eskimoskiego stało się motywem książki (1955) autorstwa Freda Bodswortha i filmu animowanego The Last of the Curlews (dosł. Ostatni z kulików)[8]. Książka opowiada historię kulika eskimoskiego, który nigdy nie widział innego przedstawiciela swojego gatunku, jednak instynktownie poszukuje partnerki. Autor stara się przedstawić historię, ukazując obrazowo emocje ptaków. Ostatni kulik spotyka w końcu partnerkę. Książka kończy się sceną na zaoranym polu, na którym przesiaduje para kulików. Jako ostatnie z ptaków uciekają przed nadjeżdżającym traktorem. Zrywają się dopiero, gdy kierowca z niego wysiada i oddaje strzały. Postrzelona samica umiera w locie, a ostatni z kulików, przeczekawszy noc przy jej ciele, odlatuje na Północ[9]. Fabuła filmu animowanego z 1972, The Last of the Curlews, wyprodukowanego przez Hanna-Barbera[8], opiera się na książce. Film skierowany był przede wszystkim do dzieci[9]. Zmieniono kilka szczegółów, między innymi dodano postaci ojca i syna – myśliwych. W filmie samica przeżywa noc, umiera następnego dnia po przypadkowym spłoszeniu pary kulików przez syna–myśliwego[8].

Przypisy

  1. Numenius borealis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Numenius borealis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d Van Gils, J., Wiersma, P., Sharpe, C.J. & Kirwan, G.M.: Eskimo Curlew (Numenius borealis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 6 października 2016].
  4. Frank Gill & David Donsker: Buttonquail, plovers, seedsnipe & sandpipers. IOC World Bird List (v6.3), 20 lutego 2016. [dostęp 6 października 2016].
  5. a b c d e f Tim Melling. The Eskimo Curlew in Britain. „British Birds”. 103, s. 80–92, 2010. 
  6. a b c d e f Eskimo Curlew Numenius borealis. BirdLife International. [dostęp 6 października 2016].
  7. a b c Eskimo Curlew (Numenius borealis) Species Profile. Alaska Department of Fish and Game. [dostęp 6 października 2016].
  8. a b c Last of the Curlews--Book and Movie Review. HubPages, 20 lutego 2016. [dostęp 6 października 2016].
  9. a b Stanisław Łubieński: 12 srok za ogon. Wydawnictwo Czarne, 2016, s. 185–187. ISBN 978-83-8049-235-6.