Nowa Anglia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Nowa Anglia (ang. New England) – region Stanów Zjednoczonych, ulokowany na północnym wschodzie kraju, kolebka kultury USA. Nowa Anglia składa się z 6 stanów: Maine, New Hampshire, Vermont, Massachusetts, Rhode Island i Connecticut.

Stany Nowej Anglii na mapie USA

Pierwotne region ten był zamieszkany przez indiańskich autochtonów. Kolonizacja tych terenów przez Europejczyków zaczęła się 21 listopada 1620 r., kiedy to angielscy pielgrzymi, uciekając przed prześladowaniami, dotarli na te tereny i założyli miasto Plymouth. Założenie Plymouth stało się zaczynem do budowy kolejnych miast w Nowej Anglii. Przybywający na te tereny liczni angielscy i szkoccy emigranci, zakładali kolejne miasta, coraz bardziej kolonizując te dzikie niegdyś tereny. Dzięki nim zaczęły powstawać takie miasta jak: Boston, Nantucket, New Bedford, czy słynne z procesu o czary miasto Salem.

Nowa Anglia odegrała znaczną rolę w ruchu abolicjonistycznym, który doprowadził w późniejszym okresie do zniesienia niewolnictwa. Nowa Anglia jest także, wraz z Doliną Krzemową i stanem Illinois, zagłębiem intelektualnym Stanów Zjednoczonych. Słynie bowiem jako region, w którym znajdują się znane prestiżowe prywatne uczelnie. Należą do nich: Uniwersytet Browna, Dartmouth College, Uniwersytet Yale, Massachusetts Institute of Technology czy Uniwersytet Harvarda. Stąd także pochodziło aż 8 z 44 dotychczasowych prezydentów USA. To tutaj rozwinęły się amerykańska literatura i filozofia, utworzono pierwsze szkoły publiczne oraz rozpoczęła się rewolucja przemysłowa na terenie Stanów Zjednoczonych.

Podział terytorialny i ludność[edytuj | edytuj kod]

Stany Nowej Anglii stolica powierzchnia
(w km²)
ludność (2000)
1 Maine Augusta 86 542 1 274 923
2 New Hampshire Concord 24 239 1 235 786
3 Vermont Montpelier 24 923 608 827
4 Connecticut Hartford 14 371 3 405 565
5 Rhode Island Providence 3144 1 048 319
6 Massachusetts Boston 27 360 6 349 097

Główne miasta[edytuj | edytuj kod]

  1. Boston, Massachusetts: 589 141[1]
  2. Providence, Rhode Island: 173 618
  3. Worcester, Massachusetts: 172 648
  4. Springfield, Massachusetts: 152 082
  5. Bridgeport, Connecticut: 139 529
  6. Hartford, Connecticut: 124 558
  7. New Haven, Connecticut: 123 626
  8. Stamford, Connecticut: 117 083
  9. Waterbury, Connecticut: 107 271
  10. Manchester, New Hampshire: 107 006
  11. Lowell, Massachusetts: 105 167

Podział etniczny i językowy[edytuj | edytuj kod]

  • Około 90% mieszkańców Nowej Anglii, to potomkowie białych emigrantów z Europy. Najwięcej, bo aż 96,9% mieszkańców pochodzenia europejskiego, w stosunku do całej populacji mieszka w stanach Maine i Vermont. Najmniej, bo 86,7% białych w stosunku do reszty, mieszka w najbardziej kosmopolitycznym stanie Nowej Anglii, Massachusetts. Jest to związane głównie z rozrastaniem się aglomeracji bostońskiej i imigracji na te tereny licznej kadry naukowej z całego świata.
  • Drugą po białych największą grupą etniczną są Afroamerykanie, którzy stanowią ok. 5-7% mieszkańców. Stosunkowo najwięcej w porównaniu do reszty ludności, jest ich w stanie Connecticut. Według wyników ostatniego[którego?] spisu Afroamerykanie stanowią 10,1% ludności.
  • W Nowej Anglii ok. 0,4% mieszkańców to potomkowie mieszkających na tych terenach Indian.
  • Najpowszechniej używanym językiem jest język angielski (82,9%), a za nim hiszpański (6,42%), portugalski (2,14%) i francuski (2,07%)[2].
  • Najbardziej dynamicznie rosnącą grupą etniczną są Latynosi, pochodzący głównie z Dominikany i Portoryko[3].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Świątynia w Roxbury
  • Protestanci, którzy w XVII wieku skolonizowali dzisiejszą Nową Anglię, początkowo stanowili niemal 100% populacji. Pierwotnie, ze względu na przekonania religijne, dominowała wśród nich niechęć, a nawet nienawiść do nielicznych w wieku XVII i XVIII imigrantów, którzy pozostawali wierni religii rzymskokatolickiej. W następnych wiekach struktura religijna w Nowej Anglii uległa znacznemu przeobrażeniu, bowiem coraz liczniejsi imigranci z Irlandii, Włoch, Portugalii i Polski (a obecnie także z Dominikany i Portoryko), doprowadzili do tego, że obecnie katolicy są najliczniejszą grupą wyznaniową na tych terenach. Katolicy przeważają we wszystkich 6 stanach Nowej Anglii, lecz jeśli liczyć wszystkich protestantów jako całość, przeważaliby oni jednak w stanach Maine i New Hampshire.
  • W Nowej Anglii mieszka nieliczna[4], lecz wpływowa mniejszość żydowska. Wielu naukowców, w tym także noblistów pochodzenia żydowskiego studiowało, pracowało bądź nadal pracuje na tamtejszych uniwersytetach. Amerykanie żydowskiego pochodzenia są również właścicielami i pracownikami renomowanych kancelarii prawniczych w Bostonie.
  • W stanie Vermont urodzili się Joseph Smith i Brigham Young, prorocy i założyciele Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich.
Podział religijny w stanie Connecticut
Religia Procent
Katolicy 32%
Niewierzący 12%
Baptyści 10%
Kościół Episkopalny 6%
Metodyści 4%
Luteranie 4%
Kongregacjonaliści 2%
Inni 30%
Podział religijny w stanie Maine
Religia Procent
Protestanci(całość) w tym m.in.: 56%
Baptyści 16%
Metodyści 9%
Pentakostaliści 4%
inni protestanci 24%
Katolicy 25%
Niewierzący 17%
Inni 2%
Podział religijny w stanie Massachusetts
Religia Procent
Katolicy 47%
Protestanci(całość) w tym m.in.: 31%
Kongregacjonaliści 4%
Baptyści 4%
wierni Kościoła Episkopalnego 3%
inni protestanci 20%
Niewierzący 17%
Żydzi 2%
Inni 3%
Podział religijny w stanie New Hampshire
Religia Procent
Protestanci (całość) w tym m.in.: 43%
Kongregacjonaliści 7%
Baptyści 7%
wierni Kościoła Episkopalnego 4%
inni protestanci 25%
Katolicy 35%
Niewierzący 19%
Inni 3%
Podział religijny w stanie Rhode Island
Religia Procent
Katolicy 56%
Protestanci(całość) w tym m.in.: 28%
wierni Kościoła Episkopalnego 8%
Baptyści 6%
inni protestanci 10%
Niewierzący 13%
Żydzi 2%
Inni 1%
Podział religijny w stanie Vermont
Religia Procent
Katolicy 38%
Protestanci (całość) w tym m.in.: 29%
Kongregacjonaliści 6%
Metodyści 6%
Kościół Episkopalny 4%
Baptyści 3%
Niewierzący 22%
Inni 11%

Geografia i klimat[edytuj | edytuj kod]

Nowa Anglia (40°58'N – 47°28'N i 66°57'W – 73°44'W) leży w północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Od północy graniczy z Kanadą (prowincje Nowy Brunszwik i Quebec), a od zachodu ze stanem Nowy Jork. Południową i wschodnią granicę Nowej Anglii wyznacza Ocean Atlantycki (Zatoka Maine i Massachusetts). Powierzchnia tego regionu wynosi 181,440 km², czyli ok. 2% powierzchni Stanów Zjednoczonych.

Geografia Nowej Anglii została ukształtowana głównie za sprawą działalności lodowca, który ustąpił z tych terenów tysiące lat temu. Zlodowacenie zostawiło po sobie głównie postrzępione wybrzeże i łagodne stoki górskie, a na nadmorskich nizinach pełno jest pozostałych z tego okresu polodowcowych jezior i bagien. Najwyższym szczytem Nowej Anglii jest wysoka na 1917 m, znajdująca się w stanie New Hampshire góra Waszyngtona, która jest najwyższym szczytem jednego z pasm Apallachów – Gór Białych. Góra ta słynie z nieprzewidywalnej pogody i huraganowych wiatrów (nawet 372 km/h). W regionie pełno jest również rzek i strumieni. Główną rzeką jest długa na 640 km, z dorzeczem o powierzchni 29 138 km², Connecticut River. Największym jeziorem jest leżące na granicy amerykańsko-kanadyjskiej jezioro Champlain. Powierzchnia tego jeziora wynosi 1130 km².

Klimat leżącej na atlantyckim wybrzeżu Nowej Anglii jest ściśle związany zarówno z działalnością zimnego prądu labradorskiego, jak i obecnością długich pasm górskich ciągnących się od stanu Connecticut do samej granicy amerykańsko-kanadyjskiej w stanie Maine. Nowoangielski klimat znany jest przede wszystkim ze swojej nieprzewidywalności i różni się w zależności od regionów. W północnych, bardziej górzystych stanach Maine, New Hampshire i Vermont klimat jest wilgotny, kontynentalny, z krótkim i dość chłodnym latem i mroźną zimą. Południowe stany Connecticut, Massachusetts i Rhode Island mają również klimat wilgotny kontynentalny z mroźnymi zimami, lecz występują tam znacznie cieplejsze lata. Wiosny są przeważnie deszczowe i mgliste. Średnia suma opadów waha się między 1000 a 1500 mm rocznie, z tym, że w północnych stanach Vermont i Maine opadów jest mniej i roczna suma opadów waha się tam między 500 a 1000 mm. Zimą zazwyczaj pada około 2500 mm śniegu. Z tego powodu stany New Hampshire i Vermont z licznymi kurortami stały się popularnymi wśród narciarzy miejscami.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przed kolonizacją[edytuj | edytuj kod]

Nowa Anglia, na długo przed przybyciem europejskich kolonizatorów, była zasiedlona przez liczne plemiona indiańskie (Abenakowie, Penobscotowie, Wampanoagowie i wiele innych) posługujące się językami algonkińskimi. W momencie przybycia kolonizatorów Abenakowie zamieszkiwali tereny obecnych stanów Vermont, New Hampshire, a także zachodnią część obecnego stanu Maine oraz część Quebecu. Penobscotowie zasiedlili tereny wzdłuż rzeki Penobscot w stanie Maine, zaś Wampanoagowie zamieszkiwali tereny obecnych stanów Massachusetts (południową część), Rhode Island oraz wyspy Nantucket i Martha's Vineyard.

Plymouth Council dla Nowej Anglii[edytuj | edytuj kod]

"Mayflower w zatoce Plymouth" William Halsall, 1882

Nazwa "Nowa Anglia" została oficjalnie usankcjonowana 3 września 1620 roku, kiedy statut the Virginia Company of Plymouth został zastąpiony królewskim statutem dla Plymouth Council for New England – spółki akcyjnej założonej w celu kolonizacji i zarządzania regionu. Krótko potem, w grudniu 1620, stałe osiedlanie się na tych terenach zostało rozpoczęte przez Pielgrzymów (angielskich separatystów religijnych przybyłych z Holandii), którzy założyli osadę Plymouth. Wkrótce potem w 1630 roku została założona osada Boston, która obecnie jest największym miastem w regionie.

Wygnany z Massachusetts Roger Williams osiadł na południu i założył Providence (obecną stolicę najmniejszego stanu Ameryki – Rhode Island). W tym samym 1636 roku, 3 marca Kolonia Connecticut uzyskała statut i stworzyła własny rząd. Warto również zaznaczyć, że w tym samym czasie Vermont nie został jeszcze zasiedlony, a terytoria New Hampshire i Maine były zarządzane przez Massachusetts.

Konfederacja Nowej Anglii[edytuj | edytuj kod]

W tych wczesnych latach relacje między kolonistami a rdzennymi mieszkańcami układały się różnie – od pokojowej koegzystencji po walki zbrojne. Sześć lat po najkrwawszej z nich (wojny z ludem Pequot) w 1643, Massachusetts Bay, Plymouth, New Haven i Connecticut połączyły się w luźny związek nazwany Konfederacją Nowej Anglii (oficjalna nazwa Zjednoczone Kolonie Nowej Anglii – "The United Colonies of New England"). Konfederacja została założona w celu koordynowania wzajemnej obrony przeciwko możliwym atakom ze strony Indian, Holendrów z Nowej Holandii na zachodzie, Hiszpanów z południa i Francuzów z północy. Konfederacja straciła wpływy, kiedy Massachusetts odmówiła włączenia się do wojny przeciwko Holendrom.

Pierwsze monety wybijane w koloniach były produkowane przez Massachusetts Bay Colony. Pierwsze serie były zaprojektowane prosto. Na awersie widniały litery „NE' (New England), a na rewersie znajdowały się różne wzory.

Dominium Nowej Anglii[edytuj | edytuj kod]

W 1686 roku król Jakub II Stuart zaniepokojony zwiększającą się samodzielnością kolonii (szczególnie z powodu ustanawiania przez kolonie własnych statutów), zlekceważył Akty Nawigacyjne i zwiększył siły militarne w tym regionie, tworząc Dominium Nowej Anglii (administracyjną unię skupiającą wszystkie angielskie kolonie tego regionu). Dwa lata później prowincje Nowy Jork (Nowy Amsterdam) i New Jersey dołączyły do Dominium, odłączając się od Holendrów. Unia narzucona z zewnątrz, sprzeczna z zakorzenionymi w tym regionie tradycjami demokratycznymi, była bardzo niepopularna wśród kolonistów.

Po Chwalebnej Rewolucji w 1689 statuty większości kolonii zostały zmodyfikowane, wraz z mianowaniem Królewskiego Gubernatora w prawie każdej kolonii. Powodowało to napięcia między Królewskimi Gubernatorami, ich urzędnikami a urzędnikami wybranymi przez kolonistów. Gubernatorzy żądali bezwzględnej władzy, co napotkało opór ze strony wszystkich warstw lokalnych urzędników. Większość z nich nie stosowała się do żądań Gubernatorów i rządziła tak, jak wtedy, gdy Gubernatorów jeszcze nie było. Napięcie to przerodziło się w rewolucję amerykańską, która zmieniła się w Wojnę o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

Region Stanów Zjednoczonych[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie kolonie zostały połączone w większą unię (lecz nie federalistyczną) nazwaną Stanami Zjednoczonymi Ameryki. W XVIII i na początku XIX wieku Nowa Anglia nadal była bardzo ważnym regionem w kraju, jednakże z czasem rola tego ośrodka zaczęła spadać i dziś wpływy regionu są znacznie mniejsze niż na początku istnienia USA. W czasie wojny brytyjsko-amerykańskiej w 1812 roku Nowa Anglia była o krok od wystąpienia z Unii. Powodem tego był bunt handlowców, którzy sprzeciwiali się wojnie przeciwko ich największemu partnerowi handlowemu – Wielkiej Brytanii.

Z wyjątkiem kanadyjskiej prowincji Nowa Szkocja, Nowa Anglia jako jedyny amerykański region odziedziczył nazwę królestwa z Wysp Brytyjskich. Nowa Anglia ma dobrze zachowany charakter regionalny, szczególnie, jeśli chodzi o historyczne miejsca. Początkowo prawie jednolita pod względem narodowościowym, Nowa Anglia stała się wkrótce celem osiedlenia dla fali imigrantów z Włoch, Irlandii, Quebec'u, Polski, Azji, Ameryki Łacińskiej oraz innych części Stanów Zjednoczonych.

Związani z Nową Anglią[edytuj | edytuj kod]

Connecticut[edytuj | edytuj kod]

Maine[edytuj | edytuj kod]

Massachusetts[edytuj | edytuj kod]

New Hampshire[edytuj | edytuj kod]

Rhode Island[edytuj | edytuj kod]

Vermont[edytuj | edytuj kod]

Polonia w Nowej Anglii[edytuj | edytuj kod]

Według spisu ludności z roku 2000 Nową Anglię, która powierzchniowo jest 2 razy mniejsza od Polski, zamieszkuje ok. 750 tys. Polaków. Głównym skupiskiem Polonii są stany: Massachusetts, gdzie mieszka około 323 tys. Polaków i osób polskiego pochodzenia, co stanowi nieco ponad 6,1% mieszkańców oraz Connecticut, gdzie mieszka 284 tys. Polaków, co stanowi 8,3% mieszkańców. Obecnie emigranci z Polski osiedlają się głównie w okolicach Bostonu.

Duży wpływ na życie Polonii i kultywowanie tradycji polskich mają polonijne parafie rzymskokatolickie w Nowej Anglii.

W Nowej Anglii działa wiele organizacji polonijnych, z których najważniejsze to działające w Bostonie Polish Cultural Foundation i Polish-American Networking Organization. Przy Uniwersytecie Yale działa organizacja studencka The Polish Society of Yale College, która zrzesza studentów pochodzenia polskiego. Szczególną rolę w środowisku polonijnym odgrywa działająca od stycznia 1998 roku Polish Cultural Foundation, która przeprowadziła od tego czasu kilkadziesiąt imprez kulturalnych i charytatywnych oraz dąży do ustanowienia w Bostonie Centrum Kultury Polskiej.

Stan Nowej Anglii Liczba Polaków (2000)  % całej populacji
1 Massachusetts 323 000 6,1%
2 Connecticut 284 000 8,3%
3 New Hampshire 51 000 4,1%
4 Rhode Island 43 000 4,1%
5 Maine 25 000 2%
6 Vermont 20 500 3,4%

Przypisy

  1. All population information for Massachusetts cities is as of 2000 and comes from the web site of the Commonwealth of Massachusetts, available here. Last accessed: 11 August 2006.
  2. MLA Language Map Data Center (Wyniki procentowe uzyskane poprzez zsumowanie danych dla poszczególnych stanów tworzących Nową Anglię)
  3. Spis ludności w USA
  4. Dla przykładu: według Shengold Jewish Encyclopedy (2001), w stanie Vermont mieszka 5000 Żydów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons