Lądolód

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Lądolód - gruba warstwa lodu przykrywająca wielki obszar ziemi; występuje na Antarktydzie i Grenlandii. W Polsce występował podczas zlodowaceń plejstoceńskich.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Obecnie lądolód występuje tylko na Antarktydzie (13,3 mln km²) i Grenlandii (1,7 mln km²)[1].

Dla porównania lądolód plejstoceński przekroczył 30 mln km² powierzchni, a suma powierzchni wszystkich współczesnych lodowców (poza Antarktydą i Grenlandią) wynosi niewiele więcej niż 0,5 mln km² (w Kanadzie - 200 tys., w Himalajach - 33 tys., w Stanach Zjednoczonych - 75 tys. km²).

Charakter lądolodu[edytuj | edytuj kod]

Tworzy lekko wypukłą tarczę zbudowaną ze śniegu i lodu, rozpływającą się na boki pod wpływem własnego ciężaru.

Lądolód może osiągać miąższość do 4000 m.

Formowanie się lądolodu[edytuj | edytuj kod]

Poniższy opis przedstawia początek formowania lądolodu, a także każdego lodowca. Poszczególne fazy można opisać następująco:

  • wskutek panujących warunków klimatycznych śnieg nie topi się całkowicie i ulega nagromadzeniu, a pod ciężarem warstw górnych warstwy dolne ulegają sprasowaniu do postaci firnu, by w końcu stać się lodem firnowym,
  • gdy miąższość pokrywy lodowej zbliża się do 50 metrów, lodowiec zaczyna się rozszerzać na boki ("postępować"),
  • jeśli zimny klimat się utrzymuje, miąższość warstw sprasowanego lodu rośnie, a lodowiec rozszerza się promieniście lub bocznie na zewnątrz od miejsca o najwyższym ciśnieniu,
  • ciężar nagromadzonych mas lodu może też powodować ślizganie się lodowca po podłożu.

Formy polodowcowe[edytuj | edytuj kod]

W krajobrazie ukształtowanym przez lądolód wyróżnia się:

  • morenę denną - grubą warstwę materiału skalnego transportowanego i osadzanego przez lodowiec, składającego się z głazów, żwiru, piasku i gliny.
  • morenę czołową - podłużne pasy wzniesień "uwalniane" i gromadzone podczas przesuwania się topniejącego czoła lądolodu.
  • jeziora morenowe - jeziora powstałe w zagłębieniach moreny dennej i czołowej.
  • sandry - rozległe tereny utworzone ze żwiru i piasku osadzone przez wody pochodzenia lodowcowego po obu stronach pradoliny, w Polsce występują np. w Borach Tucholskich.
  • pradoliny - szerokie doliny utworzone w czasie dłuższego postoju lądolodu; płynęły nią wody z topnienia lodu.
  • less - żółtą skałę osadową, z której powstały żyzne gleby (czarnoziemy); w Polsce występuje np. na Wyżynie Lubelskiej.
  • rynny - długie i wąskie zagłębienia terenu powstałe na skutek przesuwania się lodowca.
  • jeziora rynnowe - jeziora powstałe w rynnach po stopnieniu lądolodu.

Działalność akumulacyjna[edytuj | edytuj kod]

Przypisy