Przejdź do zawartości

Latynosi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Latynos)
Ameryka Łacińska
Latynosi

Latynosi – zbiorcze określenie narodów zamieszkujących Amerykę Łacińską i ich potomków na całym świecie. Czasami nazwa ta może się odwoływać do pochodzenia społecznego czy przynależności rasowej (w tym znaczeniu jest używana w krajach Ameryki Centralnej).[1] W USA określenie Latino opisuje wszystkie osoby pochodzące z rejonu Ameryki Łacińskiej. Bywa mylnie stosowany zamiennie z terminem Hispanic, który określa wyłącznie osoby pochodzące z krajów hiszpańskojęzycznych.[2]

Językiem ojczystym Latynosów jest hiszpański lub portugalski. Osoba pochodzenia latynoskiego może być dowolnej rasy lub koloru skóry, ponieważ kategoria ta odnosi się jedynie do pochodzenia i przodków osoby[3].

Latynosi tradycyjnie są zazwyczaj wyznawcami Kościoła katolickiego. Kultura latynoska cechuje się bardzo dużą różnorodnością. Jako jej przykładowe elementy można wymienić m.in. popularne tańce: tango, samba czy rumba. Charakterystyczna jest też latynoska muzyka.

Stany Zjednoczone

[edytuj | edytuj kod]
Odsetek ludności według hrabstw, którzy samodzielnie identyfikują się jako Latynosi, na podstawie spisu ludności z 2010 r.

W latach 2000–2010 liczba osób pochodzenia latynoskiego i hiszpańskiego w Stanach Zjednoczonych przekroczyła 50 mln (16% populacji) i z powodu imigracji była jedną z najszybciej rosnących grup ludności. Meksykanie stanowili 63% całej populacji Latynosów i byli zdecydowanie największą grupą Latynosów w Stanach Zjednoczonych[4].

Do innych większych grup należeli Portorykańczycy (4,6 mln), Kubańczycy (1,8 mln), Salwadorczycy (1,6 miliona), Dominikańczycy (1,4 mln) i Gwatemalczycy (ponad 1 milion). Prawie połowa całej populacji Latynosów zamieszkiwała stany Kalifornia i Teksas, gdzie stanowili ponad jedną trzecią populacji. Stanem z największym odsetkiem Latynosów jest Nowy Meksyk[4].

W 2013 roku Centrum Badawcze Pew ustaliło, że 55% amerykańskich Latynosów identyfikowało się jako katolicy, około 22% wyznawało protestantyzm, a 18% to były osoby niepowiązane religijnie[5].

Pochodzenie genetyczne

[edytuj | edytuj kod]

Latynosi pochodzą głównie ze zmieszania się osadników z Europy, rdzennych Amerykanów i afrykańskich niewolników. Przeciętne proporcje pochodzenia z zachodniej Eurazji (Europa i Bliski Wschód), od rdzennych Amerykanów i od Afrykanów w każdym państwie pokazuje tabela:

Dane o liczbie ludności wg stanu na 1 lipca 2023[6]
Państwo Populacja[6] Domieszka europejska % Domieszka indiańska % Domieszka afrykańska % Źródło
Argentyna 45,538,000 72,3% 25,2% 2,5% Toscanini et al. 2011[7]
Boliwia 12,244,000 16,2% 82,2% 1,6% Heinz et al. 2013[8]
Brazylia 211,141,000 62,0% 17,0% 21,0% Moura et al. 2015[9]
Chile 19,659,000 49,0% 48,0% 3,0% Bermejo et al. 2017[10]
Dominikana 11,331,000 52,0% 10,0% 38,0% Mathias et al. 2016[11]
Ekwador 17,980,000 32,9% 61,5% 5,6% Rodrigues-Soares et al. 2019[12]
Gwatemala 18,125,000 26,5% 71,2% 2,3% Söchtig et al. 2015[13] (średnia ważona dla Metysów i Majów)
Honduras 10,645,000 40,0% 39,0% 21,0% Horimoto et al. 2021[14]
Kolumbia 52,321,000 52,2% 32,5% 15,3% Ossa et al. 2016[15]
Kostaryka 5,106,000 49,2% 37,9% 12,9% Campos-Sánchez et al. 2013[16]
Kuba 11,020,000 71,0% 8,0% 21,0% Fortes-Lima et al. 2018[17]
Meksyk 129,740,000 38,1% 58,4% 3,5% Chacón-Duque et al. 2018[18]
Nikaragua 6,824,000 44,0% 44,0% 12,0% Horimoto et al. 2021[14]
Panama 4,459,000 25,0% 51,0% 24,0% Castro-Perez et al. 2016[19]
Paragwaj 6,844,000 55,4% 33,8% 10,8% Simão et al. 2021[20]
Peru 33,846,000 18,0% 78,0% 4,0% Marker et al. 2020[21]
Portoryko 3,242,000 61,0% 18,0% 21,0% Pérez-Mayoral et al. 2019[22]
Salwador 6,310,000 39,0% 52,0% 9,0% Horimoto et al. 2021[14]
Urugwaj 3,388,000 76,6% 14,0% 9,4% Bonilla et al. 2015[23]
Wenezuela 28,301,000 58,8% 28,6% 12,6% Larralde et al. 2001[24]
Średnia ważona 638,064,000 50,32% 37,32% 12,36%

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Real Academia Española. Diccionario Usual. [online], buscon.rae.es [dostęp 2025-07-19] [zarchiwizowane z adresu 2011-06-09].
  2. ↑ The Difference between Hispanic and Latino | Mass Legal Services [online], www.masslegalservices.org [dostęp 2025-07-19].
  3. ↑ What’s the Difference Between Hispanic and Latino?, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2021-03-16] (ang.).
  4. ↑ a b Hispanics in the United States: The U.S. Census of 2010, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2021-03-16] (ang.).
  5. ↑ The Shifting Religious Identity of Latinos in the United States [online], Pew Research Center's Religion & Public Life Project, 7 maja 2014 [dostęp 2021-03-16] (ang.).
  6. ↑ a b World Population Prospects 2024 [online], population.un.org [dostęp 2025-07-19].
  7. ↑ U. Toscanini i inni, Ancestry proportions in urban populations of Argentina, „Forensic Science International: Genetics Supplement Series”, 3 (1), Progress in Forensic Genetics 14, 2011, e387–e388, DOI: 10.1016/j.fsigss.2011.09.055, ISSN 1875-1768 [dostęp 2025-07-19].
  8. ↑ Tanja Heinz i inni, Ancestry analysis reveals a predominant Native American component with moderate European admixture in Bolivians, „Forensic Science International: Genetics”, 7 (5), 2013, s. 537–542, DOI: 10.1016/j.fsigen.2013.05.012, ISSN 1872-4973 [dostęp 2025-07-19].
  9. ↑ Ronald Rodrigues de Moura, Antonio Victor Campos Coelho, Valdir de Queiroz Balbino, Sergio Crovella, Lucas André Cavalcanti Brandão, Meta-analysis of Brazilian genetic admixture and comparison with other Latin America countries, „American Journal of Human Biology”, 27 (5), 2015, s. 674–680, DOI: 10.1002/ajhb.22714, ISSN 1520-6300 [dostęp 2025-07-19] (ang.).
  10. ↑ Justo Lorenzo Bermejo i inni, Subtypes of Native American ancestry and leading causes of death: Mapuche ancestry-specific associations with gallbladder cancer risk in Chile, „PLoS genetics”, 13 (5), 2017, e1006756, DOI: 10.1371/journal.pgen.1006756, ISSN 1553-7404, PMID: 28542165, PMCID: PMC5444600 [dostęp 2025-07-19].
  11. ↑ Rasika Ann Mathias i inni, A continuum of admixture in the Western Hemisphere revealed by the African Diaspora genome, „Nature Communications”, 7, 2016, s. 12522, DOI: 10.1038/ncomms12522, ISSN 2041-1723, PMID: 27725671, PMCID: PMC5062574 [dostęp 2025-07-19].
  12. ↑ Fernanda Rodrigues-Soares i inni, Genomic Ancestry, CYP2D6, CYP2C9, and CYP2C19 Among Latin Americans, „Clinical Pharmacology & Therapeutics”, 107 (1), 2020, s. 257–268, DOI: 10.1002/cpt.1598, ISSN 1532-6535 [dostęp 2025-07-19] (ang.).
  13. ↑ Jens Söchtig i inni, Genomic insights on the ethno-history of the Maya and the 'Ladinos' from Guatemala, „BMC genomics”, 16 (1), 2015, s. 131, DOI: 10.1186/s12864-015-1339-1, ISSN 1471-2164, PMID: 25887241, PMCID: PMC4422311 [dostęp 2025-07-19].
  14. ↑ a b c A. Horimoto, J. Cai, T. Thornton, N. Franceschini, POS-424 Genetic Admixture of U.S. Hispanics from Central America, „Kidney International Reports”, 6 (4), 2021, S183, DOI: 10.1016/j.ekir.2021.03.447, ISSN 2468-0249 [dostęp 2025-08-18] (ang.).
  15. ↑ Humberto Ossa i inni, Outlining the Ancestry Landscape of Colombian Admixed Populations, „PLoS One”, 11 (10), 2016, e0164414, DOI: 10.1371/journal.pone.0164414, ISSN 1932-6203, PMID: 27736937, PMCID: PMC5063461 [dostęp 2025-07-19].
  16. ↑ Rebeca Campos-Sanchez, Henriette Raventos, Ramiro Barrantes, Ancestry Informative Markers Clarify the Regional Admixture Variation in the Costa Rican Population, „Human Biology”, 85 (5), 2014, DOI: 10.3378/027.085.0505.short, ISSN 0018-7143 [dostęp 2025-07-19] [zarchiwizowane z adresu 2025-01-18] (ang.).
  17. ↑ Cesar Fortes-Lima i inni, Exploring Cuba’s population structure and demographic history using genome-wide data, „Scientific Reports”, 8 (1), 2018, s. 11422, DOI: 10.1038/s41598-018-29851-3, ISSN 2045-2322 [dostęp 2025-07-19] (ang.).
  18. ↑ Juan-Camilo Chacón-Duque i inni, Latin Americans show wide-spread Converso ancestry and imprint of local Native ancestry on physical appearance, „Nature Communications”, 9 (1), 2018, s. 5388, DOI: 10.1038/s41467-018-07748-z, ISSN 2041-1723, PMID: 30568240, PMCID: PMC6300600 [dostęp 2025-08-18].
  19. ↑ Edgardo Castro-Pérez, Diomedes E. Trejos, Tomas Hrbek, Vijayasaradhi Setaluri, Carlos W. Ramos, "Genetic Ancestry of the Panamanian Population: Polymorphic Structure, Chibchan Amerindian Genes; and Biological Perspectives on Diseases", „The Internet Journal of Biological Anthropology”, 6 września 2016.
  20. ↑ Filipa Simão, The Ancestry of Eastern Paraguay: A Typical South American Profile with a Unique Pattern of Admixture [online], 2021.
  21. ↑ Katie M. Marker i inni, Human Epidermal Growth Factor Receptor 2-Positive Breast Cancer Is Associated with Indigenous American Ancestry in Latin American Women, „Cancer Research”, 80 (9), 2020, s. 1893–1901, DOI: 10.1158/0008-5472.CAN-19-3659, ISSN 1538-7445, PMID: 32245796, PMCID: PMC7202960 [dostęp 2025-07-19].
  22. ↑ Julyann Pérez-Mayoral i inni, Association of genetic ancestry with colorectal tumor location in Puerto Rican Latinos, „Human Genomics”, 13 (1), 2019, s. 12, DOI: 10.1186/s40246-019-0196-4, ISSN 1479-7364, PMID: 30786938, PMCID: PMC6383234 [dostęp 2025-07-19].
  23. ↑ Carolina Bonilla i inni, Breast cancer risk and genetic ancestry: a case-control study in Uruguay, „BMC women's health”, 15, 2015, s. 11, DOI: 10.1186/s12905-015-0171-8, ISSN 1472-6874, PMID: 25783644, PMCID: PMC4341228 [dostęp 2025-07-19].
  24. ↑ Álvaro Rodríguez Larralde, Dinorah Castro de Guerra, Mercedes González Coira, Jorge Morales, Frecuencia génica y porcentaje de mezcla en diferentes áreas geográficas de Venezuela, de acuerdo a los grupos RH y ABO, „Interciencia”, 26 (1), 2001, s. 8–12, ISSN 0378-1844 [dostęp 2025-07-19].
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Latynosi&oldid=77430091”