Język ojczysty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język ojczysty, także język pierwszy, język rodzimy, język wyjściowy – pierwszy poznawany i doświadczany przez człowieka język, a precyzyjniej – rodzima odmiana językowa[1], w której porozumiewa się z otoczeniem. Mowa ojczysta ma znaczący udział w poznawaniu świata i kształtowaniu osobowości, powodując, że człowiek utożsamia się z nią, a w dorosłym życiu zazwyczaj w niej myśli, śni, liczy, modli się, a także spontanicznie przeklina[2][3].

Każdą mowę (dialekt, socjolekt[1]) można opanować jako język ojczysty lub inny. W literaturze naukowej występują następujące pary określeń: język ojczysty – język obcy, język pierwszy – język drugi, język wyjściowy (źródłowy) – język docelowy[4]. Osobę, dla której dana forma mowy pełni funkcję języka ojczystego, określa się mianem native speakera.

Każde normalne, słyszące dziecko jest zdolne do nauczenia się języka otoczenia, w którym przebywa od chwili narodzin. Nie musi to być język jego biologicznych rodziców. Proces ten ma charakter uniwersalny. Dzieci przechodzą kolejne etapy rozwoju mowy – od gaworzenia po poprawne wysławianie się, które stwierdza się niezależnie od przyswajanego języka. Wśród badaczy przeważa twierdzenie, że czterolatek ma już opanowane podstawy języka, siedmiolatek posiada wiedzę o gramatyce i systemie fonetycznym w około 80%, natomiast pełna kompetencja językowa i komunikacyjna jest osiągana dopiero w wieku szkolnym[5].

Niekompletne poznanie własnego języka sprawia kłopoty podczas nauki języków obcych. Stąd nauka języka ojczystego odgrywa ważną rolę w edukacji. Znane są przypadki dzieci, które żyły w odosobnieniu i nie nauczyły się mówić, np. Kaspar Hauser. Późniejsze próby nauczenia ich jakiegokolwiek języka zakończyły się niepowodzeniem.

Pojęcie native speakera[edytuj | edytuj kod]

Artykuł zatytułowany „The Native Speaker: An Achievable Model?” opublikowany przez „Asian EFL Journal” wyróżnia sześć ogólnych pryncypiów odnoszących się do definicji native speakera (rodzimego/rodowitego użytkownika języka)[6]. Zgodnie z treścią artykułu prawidła te są generalnie akceptowane przez specjalistów językowych w środowiskach naukowych. Do cech native speakera mają należeć[6]:

  1. przyswojenie języka we wczesnym dzieciństwie;
  2. posiadanie intuicyjnej znajomości języka;
  3. umiejętność prowadzenia swobodnego i spontanicznego dyskursu;
  4. umiejętność sprawnej komunikacji w różnych kontekstach społecznych;
  5. poczucie więzi lub przynależność do pewnej społeczności językowej;
  6. brak akcentu obcego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Michel Paradis, Neurolinguistic Aspects of the Native Speaker [w:] Rajendra Singh (red.), The Native Speaker: Multilingual Perspectives, Nowe Delhi: Sage Publications, 1998, s. 205 (ang.).
  2. Stephan Draf, Richard Stephens. Die Neurologie des Fluchens. „P.M.”. 2019 (02), s. 36. Gruner + Jahr. ISSN 1863-9313 (niem.). 
  3. Lipińska 2006 ↓, s. 22.
  4. Lipińska 2006 ↓, s. 19.
  5. Lipińska 2003 ↓, s. 16.
  6. a b Joseph Lee, The Native Speaker: An Achievable Model?, „Asian EFL Journal”, 2, 7 (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ewa Lipińska: Język ojczysty, język obcy, język drugi. Wstęp do badań dwujęzyczności. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2003.
  • Ewa Lipińska: Przyswajanie języka pierwszego a uczenie się języka obcego/drugiego. W: Z zagadnień dydaktyki języka polskiego jako obcego. Kraków: Wydawnictwo Univeritas, 2006, s. 19–28. ISBN 97883-242-1097-8.