Podhale

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Podhale, widok z polany Tarasówka (Małe Ciche)

Podhaleregion kulturowy góralski w południowej Polsce u północnego podnóża Tatr, w dorzeczu górnego Dunajca z wyłączeniem obszarów leżących na prawym brzegu Białki i prawym brzegu Dunajca, poniżej ujścia Białki.

Podhale zajmuje środkową część Kotliny Podhala, na południu wkracza w Tatry[1].

Nazwa Podhale upowszechniła się dopiero w XIX wieku i pochodzi od słowa "Hale", którym określano Tatry z powodu obecności łąk do wypasu owiec (hal)[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Podhale na przedwojennej mapie WIG

Północną granicę Podhala stanowią Gorce. W krajobrazie Podhala występują rozległe torfowiska i stożki napływowe.

Południową część Podhala nazywa się czasem „Skalnym Podhalem” – obejmuje ono obszar od Brzegów i Bukowiny po Zakopane, Kościelisko i Witów. Pozostałą część nazywa się „Niżnym Podhalem[1].

Największe miejscowości: Nowy Targ (historyczna stolica Podhala), Czarny Dunajec, Ludźmierz, Zakopane, Biały Dunajec, Szaflary, Białka Tatrzańska, Bukowina Tatrzańska, Poronin, Chochołów, Witów, Gronków i inne.

Gminy Podhala:

Kultura[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Podhalanie.

Bogata kultura ludowa rozwinęła się wśród wolnej od dawna od powinności pańszczyźnianych ludności góralskiej. Podobnie jak w przypadku ludności kurpiowskiej i łowickiej, miało to związek z jej znaczną swobodą.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zapisy o początkach osadnictwa historycznego sięgają początku XIII w. Znany jest transumpt z 1251 przywileju księcia Henryka Brodatego z 1234, który zezwala Teodorowi Gryficie, wojewodzie krakowskiemu, osiedlać kolonistów niemieckich „in silva circa fluvios Ostrowsko, Dunaiecz et Dunaiecz niger, Rogoźnik, Lipietnicza, Słona, Ratainicha, Nedelsc, Stradoma, quantum est de sylva ipsius, dantes eciam sil his pactis et his condicionibus uti, quibus Theutonici Sleser ses in sylvis locati utuntur”[4]. tj. książę zezwala, na osadzanie osadników niemieckich (teutońskich Ślązaków) w lasach położonych koło rzek Ostrowsko, Dunajec i Czarny Dunajec, Rogoźnik (prawostronny dopływ Czarnego Dunajca), Lepietnica (lewostronny dopływ Czarnego Dunajca) oraz Słona, Ratajnica, Niedzielsko i Stradomka na Beskidzie[5][6][7].

W XVII w. na Podhalu miał miejsce szereg buntów chłopskich: powstanie chłopskie na Podhalu (1630–1633)[8], powstanie chłopskie pod wodzą Kostki-Napierskiego (1651), powstanie chłopskie na Podhalu (1669–1670)[9].

Słynne postacie z historii Podhala[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Kwartalnik turystyczny W GÓRACH (góry, tatry, beskidy,góry świętokrzyskie.wadowice), www.wgorach.com [dostęp 2017-11-26].
  2. "Welcome to smaki Podhala", ISSN 1234-4400, s. III
  3. Podhalanie, Związek Podhalan [dostęp 2021-03-09].
  4. Kodeks Dyplomatyczny Małopolski, I 21
  5. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. t. IX. 684. WAiF. 1975-1977, Urkunden und erzählende Quellen zur deutschen Ostsiedlung im Mittelalter. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1970. cz. 2. str. 316
  6. Karl Rudolf Kötzschke. Quellensammlung zur deutschen Geschichte. t. IX. 1902. str. 94, Lud. t. 25-29, Nakładem Towarzystwa Ludoznawczego, 1926. str. 20,
  7. Kazimierz Tymieniecki, Zygmunt Wojciechowski, Roczniki historyczne.t. 26-28, 1960
  8. Adam Jaszczołt, Walka ludu podhalańskiego z uciskiem feudalnym 1625-1633, Wydawn. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1959 [dostęp 2021-09-13] (pol.).
  9. Przyboś Adam, Ruchy chłopskie na Podhalu w XVII w., „Wierchy” R. 21/1952

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]