Lis (rodzaj ssaka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lis
Vulpes[1]
Frisch, 1775[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – lis rudy (V. vulpes)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

drapieżne

Podrząd

psokształtne

Infrarząd

Canoidea

Rodzina

psowate

Rodzaj

lis

Typ nomenklatoryczny

Canis vulpes Linnaeus, 1758

Gatunki

zobacz opis w tekście

Lis[14] (Vulpes) – rodzaj ssaka drapieżnych z rodziny psowatych (Canidae).

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji, Afryce i Ameryce Północnej[15][16][17].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 33,3–90 cm, długość ogona 12,5–44 cm; masa ciała samic 0,8–7 kg, samców 0,8–14 kg[16].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Vulpes (Vulpis): łac. vulpes, volpe lub vulpis „lis”[18].
  • Fennecus: mauretańska nazwa fennec lub fennek dla lisa[19]. Gatunek typowy: Fennecus arabicus Desmarest, 1804 (= Canis zerda A.E.W. Zimmermann, 1780).
  • Megalotis: gr. μεγαλως megalōs „niezmiernie”, od μεγας megas, μεγαλη megalē „wielki”; -ωτις -ōtis „-uchy”, od ους ous, ωτος ōtos „ucho”[20]. Gatunek typowy: Canis cerdo J.F. Gmelin, 1788 (= Canis zerda A.E.W. Zimmermann, 1780).
  • Alopex: gr. αλωπηξ alōpēx, αλωπεκος alōpekos „lis”[21]. Gatunek typowy: Canis lagopus Linnaeus, 1758.
  • Cynalopex: gr. κυναλωπηξ kunalōpēx „pies-lis”, od κυων kuōn, κυνος kunos „pies”; αλωπηξ alōpēx, αλωπεκος alōpekos „lis”[22]. Gatunek typowy: Cynalopex insectivorus C.H. Smith, 1839 (= Canis bengalensis Shaw, 1800).
  • Leucocyon: gr. λευκος leukos „biały”; κυων kuōn, κυνος kunos „pies”[23]. Gatunek typowy: Canis lagopus Linnaeus, 1758<.
  • Mamvulpesus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka „Mam” (od Mammalia)[24].
  • Xenalopex: gr. ξενος xenos „obcy, dziwny”[25]; αλωπηξ alōpēx, αλωπεκος alōpekos „lis”[26]. Gatunek typowy: †Xenalopex remenyii Kretzoi, 1954.

Podział systematyczny[edytuj | edytuj kod]

Do rodzaju należą następujące współcześnie żyjące gatunki[15][14]:

Opisano również gatunki wymarłe[27]:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Vulpes, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. J.L. Frisch: Das Natur-System der Vierfüßigen Thiere. Glogau: Christian Friedrich Günther, 1775, s. 15. (niem.).
  3. A.G. Desmarest: Tableau Méthodique des Mammifères. W: Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. Par une société de naturalistes et d'agriculteurs. Cz. 24. Paris: Chez Déterville, 1804, s. 18. (fr.).
  4. J.K.W. Illiger: Prodromus systematis mammalium et avium: additis terminis zoographicis utriusque classis, eorumque versione germanica. Berolini: Sumptibus C. Salfeld, 1811, s. 131. (łac.).
  5. L. Oken: Lehrbuch der Naturgeschichte. T. 3. Cz. 2. Jena: August Schmid, 1816, s. 1033. (niem.).
  6. J.E. Gray. On the Natural Arrangement of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 301, 1821. (ang.). 
  7. T.E. Bowdich: An analysis of the natural classifications of Mammalia, for the use of students and travellers. Paris: J. Smith, 1821, s. 40. (ang.).
  8. J. Fleming: The philosophy of zoology; or, A general view of the structure, functions, and classification of animals. Cz. 2. Edinburgh: A. Constable, 1822, s. 184. (ang.).
  9. J.J. Kaup: Skizzirte Entwickelungs-Geschichte und natürliches System der europäischen Thierwelt: Erster Theil welcher die Vogelsäugethiere und Vögel nebst Andeutung der Entstehung der letzteren aus Amphibien enthält. Darmstadt: In commission bei Carl Wilhelm Leske, 1829, s. 85. (niem.).
  10. C.H. Smith: Dogs. Cz. 1. Edinburg: W.H. Lizars, 1839, s. 222. (ang.).
  11. J.E. Gray. Notes on the Skulls of the Species of Dogs, Wolves, and Foxes (Canidae) iu the Collection of the British Museum. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 36 (1), s. 521, 1868. (ang.). 
  12. A. L. Herrera: Sinonimia vulgar y cientifica de los principales vertebrados mexicanos. Mexico: Officina Tipografica de la Secretan’a de Foment, 1899, s. 30. (hiszp.).
  13. a b M. Kretzoi. Jelentés a kislángi kalabriai (villafrankai) fauna feltárásáról / Bericht über die calabrische (villafranchische) Fauna von Kisláng, Kom. Fejér. „Magyar Állami Földtani Intézet Jelentése”. 1953 (1), s. 222, 248, 1954. (węg. • niem.). 
  14. a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 150–151. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  15. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 426–428. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
  16. a b C. Sillero-Zubiri: Family Canidae (Dogs). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 436–438, 441–445. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).
  17. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Vulpes. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-18]. (ang.).
  18. Palmer 1904 ↓, s. 708.
  19. Palmer 1904 ↓, s. 285.
  20. Palmer 1904 ↓, s. 405.
  21. Palmer 1904 ↓, s. 89.
  22. Palmer 1904 ↓, s. 209.
  23. Palmer 1904 ↓, s. 374.
  24. Palmer 1904 ↓, s. 25–26.
  25. Jaeger 1944 ↓, s. 253.
  26. Jaeger 1944 ↓, s. 12.
  27. Vulpes Frisch 1775 (fox). Fossliworks. [dostęp 2021-05-18]. (ang.).
  28. Ch.I. Forsyth-Major. Considerazioni sulle faune dei mammiferi pliocenici e post-pliocenici della Toscana. „Atti della Società toscana di scienze naturali: Memorie”. 3, s. 207–227, 1877. (wł.). 
  29. 邱占祥 & 理•戴福德/ Z.-x. Qiu & R.H. Tedford. 山西榆社狐化石一新种 / A Pliocene species of Vulpes from Yushe, Shanxi. „古脊椎动物学报 / Vertebrata PalAsiatica”. 28 (4), s. 246, 1990. (chiń. • ang.). 
  30. L. Ginsburg. Le gisement de vertébrés pliocènes de Çalta, Ankara, Turquie. 5. Carnivores. „Geodiversitas”. 20 (3), s. 380, 1998. (fr.). 
  31. D. Geraads. A revision of the fossil Canidae (Mammalia) of north-western Africa. „Palaeontology”. 54 (2), s. 431, 2011. DOI: 10.1111/j.1475-4983.2011.01039.x. (ang.). 
  32. R.H. Tedford, X.-m. Wang & B.E. Taylor. Phylogenetic systematics of the North American fossil Caninae (Carnivora: Canidae). „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 325, s. 48, 2009. (ang.). 
  33. V.V. Bogachev. Miotsen Zakavkaz’ya. „Trav Azerbaidjan Filial Baku”. 10 (44), s. l-46, 1938. (ros.). 
  34. D. Geraads, M.S.M. Drapeau, R. Bobe & J.G. Fleagle. Vulpes mathisoni, sp. nov., a new fox from the Pliocene Mursi Formation of southern Ethiopia and its contribution to the origin of African foxes. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 35 (4), s. e943765, 2015. DOI: 10.1080/02724634.2014.943765. (ang.). 
  35. O.P. Hay. Vertebrata mostly from stratum no. 3, at Vero, Florida, together with descriptions of new species. „Annual report”. 9, s. 57, 1917. (ang.). 
  36. R. Broom. Some South African Pliocene and Pleistocene mammals. „Annals of the Transvaal Museum”. 21 (1), s. 22, 1948. (ang.). 
  37. T. Kormos. Die Füchse des ungarischen Oberpliozän. „Folia Zoologica et Hydrobiologica”. 4 (2), s. 167–188, 1932. (niem.). 
  38. T. Kormos. Ungārijas augšējā pleiocēna lapsas. „Folia Zoologica et Hydrobiologica”. 4 (2), s. 188, 1932. (łot.). 
  39. R. Broom. A preliminary account of the Pleistocene carnivores of the Transvaal caves. „Annals of the Transvaal Museum”. 19 (3), s. 336, 1939. (ang.). 
  40. X. Wang, Z.J. Tseng, Q. Li, G.T. Takeuchi & G. Xie. From ‘third pole’ to north pole: a Himalayan origin for the arctic fox. „Proceedings of the Royal Society B”. Biological Sciences. 281 (1787), s. 20140893, 2014. DOI: 10.1098/rspb.2014.0893. (ang.). 
  41. L. Bonis, S. Peigné, A. Likius, H.T. Mackaye, P. Vignaud & M. Brunet. The oldest African fox (Vulpes riffautae n. sp., Canidae, Carnivora) recovered in late Miocene deposits of the Djurab desert, Chad. „Naturwissenschaften”. 94 (7), s. 576, 2007. DOI: 10.1007/s00114-007-0230-6. (ang.). 
  42. S. Bartolini Lucenti. A new large-sized Pliocene fox (Carnivora, Canidae) from Yushe Basin (Shanxi, China). „Rivista Italiana di Paleontologia e Stratigrafia”. 127 (1), s. 135, 2021. DOI: 10.13130/2039-4942/15206. (ang.). 
  43. A. Hartstone-Rose, B.F. Kuhn, S. Nalla, L. Werdelin & L.R. Berger. A new species of fox from the Australopithecus sediba type locality, Malapa, South Africa. „Transactions of the Royal Society of South Africa”. 68 (1), s. 3, 2013. DOI: 10.1080/0035919X.2012.748698. (ang.). 
  44. D.E. Savage. Two new Middle Pliocene carnivores from Oklahoma with notes on the Optima Fauna. „The American midland naturalist”. 25 (3), 1942. DOI: 10.2307/2420725. (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]