Literatura w języku manx

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Literatura Wyspy Man (także: literatura mańska[1]) – termin odnosi się do tekstów pisanych i mówionych tworzonych w języku manx.

Najwcześniejszym znanym dziełem jest ballada Mannanan Beg Mac y Leirr (Mały Mannanan, syn Lira), który pierwotnie przypuszczalnie powstał w XVI w. Wiersz przedstawia historię wyspy poczynając od wprowadzenia chrześcijaństwa, aż do roku 1504[2]. Tekst ten został spisany przez Petera Johna Heywooda w 1789 r., w okresie kiedy to literatura Wyspy Man cieszyła się zainteresowaniem i chciano w ten sposób zapewnić przetrwanie tekstom mówionym.

Większość zachowanych tekstów w języku manx ma charakter religijny, ale znaleźć też można pośród nich wiele tłumaczeń i adaptacji istniejących tekstów napisanych w języku angielskim, łacińskim lub innych językach celtyckich. Jednym z większych sukcesów było przetłumaczenie na język manx Księgi powszechnej modlitwy (ang. Book of Common Prayer), dokonane przez Johna Phillipsa (ok.1555-1633), protestanckiego biskupa wyspy[3]. Pierwszym w całości drukowanym dziełem były dwujęzyczne Zasady i obowiązki chrześcijan (ang. The Principles and Duties of Christianity) autorstwa Thomasa Wilsona. Książka ta miała cztery wydania (w 1699, 1707, 1740 i 1761 r.[3]). Thomas Wilson zapoczątkował także tłumaczenie Biblii na język manx. W formie manuskryptów zachowały się także liczne homilie, katechizmy i kazania. Carvals- pieśni głównie o charakterze religijnym śpiewane w kościołach, głównie o tematyce świąt Bożego Narodzenia, ale także np. o postaciach biblijnych, końcu świata i sądzie ostatecznym.

Oprócz tekstów religijnych znaleźć można także mowy pogrzebowe, anegdoty albo teksty związane z folklorem np. Baase Illiam Dhone opowiadający o Williamie Christianie, patriocie i męczenniku, Ny Kirree fo Niaghtey.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Alfred F. Majewicz, Elżbieta Majewiczowa: Literatura w języku manx. W: Dzieje literatur europejskich. T. 3, cz. 2. s. 727.
  2. Alfred F. Majewicz, Elżbieta Majewiczowa: Literatura w języku manx. W: Dzieje literatur europejskich. T. 3, cz. 2. s. 719.
  3. a b Alfred F. Majewicz, Elżbieta Majewiczowa: Literatura w języku manx. W: Dzieje literatur europejskich. T. 3, cz. 2. s. 720.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Koch, John T. (2006). Celtic Culture: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO. ​ISBN 1-85109-440-7​.
  • Alfred F. Majewicz, Elżbieta Majewiczowa: Literatura w języku manx. W: Dzieje literatur europejskich. T. 3, cz. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991, s. 719-727.
  • Ludwig Christian Stern: Die Manx-Literatur. W: Die romanischen Literaturen und Sprachen mit Einschluss des keltischen. Lipsk: B. G. Teubner, 1909, s. 110-113.