Marek Sanak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Marek Sanak
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

24 listopada 1958
Kraków

Zawód, zajęcie

genetyk
biolog molekularny

Marek Sanak[a] (ur. 24 listopada 1958 w Krakowie) – polski genetyk i biolog molekularny, profesor nauk medycznych, członek Polskiej Akademii Nauk, członek i dyrektor Wydziału Lekarskiego Polskiej Akademii Umiejętności, kierownik Katedry Medycyny Sądowej Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor kilkuset prac badawczych o międzynarodowym zasięgu.

Wykładowca akademicki, kierownik Zakładu Biologii Molekularnej i Genetyki Klinicznej Wydziału Lekarskiego Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego (od 2009), kierownik Zakładu Diagnostyki Biochemicznej i Molekularnej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie (od 2008), organizator życia naukowego, Pełnomocnik Rektora UJ ds. nauki i rozwoju w Collegium Medicum (2016–2020), Pełnomocnik Prorektora Collegium Medicum UJ ds. nauki i współpracy międzynarodowej (od 2020). Laureat Lancet Invesigators Award za badania nad astmą oskrzelową prowadzone wspólnie z Andrzejem Szczeklikiem (1997).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Urodził się jako syn Stanisława Sanaka i Marii Sanak z domu Policht, sędzi Naczelnego Sądu Administracyjnego. W 1977 zdał maturę w I Liceum Ogólnokształcącym im. Bartłomieja Nowodworskiego. W 1983 z wyróżnieniem ukończył studia na Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Krakowie[1][2][3].

W 1983 rozpoczął pracę jako młodszy asystent w Zakładzie Genetyki Medycznej Instytutu Pediatrii w Krakowie. W 1988 odbył trzymiesięczny staż naukowy na Uniwersytecie Harvarda. Odbył szkolenie z dziedziny genetyki klinicznej w Boston Children's Hospital(ang.)[3]. W 1991 uzyskał roczne stypendium Ministerstwa Badań Naukowych i Technologii Republiki Francji w Instytucie Badań Medycznych (INSERM), w jednostce U-12 w paryskim Szpitalu Neckera(ang.)[3] kierowanym przez Arnolda Munnicha(ang.) i Marie-Claude Hors-Caylę. W 1989 uzyskał z wyróżnieniem II stopień specjalizacji w dziedzinie pediatrii. Przez kilkanaście lat pracował jako pediatra.

Praca naukowa[edytuj | edytuj kod]

Doktoryzował się w 1993 na Uniwersytecie Jagiellońskim pod kierunkiem Jacka J. Pietrzyka[b][2]. W latach 1993–2005 pracował jako adiunkt w Instytucie Farmakologii PAN w Krakowie, w Zakładzie Biochemii Mózgu prowadzonym przez Jerzego Vetulaniego. Od 1995 pracował równocześnie jako adiunkt w Klinice Alergii i Immunologii oraz jako Kierownik Pracowni Biologii Molekularnej II Katedry Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego prowadzonej przez Andrzeja Szczeklika[1]. W 1997 przez dwa miesiące przebywał w Szwajcarskim Instytucie Alergii i Astmy w Davos(ang.), filii Uniwersytetu w Zurychu[3]. W 1998 odbył dwumiesięczny pobyt w kierowanym przez Charlesa N. Serhana Centrum Terapii Eksperymentalnej i Urazu Niedokrwiennego Uniwersytetu Harvarda w Szpitalu Birgham and Womens w Bostonie(ang.).

W 2001 uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk medycznych w zakresie genetyki klinicznej[c][2]. W 2005 uzyskał specjalizację z genetyki klinicznej, a w 2007 specjalizację z laboratoryjnej genetyki medycznej. W 2007 uzyskał tytuł profesora nauk medycznych[2]. Od 2008 jest kierownikiem Zakładu Diagnostyki Biochemicznej i Molekularnej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie[4][5]. Od 2009 kieruje także Zakładem Biologii Molekularnej i Genetyki Klinicznej Wydziału Lekarskiego Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego[6]. W latach 2016–2020 był Pełnomocnikiem Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego ds. nauki i rozwoju w Collegium Medicum. W 2020 został Przewodniczącym Stałej Komisji ds. Collegium Medicum UJ. Również w 2020 objął funkcję Pełnomocnika Prorektora Collegium Medicum ds. nauki i współpracy międzynarodowej[7][8] i został członkiem Stałej Rektorskiej Komisji ds. Badań Naukowych[9]. Następnie został wybrany na kierownika Katedry Medycyny Sądowej Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego[10]. Wszedł w skład Rady Wydziału Lekarskiego CMUJ[11].

Opublikował jako autor lub współautor niemal trzysta oryginalnych prac badawczych w recenzowanych czasopismach naukowych[12]. Był autorem odkrycia polimorfizmu genetycznego regionu promotorowego genu syntazy leukotrienu C4. Współuczestniczył w ustaleniu związku między nadekspresją genetyczną powodowaną obecnością zmienionego allela tego genu a nadprodukcją leukotrienów cysteinylowych w astmie oskrzelowej. Za tę ostatnią pracę wraz z Andrzejem Szczeklikiem otrzymał w 1997 Lancet Invesigators Award przyznawaną przez czasopismo The Lancet. Jest członkiem Rady Redakcyjnej miesięcznika Medycyna Praktyczna, najwyżej notowanego europejskiego czasopisma alergologicznego Allergy oraz najstarszego polskiego czasopisma przyrodniczego Wszechświat. Znalazł się w opublikowanym w październiku 2021 rankingu uwzględniającym ponad 180 tys. (2%) najlepszych naukowców na świecie, gdzie został sklasyfikowany na 108.899 pozycji[d][13][14]. Ranking oceniał dorobek naukowy na podstawie indeksu bibliometrycznego z uwzględnieniem indeksu Hirscha, liczby cytowań, Impact Factor, miejsca i roli na liście autorów[15].

Marek Sanak jest aktywnym nauczycielem akademickim. Od 2003 wykłada w Studium Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 2005 prowadzi kurs dla słuchaczy Wydziału Biotechnologii UJ. Od 2006 prowadzi również zajęcia dla studentów Wydziału Lekarskiego i Szkoły Medycznej dla Obcokrajowców CMUJ. Pod jego opieką promotorską ukończone zostało czternaście przewodów doktorskich[2]. Był promotorem w jednym przewodzie habilitacyjnym[16]. Moderował dyskusje i wykładał w ramach Kawiarni Naukowej Polskiej Akademii Umiejętności[17].

Został wybrany na członka Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego[18] (1986), Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka[18] (1997) i Europejskiego Towarzystwa Badań w Pediatrii(ang.) (1990). Został też członkiem Europejskiego Towarzystwa Badań Klinicznych(ang.)[18], którego w latach 2003–2004 był wiceprzewodniczącym. W 2008 został wybrany na członka korespondenta Polskiej Akademii Umiejętności[18], w 2020 został wybrany na jej członka czynnego[18][19]. Został wybrany na wicedyrektora Wydziału V Lekarskiego PAU[18][20], a w 2021 na dyrektora tegoż Wydziału[21][22]. W grudniu 2021 został wybrany na członka korespondenta Polskiej Akademii Nauk[23][24]. Został wybrany w skład Rady Kuratorów Wydziału V Nauk Medycznych Polskiej Akademii Nauk na kadencję 2023–2026[25].

Marek Sanak (2015)

W 2003 wszedł w skład Rady Naukowej Instytutu Farmakologii PAN[18]. W 2006 został wybrany do Rady Naukowej School of Medicine in English Collegium Medicum UJ. W 2007 został członkiem Komitetu Nauk Fizjologicznych i Farmakologicznych Polskiej Akademii Nauk (jego członkostwo zostało przedłużone na kolejne kadencje[18][26]). W tym samym roku został członkiem Interdyscyplinarnego Centrum Bioetyki UJ. W lipcu 2020 wszedł w skład Komitetu Sterującego Centrum Rozwoju Terapii Chorób Cywilizacyjnych i Związanych z Wiekiem Collegium Medicum UJ[27]. W tym samym roku wszedł w skład zespołu koordynującego program Inicjatywa Doskonałości na UJ[28]. W grudniu 2020 został powołany w skład Interdyscyplinarnego Centrum Etyki na Wydziale Filozoficznym UJ[29]. Został członkiem Komisji Nauk Medycznych Oddziału w Krakowie Polskiej Akademii Nauk[30].

Po wybuchu pandemii COVID-19 w Polsce stanął na czele zainicjowanego w marcu 2020 zespołu prowadzącego na UJ badania nad koronawirusem[31][32][33]. Badał m.in. rozprzestrzenianie się wirusa wśród populacji Krakowa[34][35][36][37]. 25 marca 2020 został powołany na członka zespołu doradczego ministra nauki i szkolnictwa wyższego „do spraw działań związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19”[38][39]. W tym samym miesiącu wystąpił jako ekspert w projekcie Posłuchaj naukowca, zrealizowanym przez ministerstwo nauki w celu zwalczania dezinformacji związanej z pandemią[40]. Był dwukrotnie zaproszony do zabrania głosu w sprawie zwalczania epidemii COVID-19 na forum Rady Miasta Krakowa[e][41][42][43][44][45][46]. Był sygnatariuszem opublikowanego 31 marca 2020 listu otwartego, w którym ponad pięćset pięćdziesiąt uczonych, pracowników naukowych, lekarek i innych specjalistów medycznych zaapelowało do prezydenta i premiera Polski o przełożenie zaplanowanych na 10 maja wyborów prezydenckich w związku z pandemią koronawirusa. Sygnatariusze listu wezwali, by wybory zostały przeprowadzone w innym terminie, „w warunkach niezagrażających zdrowiu i życiu obywateli”[47][48][49].

Merytorycznie i organizacyjnie współtworzył szereg wydarzeń naukowych i popularyzujących wiedzę naukową. Wszedł w skład Rady Programowej Festiwalu Nauki i Sztuki w Krakowie[50]. Został członkiem jury hackathonu Hack4Med zorganizowanego przez Szpital Uniwersytecki w Krakowie i firmę Codete w październiku 2021[51][52][53][54]. W listopadzie 2021 był prelegentem kongresu Open Eyes Economy Summit[55], w maju 2022 prelegentem Copernicus Festival[56][57][58], a we wrześniu 2022 prelegentem McMaster International Review Course in Internal Medicine[3][59] oraz ERS International Congress(ang.)[60]. W lipcu 2022 reprezentował władze Uniwersytetu Jagiellońskiego podczas inauguracji International Medical Esperanto Congress w Hódmezővásárhely[61]. Znalazł się w składzie komitetu naukowego 4th International Conference on Pharmaceutical and Medical Sciences organizowanej przez CMUJ (Polska), Uniwersytet Segedyński i Wydział Medycyny Jessenius w Martinie (część Uniwersytetu Komeńskiego)[62][63] oraz konferencji Kryminalistyka jutra organizowanej przez AGH i KWP (obie we wrześniu 2022)[64].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Żonaty z Iwoną Sanak, konsultantem wojewódzkim w dziedzinie stomatologii dziecięcej, kierowniczką Konsultacyjnej Poradni Stomatologii Zachowawczej Wojewódzkiej Przychodni Stomatologicznej Krakowie[65]. Ich córka Katarzyna Sanak-Kosmowska(ang.)(ur. 1984) jest doktorem nauk ekonomicznych, zawodowo związaną z Uniwersytetem Ekonomicznym w Krakowie.

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

  • Lancet Invesigators Award czasopisma The Lancet (1997)[18];
  • Nagroda indywidualna Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej za wybitne osiągnięcia naukowe w dziedzinie biologii molekularnej (1999)[18];
  • Nagroda Rektora UJ za osiągnięcia dydaktyczne (2010)[18];
  • Laur Jagielloński (2012)[18][66];
  • Wyróżnienie dla najlepszego wykładowcy przyznane przez studentów sześcioletniego programu Szkoły Medycznej dla Obcokrajowców Wydziału Lekarskiego UJ CM (2013)[67];
  • Nagroda „Pro Arte Docendi” (2014)[18][68].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Właśc. Marek Jan Sanak.
  2. Na podstawie rozprawy Czasowo przestrzenna analiza wad wrodzonych u dzieci w województwie miejskim krakowskim z uwzględnieniem rozkładu zanieczyszczeń atmosferycznych metalami ciężkimi[2].
  3. Na podstawie rozprawy Zmienność genetyczna syntazy leukotrienu C4 w astmie oskrzelowej.
  4. Ranking opracowany przez badaczy z Uniwersytetu Stanforda uwzględnił 957 naukowców z Polski[13].
  5. We wrześniu 2020 oraz w lutym 2021, na zaproszenie przewodniczącego Rady Miasta Krakowa Dominika Jaśkowca oraz radnej Anny Prokop-Staszeckiej, pośród kilku zaproszonych ekspertów nauk medycznych.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Andrzej Michał Kobos: Po drogach uczonych. T. 5. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2012, s. 317–335. ISBN 978-83-7676-127-5.
  2. a b c d e f Prof. Marek Jan Sanak, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2016-02-11].
  3. a b c d e Prof. Marek Sanak. empendium.com, 2022. [dostęp 2022-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  4. Zakład Diagnostyki Biochemicznej i Molekularnej. su.krakow.pl. [dostęp 2022-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  5. List of units. su.krakow.pl. [dostęp 2021-12-21]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  6. II Katedra Chorób Wewnętrznych im. prof. A. Szczeklika. cm-uj.krakow.pl. [dostęp 2022-03-17]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  7. Decyzja nr 27 Prorektora ds. Collegium Medicum z 1 września 2020 w sprawie: powołania Stałej Komisji ds. Collegium Medicum na kadencję 2020–2024. Uniwersytet Jagielloński, 1 września 2020. [dostęp 2020-09-08].
  8. Prof. Abass Alavi z wizytą w Krakowie. cm-uj.krakow.pl, 8 lipca 2022. [dostęp 2022-07-14]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  9. Decyzja nr 58 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 30 listopada 2020 w sprawie: powołania Stałej Rektorskiej Komisji ds. Badań Naukowych na kadencję 2020–2024. Uniwersytet Jagielloński, 30 listopada 2020. [dostęp 2020-12-16].
  10. Katedra Medycyny Sądowej – Struktura organizacyjna. kms.cm-uj.krakow.pl. [dostęp 2022-02-17]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  11. Skład Rady. wl.cm.uj.edu.pl, 2022. [dostęp 2022-10-24]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  12. Wykaz prac Marka Sanaka w bazie PubMed. National Institutes of Health. [dostęp 2019-06-17].
  13. a b Łukasz Wspaniały: Kilkudziesięciu naukowców z UJ na prestiżowej liście TOP 2%. uj.edu.pl, 26 listopada 2021. [dostęp 2021-12-23]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  14. Jeroen Baas, Kevin Boyack, John Ioannidis. August 2021 data-update for "Updated science-wide author databases of standardized citation indicators". „Mendeley Data”, 19 października 2021. 
  15. John Ioannidis, Kevin Boyack, Jeroen Baas. Updated science-wide author databases of standardized citation indicators. „PLOS Biology”, 16 października 2020. 
  16. Promocje habilitacyjne Wydziału Lekarskiego. cm-uj.krakow.pl, 25 maja 2022. [dostęp 2022-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  17. Kawiarnia Naukowa. pau.krakow.pl. [dostęp 2022-01-16]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  18. a b c d e f g h i j k l m Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności. Rok 2020. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2020.
  19. Łukasz Wspaniały: Profesorowie z UJ wśród nowo powołanych członków PAU. Uniwersytet Jagielloński, 29 października 2020. [dostęp 2020-10-29].
  20. Wydział V Lekarski. pau.krakow.pl, 2021. [dostęp 2021-08-23].
  21. Wydział V Lekarski. pau.krakow.pl, 2022. [dostęp 2022-07-26].
  22. Naukowcy z UJ CM we władzach Wydziału Lekarskiego PAU. cm-uj.krakow.pl, 9 grudnia 2021. [dostęp 2021-12-19]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  23. Wybrano nowych członków PAN. forumakademickie.pl, 7 grudnia 2021. [dostęp 2021-12-07].
  24. Łukasz Wspaniały: Naukowcy z UJ w gronie nowych członków PAN i AMU PAN. uj.edu.pl, 7 grudnia 2021. [dostęp 2021-12-07].
  25. Aktualności. cm-uj.krakow.pl, 11 stycznia 2023. [dostęp 2023-01-17]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  26. Leszek Śliwa (oprac.). Przegląd wydarzeń. „Alma Mater”. 145–146, s. 102, marzec–kwiecień 2012. 
  27. Decyzja nr 18 Prorektora ds. Collegium Medicum z 8 lipca 2020 roku w sprawie powołania Komitetu Sterującego projektu Centrum Rozwoju Terapii Chorób Cywilizacyjnych i Związanych z Wiekiem - CDT-CARD. Uniwersytet Jagielloński, 8 lipca 2020. [dostęp 2020-07-16].
  28. Decyzja nr 2 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 8 stycznia 2020 roku. Uniwersytet Jagielloński, 8 stycznia 2020. [dostęp 2020-05-05].
  29. Decyzja nr 63 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 17 grudnia 2020 roku w sprawie: powołania Kolegium Centrum w Interdyscyplinarnym Centrum Etyki na Wydziale Filozoficznym UJ na kadencję 2020–2024. Uniwersytet Jagielloński, 17 grudnia 2020. [dostęp 2020-12-23].
  30. Komisja Nauk Medycznych opublikowany = krakow.pan.pl. [dostęp 2022-01-16]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  31. Mariusz Kopiejka: 25 mln zł na dalszy rozwój badań wirusologicznych na UJ. Uniwersytet Jagielloński, 9 marca 2020. [dostęp 2020-03-28].
  32. Ada Chojnowska: 25 mln zł dla Uniwersytetu Jagiellońskiego na badania nad koronawirusem. Gazeta Wyborcza Kraków, 9 marca 2020. [dostęp 2020-03-28].
  33. Marcin Banasik: Kraków. Minister nauki przeznaczył 25 mln zł dla Małopolskiego Centrum Biotechnologii UJ na walkę z koronawirusem. Gazeta Krakowska, 9 marca 2020. [dostęp 2020-03-28].
  34. Badacze z UJ przebadali krakowian: Chorych więcej niż sądzono. Około 2 proc. populacji przeszło COVID-19. Gazeta.pl, 8 maja 2020. [dostęp 2020-07-18].
  35. Dawid Kuciński: 2% krakowian przeszło zakażenie koronawirusem i nic o tym nie wie. lovekrakow.pl, 8 maja 2020. [dostęp 2020-07-18].
  36. Koronawirus w Krakowie. Nowe badania. Około 2 procent mieszkańców przeszło już zakażenie. tech.wp.pl, 8 maja 2020. [dostęp 2020-07-18].
  37. Tomasz Molga: Koronawirus w Polsce. Koniec popularnej teorii. "Nadzieja tylko w szczepionkach". Wirtualna Polska, 24 lipca 2020. [dostęp 2020-07-25].
  38. Zarządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 marca 2020 r. w sprawie powołania Zespołu doradczego do spraw działań związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Dziennik Urzędowy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego – rok 2020. Pozycja 20, 25 marca 2020. [dostęp 2020-03-28].
  39. Łukasz Wspaniały: Naukowcy z UJ w zespole doradców ds. zapobiegania COVID-19. Uniwersytet Jagielloński, 1 kwietnia 2020. [dostęp 2020-04-01].
  40. Pediatra: dzieci mogą zakazić się koronawirusem i go rozsiewają, ale są bezpieczne. Polska Agencja Prasowa, 23 marca 2020. [dostęp 2020-03-28].
  41. Zmiany w harmonogramie sesji. Miasto Kraków, 22 września 2020. [dostęp 2020-09-22].
  42. Eksperci na sesji o koronawirusie. krakow.pl, 1 października 2020. [dostęp 2020-10-02].
  43. Na sesji Rady Miasta Krakowa eksperci obalali mity o koronawirusie. I apelowali o rozwagę. krknews.pl, 30 września 2020. [dostęp 2020-10-02].
  44. Porządek obrad Rady Miasta Krakowa VIII Kadencji. 2021-02-17 ŚR 10:00. Sesja nr: 8053. bip.krakow.pl. [dostęp 2021-02-15].
  45. O koronawirusie i miejskich rowerach elektrycznych na sesji RMK. krakow.pl, 12 lutego 2021. [dostęp 2021-02-15].
  46. Beata Kołodziej: Eksperci zachęcają do szczepień i przestrzegają m.in. przed podróżami. Onet.pl, 17 lutego 2021. [dostęp 2021-02-19].
  47. Środowisko medyczne apeluje o przeniesienie wyborów prezydenckich. Puls Medycyny, 31 marca 2020. [dostęp 2020-03-31].
  48. 559 profesorów medycyny wzywa Prezydenta i Premiera: Nie róbcie wyborów. Gazeta Wyborcza, 31 marca 2020. [dostęp 2020-03-31].
  49. "Nie można stawiać na szali zdrowia całego narodu". Lekarze apelują o przełożenie wyborów prezydenckich. tvn24.pl, 31 marca 2020. [dostęp 2020-03-31].
  50. Rada Programowa. Festiwal Nauki i Sztuki w Krakowie. [dostęp 2020-05-18].
  51. Małgorzata Wosion: "Kalkulator ryzyka covidowego" – głównym zadaniem październikowego hackathonu w Krakowie. pap.pl, 16 września 2021. [dostęp 2021-09-22].
  52. "Kalkulator ryzyka covidowego" – głównym zadaniem październikowego hackathonu w Krakowie. radiokrakow.pl, 16 września 2021. [dostęp 2021-09-20].
  53. Małgorzata Wosion: Kraków/ 20 zespołów programistów podejmie wyzwanie stworzenia kalkulatora ryzyka covidowego. naukawpolsce.pap.pl, 13 października 2021. [dostęp 2021-10-13].
  54. Małgorzata Wosion: Kraków/ Zwycięzcy hackathonu medycznego oddali nagrodę Szpitalowi Dziecięcemu. naukawpolsce.pap.pl, 18 października 2021. [dostęp 2021-10-18].
  55. Open Eyes Economy Summit '21 – Program. kongres.oees.pl, 2021. [dostęp 2022-05-08]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  56. Copernicus Festival 2022 – Program. copernicusfestival.com, 2022. [dostęp 2022-05-08]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  57. Rozmowy o człowieku: Dominika Dudek i Marek Sanak. copernicusfestival.com, 2022. [dostęp 2022-05-08]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  58. Marek Sanak. copernicusfestival.com, 2022. [dostęp 2022-05-08]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  59. Program. empendium.com, 2022. [dostęp 2022-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  60. ERS International Congress 2022, Barcelona Spain, 4–6 September. ersnet.org, 2022. [dostęp 2022-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  61. Elżbieta Rząsa-Duran: 22nd Kongres IMEK (relacja). oia.krakow.pl, 1 września 2022. [dostęp 2022-09-07]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  62. 4th International Conference on Pharmaceutical and Medical Sciences Scientific Committee. conference-icpms.peryskop.h2.pl, 2022. [dostęp 2022-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  63. 4th International Conference on Pharmaceutical and Medical Sciences. conference-icpms.peryskop.h2.pl, 2022. [dostęp 2022-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  64. Kryminalistyka jutra. kryminalistyka-jutra.agh.edu.pl, 2022. [dostęp 2022-10-24]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  65. Konsultacyjna Poradnia Stomatologii Zachowawczej. wps.com.pl. [dostęp 2021-09-20].
  66. Laur Jagielloński. Uniwersytet Jagielloński. [dostęp 2016-06-02]. (pol.).
  67. Graduation Day 2013. Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2014-10-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (12 października 2014)]. (pol.).
  68. Łukasz Wspaniały: Wyróżnienia dla wybitnych nauczycieli akademickich. Uniwersytet Jagielloński, 18 grudnia 2014. [dostęp 2015-03-10]. (pol.).