Jerzy Vetulani

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jerzy Vetulani
Jerzy Vetulani (2004)
Jerzy Vetulani (2004)
Data i miejsce urodzenia 21 stycznia 1936
Kraków
Data i miejsce śmierci 6 kwietnia 2017
Kraków
Profesor nauk przyrodniczych
Specjalność: biochemia, farmakologia, neurobiologia
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
1957 – biologia
1962 – chemia
Doktorat 1966 – nauki przyrodnicze
Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda Polskiej Akademii Nauk
Habilitacja 1976 – nauki przyrodnicze
Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda Polskiej Akademii Nauk
Profesura 29 listopada 1989
Polska Akademia Nauk / Umiejętności
Status PAN członek korespondent
Status PAU członek krajowy czynny
Doktor honoris causa
(Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach – 2004)
(Uniwersytet Medyczny w Łodzi – 2008)
Kierownik Zakładu Biochemii
Instytut Instytut Farmakologii PAN
Okres zatrudn. 1976–2006
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Odznaka „Honoris Gratia” Medal za Długoletnie Pożycie Małżeńskie
Strona domowa

Jerzy Adam Gracjan Vetulani (ur. 21 stycznia 1936 w Krakowie, zm. 6 kwietnia 2017 tamże) – polski psychofarmakolog, neurobiolog, biochemik, profesor nauk przyrodniczych, członek Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności.

Profesor, kierownik Zakładu Biochemii (1976–2006), zastępca dyrektora ds. naukowych (1994–2001), a od 2002 wiceprzewodniczący Rady Naukowej Instytutu Farmakologii PAN w Krakowie[1]. Autor kilkuset prac badawczych o międzynarodowym zasięgu, współtwórca hipotezy β-downregulacji jako mechanizmu działania leków przeciwdepresyjnych. W 1983 laureat Międzynarodowej Nagrody Anna-Monika II klasy[2] za badania nad mechanizmami działania elektrowstrząsu. Jeden z najczęściej cytowanych naukowców polskich w dziedzinie biomedycyny[3]. Wykładowca akademicki. Popularyzator nauki, przez ponad dwie dekady redaktor naczelny czasopisma „Wszechświat”.

Osobowość sceniczna, konferansjer i jeden ze współtwórców Piwnicy pod Baranami (1954–1961), gwiazda magazynu mówionego „Gadający Pies” (2010–2015). Działacz opozycji demokratycznej w okresie PRL, od 1980 członek NSZZ „Solidarność”. Kandydat na prezydenta Krakowa w wyborach samorządowych w 2002.

Członek honorowy Indian Academy of Neurosciences i Oxford Neurological Society, doctor honoris causa Śląskiego Uniwersytetu Medycznego i Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Zwolennik legalizacji marihuany i ogólnej depenalizacji narkotyków, krytyk represyjnej polityki narkotykowej w Polsce.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

1936–1952: Wczesne lata, bunt[edytuj | edytuj kod]

Kilkuletni Jerzy z matką Ireną Vetulani, biolożką, autorką artykułow popularnonaukowych, która – jak potem wspominał – zaszczepiła w nim pasję do przyrody (1938)

Vetulani pochodził z rodziny, która wywodziła się z Toskanii i do Polski sprowadziła się w XVIII wieku[4]. Urodził się 21 stycznia 1936 w Krakowie[5] w prywatnym szpitalu ginekologicznym przy ul. Garncarskiej jako pierwszy syn Adama Vetulaniego, profesora i kierownika Katedry Prawa Kościelnego na Uniwersytecie Jagiellońskim, oraz Ireny z domu Latinik, biolożki, córki generała Franciszka Latinika. W 1938 na świat przyszedł jego młodszy brat Jan. Rodzina zajmowała mieszkanie na parterze w domu profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego przy placu Inwalidów, zatrudniając pokojówkę, kucharkę i wychowawczynię dla dzieci – Olgę Rutter.

Adam Vetulani wziął udział w wojnie obronnej we wrześniu 1939. Przedostał się do Rumunii, a następnie do Francji, gdzie również brał udział w walkach. Ostatecznie został internowany w Szwajcarii, gdzie spędził resztę wojny, organizując obozy szkolne dla polskich żołnierzy[6]. Przesyłaną do okupowanej Polski korespondencję podpisywał pseudonimem Fraulein Kupfer[7].

Po wkroczeniu armii niemieckiej do Krakowa Irena Vetulani z synami musieli opuścić mieszkanie. Otrzymali 48 godzin na wyprowadzkę, z możliwością zachowania dobytku ruchomego[8]. Przenieśli się do lokalu przy ul. Garncarskiej 4, gdzie schronienia udzieliła im Józefa Onitsch, wdowa po generale Zygmuncie Zielińskim. Rodzinę wspierał przebywający w Krakowie stryj Jerzego, Tadeusz. Dzięki dobrej znajomości niemieckiego Irena podjęła pracę jako tłumaczka w monopolu spirytusowym. Jerzy i Jan pozostawali w latach wojennych pod opieką matki, która wychowywała obu synów „w patriotycznym poczuciu honoru”[9]. W każdą niedzielę w domu odbywało się „misterium” i śpiewano Boże, coś Polskę[10]. W dzieciństwie Vetulani był chłopcem religijnym, służył nawet przez pewien czas jako ministrant w kościele Mariackim.

Vetulani wspominał lata wojenne jako ciekawe, pełne fascynujących aktywności i odkrywania otaczającego świata, podważając zbiorowy, martyrologiczny obraz rozpaczy i nieszczęścia[a]. Wraz z młodszym bratem i przyjacielem z kamienicy, Andrzejem Mirockim, założyli klub zbieraczy owadów. Za najokazalszą i najcenniejszą część swoich zbiorów uznawali różnorodną kolekcję motyli[11]. Już jako dziecko czytał wiele książek popularnonaukowych, m.in. O wulkanach i ich wybuchach Bohdana Dyakowskiego i Zwierzęta patrzą na nas Hermanna Lönsa[12]. Mówił, że pasją do biologii zaraziła go matka.

Rozpoczął edukację w 1942, przystępując od razu do drugiej klasy tajnych kompletów prowadzonych przez panią Iwiczową, jako że umiał już czytać i pisać[9]. Od 1948 uczęszczał do IV Państwowego Liceum im. Henryka Sienkiewicza w Krakowie, a następnie, po jego likwidacji, do Liceum Ogólnokształcącego im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie, które w 1952 ukończył, uzyskując świadectwo dojrzałości z wyróżnieniem[13].

Już jako nastolatek Vetulani zupełnie odszedł od religii. Określił siebie z młodych lat mianem „buntownika, który robił wiele rzeczy na przekór rodzicom”. W wieku dwunastu lat zapisał się do Związku Młodzieży Polskiej. Został usunięty z organizacji wskutek literówki popełnionej w artykule do gazetki szkolnej; w tekście omyłkowo i nieświadomie zamiast „podstawy” napisał „podsrawy socjalizmu”[14][15]. Później wstąpił też do Klubu Ateistów i Wolnomyślicieli. Należał do Rewolucyjnego Związku Młodzieży[16].

1952–1973: Studia, kabaret, Instytut Farmakologii[edytuj | edytuj kod]

Jest mnóstwo legend, kilkanaście równoległych prawd, na temat powstania Piwnicy pod Baranami. Ja sądzę, że idea kabaretu narodziła się, kiedy na moich urodzinach w 1954 roku, na ulicy Garncarskiej, spotkali się Joanna Olczak i Piotr Skrzynecki. Moja przyjaźń z Piotrem miała początek na studium wojskowym, gdzieś na tyłach Uniwersytetu Jagiellońskiego. Na warcie z Piotrem przegadaliśmy całą noc. Bardzo się polubiliśmy. Ta ciepłota skończyła się, kiedy Piotr wrócił z Paryża i okazało się, że niektórzy ludzie lubili, jak ja prowadziłem konferansjerkę. Nagle pojawiła się zazdrość. Ale Piwnica była ukochanym dzieckiem, córką, matką Piotra, a on miał taką osobowość, że nie chciał swojej roli z nikim dzielić[17].
– Vetulani o Piwnicy pod Baranami.
Polubiłam się z całą Piwnicą – nawet z uroczym, choć nieznośnym Jurkiem Vetulanim, który ciągle mi dokuczał, że jestem stara i gruba, a gdy wchodziłam do Piwnicy, darł się wniebogłosy: „Gaście światło, gaście światło, stare próchno będzie świecić!”[18].
Kika Szaszkiewiczowa o znajomości z czasów w Piwnicy.
Vetulani ukończył biologię i chemię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po tragicznej śmierci brata zmobilizował się i w 1966 obronił doktorat (lata 60. XX wieku)

W 1952 rozpoczął studia biologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim (specjalność – fizjologia zwierząt)[13], które ukończył w 1957, broniąc pracy magisterskiej na temat wpływu kwasu askorbinowego na obraz krwi królika[b][5][19]. W marcu 1956 podjął pracę jako wolontariusz w Zakładzie Farmakologii PAN (obecnie Instytut Farmakologii PAN), z którym związany był nieprzerwanie do końca życia. Placówką kierował wówczas Janusz Supniewski[13]. W 1957, po uzyskaniu dyplomu na uczelni, został zatrudniony na stanowisku asystenta.

Następnie, również na Uniwersytecie Jagiellońskim, studiował chemię (specjalność – chemia teoretyczna)[13]. Dyplom uzyskał w 1962[20]. W ramach wymiany studenckiej odbył siedmiotygodniowy pobyt w Swansea, gdzie pracował w British Iron and Steel Research Association[21] i samodzielnie uczył się języka angielskiego.

Był jednym z założycieli i stałych bywalców Piwnicy pod Baranami. W połowie lat 50. wraz z grupą przyjaciół: Edmundem Jaroszem, Bronisławem Chromym i Lalą Skąpską brał udział w odgruzowywaniu piwnicy pałacu „Pod Baranami” w Krakowie, w której powstał wkrótce później słynny kabaret[22]. W 1958, gdy Piotr Skrzynecki wyjechał do Paryża, przez pewien czas Vetulani zastępował go w roli konferansjera[17]. Jako prowadzący rewii znany był z dosadnego, szyderczego humoru i uszczypliwego języka, jak wspominała Barbara Nawratowicz: „Czarująco lżył publiczność, oznajmiając, że za wiele żądają za swoje parszywe pieniądze”[23]. Właśnie w Piwnicy Vetulani poznał swoją przyszłą żonę, Marię Pająk[24]. Para wzięła ślub 8 lipca 1963. Mieli dwóch synów: Marka (ur. 1964) oraz Tomasza (ur. 1965)[25].

W latach 1955–1962 działał jako prelegent w Krakowskim Dyskusyjnym Klubie Filmowym Studentów[1]. Vetulani przyznał, że „to była dobra rzecz, bo nauczyła mnie, by mówić krótko, ciekawie i szybko kończyć”[26]. W 1972 był konsultantem naukowym filmu Iluminacja Krzysztofa Zanussiego[27].

Po śmierci brata, który utonął podczas spływu kajakowego na Dunajcu w 1965, zmobilizował się i rozpoczął pracę nad rozprawą doktorską[28]. Stopień doktora nauk przyrodniczych otrzymał w 1966 w Instytucie Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda Polskiej Akademii Nauk[20], broniąc dysertacji Działanie pochodnych izoksazolu i pirazolu na metabolizm ustroju zwierzęcego przygotowanej pod kierunkiem Józefa Hano. W tym samym roku jako stypendysta Rikera wyjechał na rok do Wielkiej Brytanii, gdzie na University of Cambridge pod kierownictwem A.S.V. Burgena pracował nad opanowaniem metod spektrofluorymetrycznych[19]. Podczas pobytu w Cambridge zetknął się z Juliuszem Hibnerem.

Po powrocie do Polski rozpoczął pracę w dziedzinie psychofarmakologii pod kierunkiem Jerzego Maja.

1973–1989: W orbicie światowej nauki, opozycja[edytuj | edytuj kod]

Jedną z takich osób, które wywarły na mnie ogromny wpływ, był profesor Kazimierz Gumiński, promotor mojej pracy magisterskiej z chemii. On coś we mnie widział, bo chciał, żebym został chemikiem teoretykiem. „Panie magistrze, niech się pan przypatrzy – powiedział do mnie kiedyś – mam czterech docentów, a każdy z nich jest inteligentniejszy ode mnie. Pan widzi, jak ja sobie umiem dobierać ludzi”. Dla mnie to było objawienie, a przewyższać inteligencją Gumińskiego było cholernie trudno. Pomyślałem sobie wtedy: kurczę blade, to jest metoda na bycie szefem! Trzeba po prostu szukać inteligentniejszych od siebie[29].
– Vetulani o swoim mistrzu Kazimierzu Gumińskim.
8 grudnia 1981 (!) zostałem redaktorem naczelnym czasopisma „Wszechświat”. Nawiasem mówiąc, miałem wówczas w delegacjach służbowych wpisane stanowisko jako redaktor naczelny, co robiło wrażenie na milicjantach, bo każdy z nich wiedział, że redaktor naczelny musiał być ich człowiekiem. Kiedyś, jako ten redaktor naczelny, w towarzystwie nieświadomego niczego redaktora naczelnego „PrzekrojuMieczysława Czumy, którego celnicy na lotnisku znali doskonale, przemyciłem bez kłopotu powierzony mi przez Jurka Zdradę list Zarządu Regionu „Solidarności” do papieża Jana Pawła II[30].
– Wspomnienie jednego z epizodów związanych z „Solidarnością”.

Po złożeniu rozprawy habilitacyjnej, wyjechał na prawie dwa lata do Stanów Zjednoczonych, gdzie od 1973 do 1975 pracował jako Research Associate Professor w Vanderbilt University[19]. Międzynarodowe uznanie przyniosło mu odkrycie w 1975 (wraz z Fridolinem Sulserem) zjawiska β-downregulacji przez chroniczne podania leków przeciwdepresyjnych i sformułowanie hipotezy β-downregulacji jako mechanizmu działania leków przeciwdepresyjnych. Praca na ten temat opublikowana przez Vetulaniego i Sulsera w „Nature” stała się citation classic, otrzymując do 2007 roku 580 powołań[19].

Po śmierci matki postanowił wraz z rodziną wrócić do Polski. Stopień doktora habilitowanego uzyskał w 1976 (rozprawa Neuroleptyki, inhibitory monoaminooksydazy i inhibitory beta-hydroksylazy dopaminowej: ich działania i współdziałania), profesora nadzwyczajnego – w 1983, zaś profesora zwyczajnego – w 1989[5][1][13]. W 1976 objął kierownictwo nowo utworzonego Zakładu Biochemii Instytutu Farmakologii PAN[31]. Wśród jego głównych zainteresowań były wówczas behawioralne i biochemiczne efekty działania leków przeciwdepresyjnych i neuroleptyków, antagonisty kanału wapniowego oraz pochodnych tetrahydroizochinoliny, a także różne aspekty pamięci i uczenia oraz uzależnienia lekowe[32].

Jako kierownik Zakładu Biochemii prowadził kilka zespołów badawczych; przywiązywał szczególną wagę do kontaktów z młodszymi kolegami i koleżankami po fachu. W tych relacjach jako swój przykład wskazywał Kazimierza Gumińskiego. Wypromował dziewięciu doktorów i czterech doktorów habilitowanych. Na przestrzeni lat wśród jego uczniów, z których znaczna część związana była z Zakładem Biochemii, byli m.in. Irena Nalepa, Krystyna Gołembiowska, Piotr Popik, Andrzej Pilc, Jolanta Zawilska, Marek Sanak i Dominika Dudek. Od 1983 roku Vetulani współorganizował wiele tzw. Szkół Zimowych Instytutu Farmakologii PAN odbywających się w okresie przerwy semestralnej[32][33].

Od 1978 Vetulani regularnie współpracował z Consiglio Nazionale delle Ricerche (CNR; Narodowa Rada Badań Naukowych) w Rzymie. Z ramienia Instytutu Farmakologii PAN był koordynatorem wspólnego programu badawczego IF PAN z Istituto di Biologia Cellulare e Neurobiologia (IBCN). Odwiedzając Rzym zwykle odbywał osobiste audiencje u Jana Pawła II, który w czasie swoich krakowskich lat był uczniem Adama Vetulaniego i przyjacielem rodziny. Jerzy i Maria Vetulani pozostawali z papieżem w serdecznych stosunkach aż do jego śmierci w 2005 roku. Odwiedzając stolicę Włoch Vetulani poświęcał wiele czasu na zwiedzanie, jak wspominali jego przyjaciele: „Vetulani był wielkim znawcą i miłośnikiem Wiecznego Miasta, jego historii i zabytków, a swoje fascynacje potrafił przelać na współpracowników i przyjaciół. Był dla wielu przyjaciół cicerone po rzymskich uliczkach, kościołach i zawsze znajdował jakiś ciekawy fragment miasta, o którym potrafił opowiedzieć zajmującą historię. Był w tym absolutnym mistrzem”[33].

W 1983 otrzymał Międzynarodową Nagrodę Anna-Monika II klasy za badania nad mechanizmami działania elektrowstrząsu (jako pierwszy Polak z tą klasą nagrody)[19]. Od 1981 był redaktorem naczelnym czasopisma „Wszechświat[13]. Funkcję tę pełnił do 2002. Był także redaktorem naczelnym „Polish Journal of Pharmacology and Pharmacy” (1993–1996)[1].

W 1980 wstąpił do „Solidarności”, działał jako członek komisji Zakładowej „S” przy Oddziale i Placówkach PAN w Krakowie oraz jako 56. członek Komisji Porozumiewawczej Nauki NSZZ „Solidarność”. W latach 1987–1989 był członkiem Zarządu „S” Regionu Małopolska, pod koniec tego okresu, w latach 1989–1990 członkiem Prezydium Zarządu[1]. Zajmował się głównie sprawami programowymi oraz doradzaniem organizacji „S” na terenie Małopolski.

1989–2006: Dojrzała kariera i społecznictwo[edytuj | edytuj kod]

Od 1978 Vetulani regularnie podróżował do Rzymu, gdzie koordynował wspólny projekt Instytutu Farmakologii i Consiglio Nazionale delle Ricerche. Składał również częste wizyty u Jana Pawła II. Potem działał przy Stacji Polskiej Akademii Nauk w Rzymie (2014)

Po legalizacji „Solidarności” był członkiem Krakowskiego Komitetu Obywatelskiego (1989–1990) i Krakowskiego Klubu Solidarności (1994–1995).

W latach 1992–1998 był członkiem Collegium Internationale Neuro-Psychopharmacologicum. W latach 1999–2001 był przewodniczącym Polskiego Towarzystwa Badań Układu Nerwowego[1]. Wprowadził do polskiej terminologii określenie splątki neurofibrylarne (ang. neurofibrillary tangles)[34].

W 1991 został powołany na członka korespondenta Polskiej Akademii Umiejętności. Członkiem czynnym PAU został w 1996. Regularnie prowadził spotkania Kawiarni Naukowej PAU w gmachu Akademii przy ul. Sławkowskiej 17, jako otwierający i moderator dyskusji. Był członkiem rady redakcyjnej wydawanego przez PAU tygodnika PAUza Akademicka. W 2001 wszedł w skład Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie oraz kapituły Lauru Krakowa XXI wieku. Był członkiem reaktywowanego Towarzystwa Popierania i Krzewienia Nauk, zasiadał również w jego radzie.

Vetulani był również aktywny jako nauczyciel akademicki. Do roku 1999/2000 prowadził wykłady monograficzne z psychofarmakologii na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi UJ. Od 2000 roku prowadził wykłady kursowe „Neuroscience” w Szkole Medycznej dla Cudzoziemców Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 2006–2014 wykładał w Instytucie Psychologii Stosowanej UJ[32], przez kilka semestrów również na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II[35]. Od 2007 roku był profesorem Małopolskiej Wyższej Szkoły im. J. Dietla, gdzie prowadził zajęcia z podstaw neurobiologii dla studentek kosmetologii i dietetyki. Od 2015 roku był członkiem Senatu tej uczelni.

W 2002 został członkiem-założycielem stowarzyszenia Forum dla Małopolski i ubiegał się bez powodzenia o urząd prezydenta miasta Krakowa, uzyskując w pierwszej turze wyborów 2375 głosów (1,19%)[36].

Od 2002 był wiceprzewodniczącym Rady Naukowej Instytutu Farmakologii PAN[37]. W 2008 został wybrany członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Nauk. Na przestrzeni lat sprawował w strukturach PAN różne funkcje, był m.in. sekretarzem Komitetu Nauk Fizjologicznych PAN (1978–81) i przewodniczącym Komitetu Neurobiologii PAN (2007–11), był członkiem Prezydium Oddziału Krakowskiego PAN[38] (2011–2015). Był członkiem rad naukowych Instytutu Biologii Doświadczalnej PAN (1993–2007) oraz Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN (2003–07). Brał udział w pracach Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów (1997–2001, 2006–08). Był również członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

2006–2017: Popularyzator[edytuj | edytuj kod]

W 2006 odszedł z funkcji kierownika Zakładu Biochemii Instytutu Farmakologii PAN, od 2007 w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego kontynuował pracę z Instytucie Farmakologii w niepełnym wymiarze godzin jako emerytowany profesor w Zakładzie Biochemii Mózgu (kierowanym przez Irenę Nalepę), jednym z dwóch powstałych po podziale Zakładu Biochemii[32]. Wówczas poświecił się w znacznym stopniu popularyzacji nauki. Na tym polu aktywny był już w latach 60., gdy publikował krótkie teksty w czasopiśmie „Wszechświat”. Notki podpisywał z reguły własnym imieniem i nazwiskiem lub pseudonimem J. Latini[19]. Znany był ze swoich wykładów popularnonaukowych poruszających najczęściej tematykę funkcjonowania ludzkiego mózgu oraz zależności pomiędzy neurobiologią a różnymi aspektami społecznymi i kulturowymi. W 1999 był wykładowcą podczas krakowskiego Dnia Mózgu, a od 2000 nieprzerwanie co roku występował podczas krakowskiego Tygodnia Mózgu. Trzykrotnie (w 2011, 2012 i 2015) był prelegentem TEDxKraków[39][40][41]. Wykładał gościnnie na uczelniach wyższych, w szkołach, na Uniwersytetach Trzeciego Wieku i Uniwersytecie Dzieci. Był częstym gościem i prelegentem w Centrum Kultury Żydowskiej na krakowskim Kazimierzu, wykładał w ramach Warszawskiego Studium Filozofii i Teologii Tadeusza Bartosia[42][43].

Był przewodniczącym sekcji Neuroscience założonego w 2008 roku Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych. Prowadził odbywające się na Wawelu spotkania związanej z Copernicus Center kilkunastoosobowej Grupy Trapez[44]; występował też (w latach 2014–2016) na Copernicus Festival. Przygotował internetowy kurs Neurobiologia i życie dla Copernicus College.

W późnym okresie swojej pracy poświęcił się przede wszystkim popularyzacji nauki. Prezes PAN Michał Kleiber mówił, że „Vetulani robi to wspaniale gromadząc tysiące słuchaczy przy różnych okazjach”. Był lubiany za potoczysty styl i poczucie humoru; występował m.in. na TEDx Kraków (2011)

Od czerwca 2010 prowadził blog Piękno neurobiologii na WordPress. Bezpośrednią przyczyną założenia strony było zlikwidowanie przez Tomasza Lisa, wówczas nowo wybranego redaktora naczelnego czasopisma „Wprost”, rubryki naukowej prowadzonej przez Vetulaniego[45]. Na blogu publikował autorskie teksty zawierające informacje o najświeższych odkryciach w dziedzinach neurobiologii i psychofarmakologii, a także własne komentarze[46]. Vetulani jako główną motywację do prowadzenia blogu podał chęć dzielenia się własną wiedzą z innymi. Powiedział, że „za niedługo to, co ma w mózgu pójdzie do piachu, a więc trzeba jeszcze próbować co się da przekazać innym”[47]. Wybrał tę formę publikacji tekstów ze względu na możliwość dotarcia do jak największego grona czytelników oraz niezależność i swobodę w treści oraz terminie dokańczania wpisów[45]. Od grudnia 2011 prowadził również kanał na YouTube, na którym publikowane były filmy z wydarzeń z jego udziałem[48]. Po odejściu z funkcji redaktora naczelnego kontynuował współpracę ze „Wszechświatem”, gdzie redagował m.in. rubrykę Wszechświat przed stu laty oraz był wiceprzewodniczącym Rady Redakcyjnej czasopisma[49].

W 2010 na prośbę studentów wystąpił w lip dubie Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pojawił się w początkowej sekwencji jako dziadek małej dziewczynki – głównej bohaterki klipu[50]. Również od 2010 był regularnym uczestnikiem pisma mówionego „Gadający Pies”. Do występów na jego scenie Vetulaniego zaprosił Aleksander Janicki. Z czasem naukowiec stał się jedną z głównych atrakcji i znaków rozpoznawalnych pisma. Współprowadzący kabaret Maciej Piotr Prus określił Vetulaniego „gwiazdą pierwszej wielkości”, dodając, że wszyscy uczestnicy zawsze czekali na jego wystąpienia. Vetulani porównał atmosferę „Gadającego Psa” do tej obecnej w będącej u progu działalności Piwnicy pod Baranami[51]. W swoich wystąpieniach neurobiolog niejednokrotnie używał sprośnego humoru i wulgaryzmów, co niektórzy uznawali za przekroczenie granic dobrego smaku, ale większość widowni przyjmowała entuzjastycznie. W 2013 wystąpił oraz był producentem wykonawczym krótkometrażowego filmu Hydrofobia[52], mockumentu wyśmiewającego fobie społeczne, również premierowo zaprezentowanego w „Gadającym Psie”.

Współtworzył performance Dreams Music reżyserowany przez Czeta Minkusa, gdzie występował obok m.in. Jana Peszka i Agaty Zubel. Widowisko zostało zaprezentowane w 19 grudnia 2013 w Małopolskim Ogrodzie Sztuki[53]. W 2010 i 2015 występował z Leszkiem Długoszem z programem koncertowym Rozumie mój, w którym poezja śpiewana przez Długosza wymieniała się z komentarzem neurobiologicznym Vetulaniego[54]. 31 grudnia 2014 został powołany na członka Rady Programowej przy Stacji PAN w Rzymie. Jego artykuł Wściekłość i współczucie został opublikowany jako tekst towarzyszący w programie do spektaklu Triumf woli, którego premiera odbyła się 31 grudnia 2016 w Narodowym Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej.

Od 2014 wspierał aukcje Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, wystawiając na licytacje m.in. własne książki z autografami i możliwość spotkania przy kawie lub kolacji[55][56][57]. W 2015 i 2017 znalazł się w Komitecie Honorowym Parady Równości[58]. Po objęciu rządów przez Prawo i Sprawiedliwość wyrażał poparcie dla niektórych działań Komitetu Obrony Demokracji[59], zaproszony przez studentów wziął udział w proteście na Rynku Głównym w Krakowie w styczniu 2017[60]. Sympatyzował również z czarnym protestem, co niejednokrotnie manifestował. W listopadzie 2016 w Galerii Olympia otwarta została wystawa zdjęć Adama Golca z osiemdziesiątych urodzin Vetulaniego[61], które neurobiolog zorganizował w swoim mieszkaniu goszcząc jednorazowo około sto osiemdziesiąt osób. Golec portretował osoby zaproszone na imprezę w specjalnie przygotowanym mini-studio, na tle autorstwa Iwony Siwek-Front.

Wypadek i śmierć[edytuj | edytuj kod]

2 marca 2017 r. wieczorem podczas powrotu z pracy został potrącony przez samochód na przejściu dla pieszych na ulicy Balickiej w rejonie skrzyżowania z ul. Zielony Most i odniósł poważne obrażenia. Vetulani szedł z Instytutu Farmakologii PAN[62], pokonując dobrze sobie znaną trasę do pętli tramwajowej w Bronowicach. Został wprowadzony w stan śpiączki farmakologicznej, jego stan lekarze określali bezpośrednio po wypadku jako ciężki, ale stabilny[63][64]. Przebywał w Centrum Urazowym Medycyny Ratunkowej i Katastrof w Szpitalu Uniwersyteckim, pod opieką zespołu profesora Jerzego Wordliczka. Stan zdrowia Vetulaniego jednak nie poprawił się i zmarł 6 kwietnia 2017 w szpitalu[65][66].

Został pochowany 18 kwietnia 2017 w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[67]. Pogrzeb miał charakter świecki, w roli mistrza ceremonii wystąpił Aleksander Janicki. Podczas uroczystości przemawiali m.in. prezydent Krakowa Jacek Majchrowski, prezes Polskiej Akademii Umiejętności Andrzej Białas, poseł na Sejm Józef Lassota oraz przyjaciele i rodzina Vetulaniego[68][69].

21 września 2017 zmarła jego żona Maria Vetulani[70].

Poglądy[edytuj | edytuj kod]

Jako kluczową dla kształtowania swojego światopoglądu Vetulani wskazał książkę Desmonda Morrisa Naga małpa, z którą zetknął się podczas pobytu w Cambridge w 1967 roku; „Dzięki niej po raz pierwszy zobaczyłem, że można podejść do człowieka jak do normalnego gatunku zwierzęcego. (...) Uświadomiłem sobie wtedy jak śmieszny jest człowiek, który jako zwierzę zamiast na czworakach chodzi na dwóch nogach. Jak my zabawnie wyglądamy, pozbawieni owłosienia niemal na całym ciele. (...) Pozbyłem się też przekonania o superwyjątkowości Homo sapiens”[71]. Źródło szczęścia i spełnienia życiowego, rozpatrując z perspektywy biologicznej, definiował jako unieśmiertelnienie własnych genów poprzez przekazanie ich w następne pokolenia. Często odwoływał się do słów Theodosiusa Dobzhansky'ego: Nic w biologii nie ma sensu jeśli jest rozpatrywane w oderwaniu od ewolucji. Bliska była mu filozofia utylitaryzmu Johna Stuarta Milla; „Moralne jest to, co służy zwiększaniu sumy szczęścia ludzkości. Jest tylko jeden problem – niestety nie mamy podanego sposobu sumowania owego szczęścia”[72]. Był entuzjastą literatury fantastycznej i science-fiction, a szczególnie powieści Aldousa Huxleya, Ursuli K. Le Guin, Isaaca Asimova, J.R.R. Tolkiena czy George’a R.R. Martina[12]. Z Fundacji Isaaca Asimova zaczerpnął swoją dewizę: Niech nigdy zmysł moralny nie skłoni cię do podjęcia błędnej decyzji[73].

Po 1989 politycznie sympatyzował z centrum i lewicą. Niejednokrotnie publicznie udzielał swojego poparcia kandydatom na poszczególne urzędy publiczne. W 2010 w wyborach prezydenckich w obu turach poparł Bronisława Komorowskiego[74], zaś w wyborach parlamentarnych rok później Józefa Lassotę. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2014 udzielił poparcia Janowi Hartmanowi, wyrażając równocześnie solidarność z Różą Thun[75]. Przed pierwszą turą wyborów prezydenckich w 2015 poparł Janusza Palikota[76]. W tym samym roku w wyborach parlamentarnych ponownie opowiedział się za kandydaturą Lassoty, gratulując mu zdobycia mandatu[77].

Substancje psychoaktywne[edytuj | edytuj kod]

Media w sposób skrzywiony, wręcz wypaczony pokazują liczbę wypadków czy komplikacji, jeżeli chodzi o mniej lub bardziej politycznie poprawne substancje. Przecież paracetamol, który znajduje się w prawie wszystkich środkach przeciwbólowych, przy przedawkowaniu powoduje śmierć. Tylko jeden na 250 przypadków śmierci z przedawkowania paracetamolu znajduje odbicie w mediach. Natomiast jeśli ktoś umrze z przedawkowania amfetaminy – to już co trzeci wypadek jest nagłośniony. A każdy wypadek po ecstasy jest medialnie widoczny, jako spektakularny, zdarzający się najczęściej w dyskotece czy klubie[78].
– Vetulani o nagłaśnianiu przedawkowań substancji nielegalnych, co mogło dawać skrzywiony obraz rzeczywistości i prowadzić do demonizacji narkotyków.
Vetulani krytykował zakaz posiadania substancji psychoaktywnych na własny użytek, a szczególnie nielegalność marihuany. Wziął udział m.in. w Marszu Wyzwolenia Konopi (2014)
„Chciałbym żyć w społeczeństwie, w którym tak jak dziś idziemy na ciastko, które przecież też jest szkodliwe, będziemy mogli pójść do kawiarni i zapalić marihuanę.”

Vetulani był zwolennikiem legalizacji marihuany, a także ogólnej depenalizacji narkotyków dla osób pełnoletnich[79]. Bronił swojego stanowiska w licznych debatach publicznych, dyskusjach telewizyjnych i wywiadach, począwszy od końca lat 90.

Jako argumenty za legalizacją marihuany wymieniał m.in. jej niewielką (np. w porównaniu do alkoholu, twardego narkotyku, którego sprzedaż, regulowana przepisami, jest legalna w wielu krajach) i w ogóle wątpliwą szkodliwość, bardzo niski albo zerowy potencjał uzależniający oraz właściwości medyczne (np. przy bólach spastycznych, astmie, jaskrze), wśród dodatkowych korzyści z legalizacji wymieniał odcięcie wpływów mafiom oraz zysk dla państwa z akcyzy[80][81]. Zwracał także uwagę, iż umieszczanie w zakładach karnych posiadaczy niewielkiej ilości nielegalnej substancji, przeznaczonej na własny użytek, oraz dalsze związane z tym konsekwencje (brak możliwości pracy w zawodzie nauczyciela, sędziego i innych, stygmatyzacja społeczna), mogą zrujnować życie wielu młodym osobom[82], a stosowanie substancji sprzedawanych przez dealerów jest szczególnie niebezpieczne, bo środki często są zanieczyszczone. W takiej sytuacji należy minimalizować straty, a najlepszą metodą na uzyskanie kontroli jakości marihuany jest jej legalizacja[83]. Dodatkowo zauważał, że w krajach, w których zalegalizowano marihuanę, nie zaobserwowano ani znaczącego spadku ani wzrostu jej użycia – skala konsumpcji nie ulegała istotnej zmianie[79], co obala argument, że legalizacja marihuany prowadzi do masowej „narkomanii”. Kryminalizacja substancji psychoaktywnych według Vetulaniego może być czynnikiem dodatkowo przyczyniającym się do zwiększania liczby uzależnień w społeczeństwie, ponieważ odczuwany stres (związany z zażywaniem nielegalnej substancji) powoduje większą podatność jednostki na uzależnienie[79]. Vetulani argumentował również, że, szczególnie w przypadku młodych użytkowników, „owoc zakazany kusi bardziej”[79]. Twierdził, że przeciwnicy złagodzenia ustawy antynarkotykowej w debatach publicznych zazwyczaj poddają się emocjom, a nie opierają się na racjonalnych argumentach i rzeczowej wiedzy. Przyczyn dostrzegalnej jego zdaniem narkofobicznej postawy pewnej części społeczeństwa upatrywał w głęboko zakorzenionych względach kulturowych[84], jako przyczynę „wojny z narkotykami” wskazywał również bezmyślne powielenie przez część państw europejskich przykładu amerykańskiego, gdzie m.in. delegalizacja marihuany była spowodowana rasistowską i antyhipisowską polityką Nixona[85]. W wywiadzie dla „Przekroju” opublikowanym w marcu 2012 Vetulani stwierdził, że „chciałby żyć w społeczeństwie, w którym tak jak dziś idziemy na ciastko, które przecież też jest szkodliwe, będziemy mogli pójść do kawiarni i zapalić marihuanę”[82].

W 2010, kiedy w Polsce toczyła się publiczna debata na temat dopalaczy, a w Sejmie zgłoszono projekt ustawy antydopalaczowej, Vetulani określił całą sytuację jako „atak histerii społecznej”[86]. Zauważał, że dopalacze mogą być znacznie groźniejsze niż substancje konwencjonalne, bo często służby medyczne nie są w stanie określić składu i działania designer drugs, a co za tym idzie możliwości podjęcia działań ratunkowych w przypadku zatrucia lub przedawkowania są mocno ograniczone. Dodawał, że to delegalizacja uprzednio znanych substancji stała się motywacją dla podziemia narkotykowego do syntetyzowania nowych środków i w konsekwencji przyczyniła się rozwoju rynku dopalaczy.

W ostatnich latach aktywności Vetulani szczególnie zaangażował się po stronie pacjentów, którym terapie związane z używaniem preparatów z konopi dawały szansę na pozytywne efekty w leczeniu lub złagodzenie negatywnych objawów choroby. Wyrażał solidarność i poparcie dla doktora Marka Bachańskiego, który zainicjował w Centrum Zdrowia Dziecka eksperymentalną terapię u grupy dzieci z padaczką lekooporną (co stało się przyczyną jego bezprawnego zwolnienia z CZD)[87].

Samo uzależnienie Vetulani definiował jako „nieodwracalną chorobę mózgu” związaną z „zaburzeniem działania układu nagrody”[79]. Wskazywał wyraźnie na destrukcyjny charakter uzależnień, ale krytykował stosowanie metod policyjnych i ściganie osób mających styczność z addyktogenami (czyli substancjami psychoaktywnymi o potencjalne uzależniającym, jak sam je nazywał – w kontrze do negatywnie nacechowanego słowa narkotyk). Zamiast tego proponował postawę empatii w stosunku do osób uzależnionych, podkreślał, że „tacy ludzie potrzebują zarówno leczenia farmakologicznego, jak i silnego wsparcia psychicznego”[79]. Twierdził, że „dobra kontrola społeczna zażywania substancji mogących powodować uzależnienie jest skuteczniejsza od policyjnej. Pamiętamy przecież, jaki był efekt prohibicji w Ameryce”. Uważał, że należy przede wszystkim edukować młodzież i w ten sposób zniechęcać ją do niebezpiecznych zachowań związanych z różnymi substancjami[88]. Sprzeciwiał się demonizacji addyktogenów: „Czy można powiedzieć, że sam alkohol jest zły? Nie. Zły jest alkoholizm. Tak samo morfina nie jest złem, złem jest morfinizm. Zło tkwi w nas, a nie w substancji”[79].

Vetulani działał m.in. w Polskiej Sieci Polityki Narkotykowej, gdzie był członkiem Rady Programowej[89]. W maju 2014 wziął udział w Marszu Wyzwolenia Konopi w Warszawie[90][91].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Vetulani był ateistą, choć jak sam stwierdził nigdy nie próbował nawracać wierzących na niewiarę. Przez kilkadziesiąt lat znajomości pozostawał w serdecznych relacjach z Janem Pawłem II, którego nazwał „wybitnym człowiekiem, z którego biła niesłychana godność (...), czuło się, że jest to wielki człowiek, któremu można ufać”[92]. Krytycznie odnosił się do działalności części przedstawicieli nowego ateizmu, m.in. Richarda Dawkinsa, po lekturze Boga urojonego przyznał jednak, że jest to pasjonująca i warta uwagi książka, a samego Dawkinsa nazwał „jedną z najbarwniejszych postaci współczesnej nauki i filozofii”[93].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Vetulani wzbudził kontrowersje zabierając głos w dyskusji na temat wieku inicjacji szkolnej, a szczególnie stwierdzeniem w sierpniu 2015 na Twitterze, że „sześciolatki niezdolne do rozpoczęcia nauki są albo niedorozwinięte, albo chore, albo leniwe, albo głupio chowane. Współczujmy rodzicom”. Publicyści sprzeciwiający się obniżeniu wieku szkolnego przez rząd Platformy Obywatelskiej krytykowali słowa neurobiologa; Cezary Gmyz nazwał go wówczas „wyjątkowym debilem”[c]. Vetulani argumentował, że ze względu na dynamiczne zmiany zachodzące w mózgu człowieka od szóstego roku życia zwlekanie z rozpoczęciem edukacji to marnowanie potencjału dziecka[94], za dobry podał przykład holenderski, gdzie przedszkole i nauka szkolna rozpoczynają się wcześniej niż w wielu innych europejskich krajach. Vetulani wskazywał na możliwy pozytywny skutek wprowadzenia do szkół zajęć z inteligencji emocjonalnej. Również w 2015 poparł akcję Świecka szkoła, której głównym postulatem było przeniesienie kosztów szkolnej katechezy z budżetu publicznego na związki wyznaniowe lub rodziców dzieci uczęszczających na lekcje religii[95].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Vetulani opublikował ponad 240 oryginalnych prac badawczych w recenzowanych czasopismach, kilkanaście prac przeglądowych, 28 rozdziałów w książkach, prawie 300 abstraktów zjazdowych, kilkaset tekstów popularnonaukowych, w tym: ponad 220 drobnych notatek naukowych pod nazwiskiem J. Latini, kilkaset artykułów, felietonów, autoryzowanych wywiadów popularnonaukowych oraz kilkadziesiąt wpisów na blogu. Był autorem, współautorem lub redaktorem kilku książek, w tym kilku bestsellerowych książek popularnonaukowych.

Oryginalne prace w czasopismach[edytuj | edytuj kod]

  • Vetulani J, Sulser F. Action of various antidepressant treatments reduces reactivity of noradrenergic cyclic AMP-generating system in limbic forebrain. „Nature”. 257 (5526), s. 495–496, 1975. DOI: 10.1038/257495a0. PMID: 170534. 
  • Vetulani J, Bednarczyk B. Depression by clonidine of shaking behaviour elicited by nalorphine in morphine-dependent rats. „Journal of Pharmacy and Pharmacology”. 29 (1), s. 567–569, 1977. DOI: 10.1111/j.2042-7158.1977.tb11401.x. PMID: 21267. 
Praca dotyczyła odkrycia, że klonidyna hamuje zespół odstawienia po morfinie. W pracy autorzy zasugerowali, że efekt ten może być wykorzystany klinicznie.
  • Nalepa I, Vetulani J. Involvement of Protein Kinase C in the Mechanism of in Vitro Effects of Imipramine on Generation of Second Messengers by Noradrenaline in Cerebral Cortical Slices of the Rat Neuroscience. „Neuroscience”. 44 (3), s. 585–590, 1991. PMID: 1661384. 
Praca napisana wspólnie z Ireną Nalepą dotyczyła roli kinazy białkowej C (PKC) w dialogu receptorowym pomiędzy adrenoceptorami α i β.
  • Vetulani J, Antkiewicz-Michaluk L, Nalepa I, Sansone M. A Possible Physiological Role for Cerebral Tetrahydroisoquinolines. „Neurotoxicity Research”. 5 (1), s. 147–155, 2003. DOI: 10.1007/BF03033379. 
  • Antkiewicz-Michaluk L, Lazarewicz JW, Patsenka A, Kajta M, Zieminska E, Salinska E, Wasik A, Golembiowska K, Vetulani J. The Mechanism of 1,2,3,4-Tetrahydroisoquinolines Neuroprotection: the Importance of Free Radicals Scavenging Properties and Inhibition of Glutamate-Induced Excitotoxicity. „Journal of Neurochemistry”. 97 (3), s. 846–856, 2006. DOI: 10.1111/j.1471-4159.2006.03756.x. PMID: 16515537. 

Monografie i broszury[edytuj | edytuj kod]

  • 1964: Półprzewodniki organiczne (współautorzy: Krzysztof Pigoń, Kazimierz Gumiński, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne)[d]
  • 1996: Teoria a praktyka leczenia depresji (red., wyd. Collegium Medicum UJ)
  • 2006: Narkotyki bez dydaktyki (bezpłatny dodatek do tygodnika „Polityka”)[96]
  • 2012: Farmakoterapia depresji – współczesne podstawy teoretyczne i doświadczenia kliniczne (red., wraz z Januszem Heitzmanem, wyd. Termedia)

Książki popularnonaukowe[edytuj | edytuj kod]

Vetulani był autorem szeregu książek popularnonaukowych, w tym kilku bestselerów. Otrzymał m.in. Nagrodę Krakowska Książka Miesiąca za Mózg: fascynacje, problemy, tajemnice (2011)
Książka była dwukrotnie wznawiana (w 1995 i 1998)[1]. Sławomir Zagórski na łamach „Gazety Wyborczej” napisał, że „czyta się ją jednym tchem”[97], a Małgorzata Czartoszewska w „Życiu Warszawy” zwróciła uwagę na jej „pożyteczność i uniwersalność”[98].
Tom ukazał się jako kontynuacja Mózgu... i zawiera głównie komentarze oraz wywiady rozproszone w mediach, poza tematyką naukową znajdują się w nim wątki dotyczące biografii autora. Tytuł został zaczerpnięty zarówno z bloga Vetulaniego, jak i z wywiadu przeprowadzonego przez Marię de Hernandez Paluch dla miesięcznika „Kraków[99]. Sławomir Zagórski na łamach „Gazety Wyborczej” określił obie książki wydane przez Homini mianem „pozycji arcyciekawych”[100].
Wyróżnienie „Książka i Róża” Marszałka Małopolskiego 2016[32].
  • 2016: A w konopiach strach (z Marią Mazurek, PWN)
Autorzy zaczerpnęli tytuł z fragmentu wiersza Marii Konopnickiej Co dzieci widziały w drodze, za sugestią Marii Vetulani.
  • 2017: Sen Alicji, czyli jak działa mózg (książka dla dzieci; z Marią Mazurek, ilustracje autorstwa Marcina Wierzchowskiego, Mando, wyd. pośmiertnie)
Nagroda „Mądra Książka Roku” dla najlepszej popularnonaukowej książki roku od Uniwersytetu Jagiellońskiego i Fundacji Popularyzacji Nauki im. Euklidesa (nagroda społeczności akademickiej UJ oraz nagroda internautów)[102], wraz z Marią Mazurek.
  • 2018: Neuroerotyka. Rozmowy o seksie i nie tylko (z Marią Mazurek, Wydawnictwo Znak, wyd. pośmiertnie)

Wywiady rzeki[edytuj | edytuj kod]

Tłumaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • 2010: Carlton K. Erickson, Nauka o uzależnieniach. Od neurobiologii do skutecznych metod leczenia, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Wyróżnienia i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W ciągu roku od śmierci Vetulaniego sesje poświęcone jego pamięci zorganizowały Polska Akademia Umiejętności[118] oraz Urząd Miasta Krakowa[119]. Zadedykowany mu został również cykl wykładów Rozmowy o człowieku, zorganizowany w PAU przez Dominikę Dudek.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zob. wywiad z Vetulanim na ekspozycji stałej w Muzeum Fabryka Schiendlera, wideo.
  2. Promotorem był Adam Kulczycki; tekst opublikowany został jako jego pierwsza praca Vetulaniego w Zeszytach Naukowych UJ.
  3. Vetulani umieścił potem te słowa ironicznie w nagłówku swojego profilu na Facebooku, opatrując wpis Gmyza „Pieśnią XII” Kochanowskiego.
  4. Vetulani opublikował jako rozdział w książce swoją pracę magisterską napisaną pod kierownictwem Gumińskiego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g Jerzy Vetulani. Polska Akademia Nauk. [dostęp 24 sierpnia 2017].
  2. 1982/1983 – 2nd Prize (Vetulani) (ang.). Anna Monika Stiftung. [dostęp 2016-01-11].
  3. Andrzej Pilc: Najczęściej cytowani naukowcy oraz prace naukowe w Polsce, raport za lata 1965–2001 na podstawie bazy „Science Citation Index” dotyczącej wszystkich światowych publikacji. Biblioteka Uniwersytetu Śląskiego. [dostęp 18 marca 2011].
  4. Nie żyje prof. Jerzy Vetulani – człowiek wielu talentów (sylwetka), naukawpolsce.pap.pl, 7 kwietnia 2017 [dostęp 2017-04-07].
  5. a b c Kto jest kim w polskiej medycynie. Informator biograficzny. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1987, s. 696. ISBN 83-2232339-5.
  6. Adam Vetulani: Poza płomieniami wojny. Internowani w Szwajcarii 1940–45. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1976.
  7. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 17.
  8. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 15.
  9. a b Kobos 2007 ↓, s. 495.
  10. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 18.
  11. Katarzyna Sroczyńska: Macanie świata. Focus, 18 marca 2013. [dostęp 29 marca 2017].
  12. a b Jerzy Vetulani. Elita czyta. [dostęp 8 maja 2017].
  13. a b c d e f g Zbigniew Herman: Doktorzy honoris causa – Jerzy Adam Vetulani. Śląski Uniwersytet Medyczny. [dostęp 22 kwietnia 2012].
  14. Małgorzata Iskra: Na kanapce Vetulaniego siadywał Karol Wojtyła. „Gazeta Krakowska”, 29 kwietnia 2011. [dostęp 26 maja 2012].
  15. Kobos 2007 ↓, s. 500.
  16. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 32.
  17. a b Jerzy Vetulani w Piwnicy pod Baranami. YouTube. [dostęp 22 kwietnia 2012].
  18. Irena Kika Szaszkiewiczowa: Podwójne życie Szaszkiewiczowej. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2011, s. 244. ISBN 978-83-08-04790-3.
  19. a b c d e f Jerzy Vetulani – CV. vetulani.wordpress.com. [dostęp 17 maja 2012].
  20. a b Jerzy Vetulani w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 2017-04-23].
  21. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 62–63.
  22. Kobos 2007 ↓, s. 498.
  23. Barbara Nawratowicz: Kabaret „Piwnica pod Baranami”. Fenomen w kulturze PRL. Kraków: Wydawnictwo Petrus, 2012, s. 121–122.
  24. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 43–44.
  25. Beata Kołodziej. Krakowianie: Rzymskie wakacje, rzymskie zimy. „Kronika Krakowska Dziennika Polskiego”, s. 2, 17 marca 2012. 
  26. Neurobiologia seksu w kinie Mikro. YouTube. [dostęp 22 kwietnia 2012].
  27. Iluminacja w bazie filmpolski.pl
  28. Kobos 2007 ↓, s. 501.
  29. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 158.
  30. Kobos 2007 ↓, s. 494.
  31. Kobos 2007 ↓, s. 524.
  32. a b c d e Irena Nalepa, Elżbieta Pyza. Jerzy Vetulani (1936–2017). „Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności”, s. 243–249, 2016/2017. [dostęp 1 lipca 2018]. 
  33. a b Ryszard Przewłocki, Edmund Przegaliński. Jerzy Vetulani – naukowiec, popularyzator neuronauki, artysta. „Nauka”. 2/2017. s. 169–176. [dostęp 30 maja 2018]. 
  34. Christopher Turner, Anish Bahra, Katia Cikurel: Crash Course: Neurologia. Wrocław: Elsevier Urban&Partner, s. 118. ISBN 978-83-60290-71-2.
  35. Jerzy Vetulani: Dla studentów. vetulani.wordpress.com. [dostęp 22 stycznia 2013].
  36. Wybory samorządowe w Krakowie 2002 – I tura. Państwowa Komisja Wyborcza. [dostęp 2 września 2011].
  37. Scientific Council (ang.). Institute of Pharmacology. [dostęp 20 maja 2012].
  38. Haim Belmaker, Irena Nalepa, Franciszek Vetulani: In Memoriam Jerzy Vetulani. The International Network for the History of Neuropsychopharmacology. [dostęp 17 listopada 2017].
  39. Aggression and empathy – a destructive mix: Jerzy Vetulani at TEDxKrakow. YouTube, 22 listopada 2011. [dostęp 8 maja 2017].
  40. How to improve brain function - Jerzy Vetulani - TEDxKrakow. YouTube, 23 października 2012. [dostęp 8 maja 2017].
  41. How our brains connect and reconnect the dots - Jerzy Vetulani - TEDxKraków. YouTube, 10 sierpnia 2015. [dostęp 8 maja 2017].
  42. Wykłady z filozofii, teologii oraz historii w Centrum Łowicka. imokotow.pl, 25 października 2014. [dostęp 24 czerwca 2018].
  43. Duchowa kondycja Polaków – debata WSFT, rozmowa z prof. Jerzym Vetulanim. Fundacja WSFT, 22 grudnia 2015. [dostęp 24 czerwca 2018].
  44. Dominika Dudek: Piękno neurobiologa. Tygodnik Powszechny, 10 kwietnia 2017. [dostęp 19 maja 2017].
  45. a b Emanuel Kulczycki: Sylwetka blogera naukowego: Jerzy Vetulani. ekulczycki.pl, 5 marca 2012. [dostęp 29 lutego 2012].
  46. Aleksandra Pezda: Koniec epoki kredy. Warszawa: Agora SA, 2011, s. 81–82. ISBN 978-83-268-0517-2.
  47. Franciszek Vetulani: Wywiad z Jerzym Vetulanim. In The Gratka. [dostęp 29 lutego 2012].
  48. Jerzy Vetulani. YouTube. [dostęp 14 listopada 2012].
  49. Pamięci profesora Jerzego Vetulaniego. „Wszechświat”, s. 87–95, kwiecień–czerwiec 2017. 
  50. LipDub Uniwersytetu Jagiellońskiego. YouTube, 22 czerwca 2010. [dostęp 11 kwietnia 2012].
  51. Małgorzata I. Niemczyńska: Kulturalne Odloty: Pies pięknie eklektyczny. „Gazeta Wyborcza Kraków”, 25 stycznia 2012. [dostęp 13 maja 2012].
  52. Hydrofobia. Filmpolski.pl. [dostęp 10 marca 2017].
  53. Dreams Music'13. Ninateka. [dostęp 13 kwietnia 2017].
  54. Piękna impreza. vetulani.wordpress.com, 16 grudnia 2010. [dostęp 7 kwietnia 2017].
  55. Mózg z osobistą dedykacją. aukcje.wosp.org.pl, 13 stycznia 2014. [dostęp 16 stycznia 2016].
  56. Neurobiologiczna kolacja z Vetulanim. aukcje.wosp.org.pl, 12 stycznia 2015. [dostęp 16 stycznia 2016].
  57. Neurobiologiczna kawa z Vetulanim. aukcje.wosp.org.pl, 24 stycznia 2016. [dostęp 16 stycznia 2016].
  58. Nasz Komitet Honorowy rośnie w siłę!. paradarownosci.eu, 26 maja 2015. [dostęp 16 stycznia 2016].
  59. „Byłem na manifestacji w obronie wolnych mediów pod Radiem Kraków. Choć część protestu i niektóre przyśpiewki miały, co przyznaję ze smutkiem, dość prymitywny charakter, udzieliła mi się fantastyczna atmosfera tamtego wydarzenia: mimo styczniowego ziąbu – pełen werwy tłum starych i młodych, co rusz ktoś znajomy, jakiś człowiek stojący obok w tęczowej jarmułce. Impreza miała wysoki walor zarówno towarzyski, jak i obywatelski.” Zob. Ewa Koszkowska, Prof. Jerzy Vetulani: zachowanie polskiego rządu jest niekatolickie, wp.pl, 25 grudnia 2016 [dostęp 2017-03-10].
  60. Jerzy Vetulani na proteście studenckim w Krakowie. YouTube, 25 stycznia 2017.
  61. Adam Golec: 80. rmfclassic.pl. [dostęp 7 kwietnia 2017].
  62. Zmarł profesor Jerzy Vetulani, naukawpolsce.pap.pl, 7 kwietnia 2017 [dostęp 2017-04-07].
  63. Prof. Jerzy Vetulani miał wypadek. W ciężkim stanie trafił do szpitala. krakow.wyborcza.pl, 3 marca 2017. [dostęp 10 marca 2017].
  64. Profesor Vetulani wciąż jest w śpiączce. Został potrącony na przejściu dla pieszych, „TVN24.pl” [dostęp 2017-05-03].
  65. W wieku 81 lat zmarł profesor Jerzy Vetulani. tvn24.pl, 7 kwietnia 2017. [dostęp 7 kwietnia 2017].
  66. Prof. Jerzy Vetulani nie żyje. krakow.wyborcza.pl, 7 kwietnia 2017. [dostęp 7 kwietnia 2017].
  67. Pogrzeb prof. Vetulaniego. „Do zobaczenia w miejscu, w którego istnienie nie wierzyłeś”. wyborcza.pl. [dostęp 2017-04-18].
  68. Pacyfistyczna piosenka zabrzmiała na pogrzebie niezwykłego naukowca. Gazeta Krakowska, 19 kwietnia 2017. [dostęp 30 maja 2018].
  69. Pogrzeb prof. Jerzego Vetulaniego. Miasto Kraków, 18 kwietnia 2017. [dostęp 30 maja 2018].
  70. Nekrolog Marii Vetulani. Dziennik Polski, 23 września 2017. [dostęp 25 września 2017].
  71. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 125–126.
  72. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 133–134.
  73. „Mama powiedziała mi : Obyś był dobry i szczęśliwy”. Co prof. Jerzy Vetulani mówił o swoim życiu, pasjach i nauce?. wyborcza.pl, 7 kwietnia 2017. [dostęp 8 maja 2017].
  74. Nowym prezydentem Komorowski – człowiek godny na tym stanowisku. vetulani.wordpress.com, 5 lipca 2010. [dostęp 12 maja 2012].
  75. Vetulani popiera Hartmana. YouTube, 21 maja 2014. [dostęp 22 maja 2014].
  76. Prof. Jerzy Vetulani popiera Janusza Palikota. YouTube, 19 kwietnia 2015. [dostęp 19 kwietnia 2015].
  77. Jerzy Vetulani: Cieszę się z sukcesu.... Twitter, 27 października 2015. [dostęp 27 października 2015].
  78. Nawet czarownice wiedziały, co sprzedają. „Dziennik Polski”, 18 października 2010. 
  79. a b c d e f g Sławomir Zagórski: Zło tkwi w nas, nie w substancji. Magazyn Gazety Wyborczej, 5 listopada 2001. [dostęp 20 lutego 2018].
  80. Dominik Łaciak: Czas na legalizację marihuany. Felieton, 10 października 2011. [dostęp 19 marca 2012].
  81. Nie zdarzają się przypadki, żeby po marihuanie mąż bił żonę. tokfm.pl, 17 września 2012. [dostęp 29 września 2012].
  82. a b Tomasz Borejza. Gdybym miał plantację marihuany. „Przekrój”, s. 24–25, 12 marca 2012. 
  83. Prof. Jerzy Vetulani: Dlaczego myślimy i jak mózg może prowadzić nas na manowce?. WSIiZ w Rzeszowie, 2 marca 2017. [dostęp 20 lutego 2018].
  84. Jakub Janiszewski: Nisza – o medycznej marihuanie. Tok FM, 14 kwietnia 2011. [dostęp 21 października 2012].
  85. Jerzy Vetulani: Historia hipokryzji. Krytyka Polityczna, 27 marca 2016. [dostęp 21 lutego 2018].
  86. Jerzy Vetulani: Dopalacze: Atak histerii społecznej. vetulani.wordpress.com, 6 października 2010. [dostęp 19 marca 2012].
  87. Prof. Jerzy Vetulani o Medycznej Marihuanie podczas IV Dni Konopi. YouTube, 5 października 2016. [dostęp 21 lutego 2018].
  88. Justyna Siemienowicz: Groźne sobowtóry. Znak, luty 2013.
  89. Rada Programowa Polskiej Sieci Polityki Narkotykowej. politykanarkotykowa.pl, 18 czerwca 2017. [dostęp 20 lutego 2018].
  90. Profesor Jerzy Vetulani na Marszu Wyzwolenia Konopi 2014!. marsz.wolnekonopie.org, 5 maja 2014. [dostęp 24 czerwca 2014].
  91. Wystąpienie Vetulaniego na MWK. YouTube, 24 maja 2014. [dostęp 25 czerwca 2014].
  92. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 96.
  93. Wybrańcy bogów nie umierają młodo. vetulani.wordpress.com, 26 marca 2016.
  94. Jacek Tomczuk. Głodny mózg sześciolatka. „Newsweek Polska”, s. 40–43, 31 sierpnia 2015. 
  95. „Świecka szkoła” zebrała 100 tys. podpisów. wyborcza.pl, 29 września 2015. [dostęp 10 maja 2017].
  96. Narkotyki bez dydaktyki – tekst. moskat.pl. [dostęp 20 lutego 2018].
  97. Sławomir Zagórski. Recenzja książki Jerzego Vetulaniego „Jak usprawnić pamięć”. „Gazeta Wyborcza”, 5 listopada 2001. 
  98. Małgorzata Czartoszewska. Pamięć „od kuchni”. „Życie Warszawy”, 31 stycznia 1993. 
  99. Jerzy Vetulani: Homini kontynuuje Opera Vetulaniana. vetualni.wordpress.com, 2 sierpnia 2011. [dostęp 2 kwietnia 2012].
  100. Sławomir Zagórski: Tajemnice pamięci. „Gazeta Wyborcza”, 15 listopada 2011. [dostęp 12 kwietnia 2012].
  101. Bez ograniczeń. Jak rządzi nami mózg. dwpwn.pl. [dostęp 8 kwietnia 2015].
  102. Mądra Książka 2017. Najlepszymi popularnonaukowymi książkami roku zostały.... Uniwersytet Jagielloński, 19 kwietnia 2018. [dostęp 31 maja 2018].
  103. Mózg i błazen. czarne.com.pl. [dostęp 8 kwietnia 2015].
  104. Paweł Walewski: Czarna owca bieleje. W: Polityka [on-line]. Polityka Sp. z o.o., 2015-05-19. [dostęp 2015-08-01].
  105. M.P. z 2005 r. Nr 1, poz. 6. http://isap.sejm.gov.pl.+[dostęp 5 lutego 2013].
  106. Marek Błoński: Gothert i Vetulani doktorami honoris causa Śląskiej Akademii Medycznej. Nauka w Polsce, 17 czerwca 2004. [dostęp 12 kwietnia 2012].
  107. Wideo z uroczystości wręczania doktoratów honorowych. Uniwersytet Medyczny w Łodzi. [dostęp 12 kwietnia 2012].
  108. Jerzy Vetulani: Otrzymałem Nagrodę im. Zbyszka Thiellego. vetulani.wordpress.com, 30 czerwca 2011. [dostęp 12 kwietnia 2012].
  109. Wideo z gali wręczania nagrody. YouTube, 4 lipca 2011. [dostęp 12 kwietnia 2012].
  110. Katarzyna Bena: Prof. Vetulani został Racjonalistą Roku 2011. Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów, 30 marca 2012. [dostęp 12 kwietnia 2012].
  111. Rozstrzygnięto VIII edycję konkursu „Popularyzator Nauki”. Nauka w Polsce, 5 grudnia 2012. [dostęp 31 grudnia 2012].
  112. Magdalena Stokłosa: Oto nasi Ludzie Roku: dobrzy, mądrzy, dzielni. Gazeta Krakowska, 27 lutego 2014. [dostęp 28 lutego 2014].
  113. XI Wypominki Tischnerowskie. polskamasens.pl. [dostęp 3 kwietnia 2017].
  114. Nota biograficzna – Jerzy Vetulani. Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie. [dostęp 29 maja 2018].
  115. Tomasz Stasiowski: Profesor Vetulani ze statuetką Mosty Starosty 2016. halogorlice.info, 30 stycznia 2016. [dostęp 31 stycznia 2016].
  116. Prof Jerzy Vetulani Awarded an Honorary Fellowship | Oxford Neurological Society, „Oxford Neurological Society”, 27 marca 2017 [dostęp 2017-03-28] (ang.).
  117. Wręczono medale „Dziękujemy za wolność” dla byłych opozycjonistów. Radio Kraków, 2 września 2017. [dostęp 3 września 2017].
  118. In Memoriam. Prof. Jerzy Vetulani. Polska Akademia Umiejętności, 10 października 2017. [dostęp 31 maja 2018].
  119. „Czy ty na pewno jesteś profesorem?”. Pamięci prof. Jerzego Vetulaniego. Miasto Kraków, 11 maja 2018. [dostęp 31 maja 2018].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]