Jerzy Vetulani

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jerzy Vetulani
Ilustracja
Jerzy Vetulani (2004)
Data i miejsce urodzenia 21 stycznia 1936
Kraków
Data i miejsce śmierci 6 kwietnia 2017
Kraków
Profesor nauk przyrodniczych
Specjalność: biochemia, farmakologia, neurobiologia
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
1957 – biologia
1962 – chemia
Doktorat 1966 – nauki przyrodnicze
Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda Polskiej Akademii Nauk
Habilitacja 1976 – nauki przyrodnicze
Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda Polskiej Akademii Nauk
Profesura 29 listopada 1989
Polska Akademia Nauk / Umiejętności
Status PAN członek korespondent
Status PAU członek krajowy czynny
Doktor honoris causa
(Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach – 2004)
(Uniwersytet Medyczny w Łodzi – 2008)
Kierownik Zakładu Biochemii
Instytut Instytut Farmakologii PAN
Okres zatrudn. 1976–2006
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal 40-lecia Polski Ludowej Odznaka „Honoris Gratia” Medal za Długoletnie Pożycie Małżeńskie
Strona domowa

Jerzy Adam Gracjan Vetulani (ur. 21 stycznia 1936 w Krakowie, zm. 6 kwietnia 2017 tamże) – polski psychofarmakolog, neurobiolog, biochemik, profesor nauk przyrodniczych, członek Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności.

Przez cały okres pracy zawodowej związany z Instytutem Farmakologii Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, gdzie był profesorem, kierownikiem Zakładu Biochemii (1976–2006), zastępcą dyrektora ds. naukowych (1994–2002) i wiceprzewodniczącym Rady Naukowej (2003–2017)[1].

Opublikował kilkaset prac badawczych o międzynarodowym zasięgu. Uznanie przyniosło mu sformułowanie hipotezy β-downregulacji jako mechanizmu działania leków przeciwdepresyjnych wspólnie z Fridolinem Sulserem, z którym współpracował w latach 1973–1975 jako Research Associate Professor w Vanderbilt University. W 1983 roku został laureatem Międzynarodowej Nagrody Anna-Monika II klasy[2] za badania nad mechanizmami działania elektrowstrząsu. Poza zaburzeniami depresyjnymi, wśród jego głównych zainteresowań badawczych były: pamięć, uzależnienia i choroby neurodegeneracyjne. Był jednym z najczęściej cytowanych polskich naukowców w dziedzinie biomedycyny[3].

Był wykładowcą akademickim oraz popularyzatorem nauki. W latach 1981–2002 był redaktorem naczelnym czasopisma popularnonaukowego Wszechświat. Później stał się znany ze swoich otwartych wykładów, które przyciągały tysiące słuchaczy. Był autorem książek popularnonaukowych, w tym bestsellerowej książki dla dzieci Sen Alicji; oraz bloga Piękno neurobiologii. Prowadził działalność w mediach społecznościowych.

Zaangażowany w działalność kulturalną i społeczną; był jednym ze współtwórców i konferansjerem Piwnicy pod Baranami (1954–1961), a później, w wieku ponad siedemdziesięciu lat, gwiazdą magazynu mówionego Gadający Pies (2010–2015). W okresie PRL był działaczem opozycji demokratycznej – od 1980 roku należał do NSZZ „Solidarność”. Całe dojrzałe życie był ateistą, a równocześnie przez kilkadziesiąt lat utrzymywał serdeczne relacje z Janem Pawłem II. W 2002 roku kandydował w wyborach samorządowych na prezydenta Krakowa.

W ramach prowadzonego Zakładu Biochemii przywiązywał dużą wagę do współpracy z młodszymi koleżankami i kolegami po fachu, którzy pozostawali pod jego opieką naukową. Wypromował dziewięciu doktorów i czterech doktorów habilitowanych.

Publicznie znany był jako zwolennik legalizacji marihuany i ogólnej depenalizacji narkotyków oraz krytyk represyjnej polityki narkotykowej w Polsce.

Był doktorem honoris causa Śląskiego Uniwersytetu Medycznego i Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, członkiem honorowym Indian Academy of Neurosciences i Oxford Neurological Society. Otrzymał Złoty Krzyż Zasługi i Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.

Zmarł w 2017 roku w wyniku obrażeń odniesionych w wypadku drogowym, w którym został potrącony przez samochód na przejściu dla pieszych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Jego ojciec Adam Vetulani był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, kierownikiem Katedry Prawa Kościelnego oraz Katedry Historii Państwa i Prawa Polskiego UJ. Rodzina Vetulanich wywodziła się z Toskanii, a do Polski sprowadziła się w XVIII wieku[4].

Matka, Irena z domu Latinik, była biolożką, córką generała Franciszka Latinika.

Stryjami Jerzego byli: Kazimierz, Zygmunt i Tadeusz; ciotkami: Maria i Cecylia; zaś kuzynami: Witold de Nisau, Wanda i Zygmunt Vetulani (ze strony ojca), jak i Irena i Andrzej Popiel oraz Janusz i Jerzy Riegerowie (ze strony matki).

Jego krewnymi byli: ze strony prababki Heleny z Kadłubowskich Kunachowiczowej – poeta i dramatopisarz Ignacy Tański oraz wódz naczelny powstania listopadowego Jan Zygmunt Skrzynecki[a]; ze strony babki Elżbiety z Kunachowiczów – malarz Juliusz Czechowicz; ze strony dziadka Franciszka Latinika – kartograf Eugeniusz Romer. Ze strony babki Heleny ze Stiasny-Strzelbickich jego powinowatym był architekt Władysław Ekielski (zamężny z Zofią Stiasny).

1936–1952: Wczesne lata, bunt[edytuj | edytuj kod]

Kilkuletni Jerzy z matką Ireną, biolożką, autorką artykułów popularnonaukowych, która – jak potem wspominał – zaszczepiła w nim pasję do przyrody (1938)

Jerzy Vetulani urodził się 21 stycznia 1936 roku[5] w prywatnym szpitalu ginekologicznym przy ul. Garncarskiej w Krakowie. W 1938 roku na świat przyszedł jego młodszy brat, Jan. Rodzina zajmowała mieszkanie na parterze domu profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego przy placu Inwalidów, zatrudniając pokojówkę, kucharkę i wychowawczynię dla dzieci. Rodzicami chrzestnymi Jerzego zostali Tadeusz Lehr-Spławiński[6] i Maria Dobrowolska[7].

Jerzy miał również starszą przyrodnią siostrę Krystynę, nieślubną córkę Adama Vetulaniego, o czym dowiedział się dopiero kilkadziesiąt lat później.

Adam Vetulani wziął udział w wojnie obronnej we wrześniu 1939 roku. Internowany w Rumunii, przedostał się do Francji i wziął udział w kampanii francuskiej, a w latach 1940–1945 przebywał na internowaniu w Szwajcarii, organizując obozy szkolne dla polskich żołnierzy[8].

Po wkroczeniu w 1939 roku armii niemieckiej do Krakowa, pozostali tam Irena Vetulani wraz z synami zostali zmuszeni do opuszczenia zajmowanego mieszkania, otrzymując czterdzieści osiem godzin na wyprowadzkę z możliwością zachowania dobytku ruchomego[9]. Przenieśli się do lokalu przy ul. Garncarskiej 4, gdzie schronienia udzieliła im Józefa Onitsch, wdowa po generale Zygmuncie Zielińskim. Dzięki dobrej znajomości języka niemieckiego, Irena Vetulani mogła podjąć pracę jako tłumaczka w monopolu spirytusowym. Jerzy i Jan pozostawali w latach wojennych pod jej opieką. Matka wychowywała synów „w patriotycznym poczuciu honoru”[10] – w każdą niedzielę w domu odbywało się „misterium” i śpiewano Boże, coś Polskę[11]. W dzieciństwie Jerzy Vetulani był chłopcem religijnym, przez pewien czas służył jako ministrant w kościele Mariackim. W czasie wojny rodzinę wspierał przebywający w Krakowie stryj Jerzego, Tadeusz Vetulani[12].

Vetulani wspominał lata okupacji jako ciekawe, pełne fascynujących aktywności i odkrywania otaczającego świata; podważając zbiorowy, martyrologiczny obraz rozpaczy i nieszczęścia[b]. Wraz z młodszym bratem i przyjacielem z kamienicy, Andrzejem Mirockim, założyli klub zbieraczy owadów. Za najokazalszą i najcenniejszą część swoich zbiorów uznawali różnorodną kolekcję motyli[13]. Już jako dziecko Jerzy Vetulani czytał książki popularnonaukowe, m.in. O wulkanach i ich wybuchach Bohdana Dyakowskiego i Zwierzęta patrzą na nas Hermanna Lönsa[14]. Mówił, że pasją do biologii zaraziła go matka[15][16].

Rozpoczął edukację w 1942 roku, przystępując na tajne komplety prowadzone przez panią Iwiczową od razu do drugiej klasy, jako że umiał już wcześniej czytać i pisać[10]. Po zakończeniu okupacji uczęszczał do Szkoły Ćwiczeń przy Państwowym Pedagogium w Krakowie[c]. Od 1948 roku uczęszczał do IV Państwowego Liceum im. Henryka Sienkiewicza w Krakowie, a następnie, po jego likwidacji, do Liceum Ogólnokształcącego im. Bartłomieja Nowodworskiego, które ukończył w 1952 roku, uzyskując świadectwo dojrzałości z wyróżnieniem[17]. W 1949 roku zdał egzamin Krakowskiego Zrzeszenia Kół Krajoznawczych Młodzieży Szkolnej na przewodnika po Krakowie. W tym okresie zaczął aktywnie uprawiać żeglarstwo.

Jako nastolatek Vetulani zupełnie odszedł od religii. W 1948 roku, w wieku dwunastu lat, zapisał się do Związku Młodzieży Polskiej. Został usunięty z organizacji wskutek literówki zrobionej w artykule do gazetki szkolnej, gdy w jednym z tekstów zamiast „podstawy socjalizmu” omyłkowo napisał „podsrawy socjalizmu”[18][19]. Później wstąpił do Klubu Ateistów i Wolnomyślicieli. Określił siebie z tego czasu mianem „buntownika”, który robił wiele rzeczy na przekór rodzicom[18][20].

1952–1973: Studia, kabaret, Instytut Farmakologii[edytuj | edytuj kod]

Vetulani ukończył biologię i chemię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po tragicznej śmierci brata zmobilizował się i w 1966 obronił doktorat (lata 60. XX wieku)

W 1952 roku rozpoczął studia biologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim ze specjalnością fizjologia zwierząt[17]. Wśród jego wykładowców byli m.in. Andrzej Pigoń, Maria Skalińska, Zygmunt Grodziński i Stanisław Smreczyński. W marcu 1956 podjął pracę jako wolontariusz w Zakładzie Farmakologii PAN, kierowanym wówczas przez Janusza Supniewskiego[17]. W 1957 roku obronił pracę magisterską na temat wpływu kwasu askorbinowego na obraz krwi królika[d][5][21], po czym został zatrudniony w Zakładzie Farmakologii PAN na stanowisku asystenta. Z tą jednostką, przemianowaną później na Instytut Farmakologii PAN, Vetulani był związany przez kolejne lata, aż do końca życia.

W 1954 roku na „studium wojskowym, gdzieś na tyłach Uniwersytetu Jagiellońskiego” Vetulani poznał Piotra Skrzyneckiego: „Przegadaliśmy całą noc. Bardzo się polubiliśmy”[22]. W połowie lat 50. wraz z grupą przyjaciół: Edmundem Jaroszem, Bronisławem Chromym i Lalą Skąpską, pomagał odgruzować piwnice pałacu „Pod Baranami”, w których powstała wkrótce później Piwnica pod Baranami[23]. Vetulani wspominał: „Jest mnóstwo legend, kilkanaście równoległych prawd, na temat powstania Piwnicy pod Baranami. Ja sądzę, że idea kabaretu narodziła się, kiedy na moich urodzinach w 1954 roku, na ulicy Garncarskiej, spotkali się Joanna Olczak i Piotr Skrzynecki”[22].

Vetulani znalazł się wśród założycieli Piwnicy pod Baranami, w której pojawiał się regularnie od 1956 roku. W 1958 roku, gdy Piotr Skrzynecki wyjechał do Paryża, Vetulani zastąpił go w roli konferansjera[22]. Jako prowadzący rewii znany był z dosadnego, szyderczego humoru i uszczypliwego języka, jak wspominała Barbara Nawratowicz: „Czarująco lżył publiczność, oznajmiając, że za wiele żądają za swoje parszywe pieniądze”[24].

Vetulani zaprzyjaźnił się wówczas z osobami tworzącymi krąg Piwnicy, m.in. z Wiesławem Dymnym, Janem Güntnerem, Tadeuszem Kwintą, Mirosławem Obłońskim, Krystyną Zachwatowicz, Janiną Garycką, Ruth Buczyńską oraz Kiką Szaszkiewiczową, która wspominała: „Polubiłam się z całą Piwnicą – nawet z uroczym, choć nieznośnym Jurkiem Vetulanim, który ciągle mi dokuczał, że jestem stara i gruba, a gdy wchodziłam do Piwnicy, darł się wniebogłosy: Gaście światło, gaście światło, stare próchno będzie świecić![25].

Według Vetulaniego, stosunki pomiędzy nim i Piotrem Skrzyneckim ochłodziły się, gdy Skrzynecki wrócił z Paryża: „Okazało się, że niektórzy ludzie lubili, jak ja prowadziłem konferansjerkę. Nagle pojawiła się zazdrość. Ale Piwnica była ukochanym dzieckiem, córką, matką Piotra, a on miał taką osobowość, że nie chciał swojej roli z nikim dzielić”[22].

W październiku 1956 roku Vetulani podjął działalność w Rewolucyjnym Związku Młodzieży[26]. Pełnił funkcję protokolanta Zarządu RZM i brał udział w kampaniach wyborczych na rzecz kandydatów studenckich, a także w akcjach propagandowych. Brał udział w wiecach studenckich. 18 października 1956 roku zabrał głos podczas kilkutysięcznego wiecu studenckiego w klubie „Rotunda”[e]: „Powiedziałem, że chcemy jawności, i chcemy, żeby obrady Komitetu Miejskiego [dotyczące tego] co z nami chcą zrobić, były głośno transmitowane”[27].

W 1957 roku jego rodzina wprowadziła się ponownie do domu profesorów UJ przy Placu Inwalidów[16]. W latach 1955–1962 Vetulani był prelegentem w Krakowskim Dyskusyjnym Klubie Filmowym Studentów[1]. Przyznał, że „to była dobra rzecz”, bo nauczyła go „by mówić krótko, ciekawie, i szybko kończyć”[28]. We wrześniu 1962 roku wystąpił z prelekcją na inauguracyjnym spotkaniu klubu dyskusyjnego zorganizowanego w mieszkaniu Adama Riegera[29].

W Piwnicy pod Baranami Vetulani poznał swoją przyszłą żonę, Marię Pająk[30] (1933–2017), córkę Józefa i Leokadii z domu Krawczyk; z którą wziął ślub 8 lipca 1963 roku. Mieli dwóch synów: Marka (ur. 1964) i Tomasza (ur. 1965)[31].

W 1962 roku Vetulani ukończył również na Uniwersytecie Jagiellońskim jako drugi kierunek chemię ze specjalnością chemia teoretyczna[17][32]. W ramach wymiany studenckiej odbył siedmiotygodniowy pobyt w Swansea w Walii, gdzie pracował w British Iron and Steel Research Association[33] i samodzielnie uczył się języka angielskiego.

18 czerwca 1965 roku, podczas spływu kajakowego na Dunajcu, utonął jego młodszy brat, Jan Vetulani. To wydarzenie wstrząsnęło Jerzym i zmobilizowało go do rozpoczęcia pracy nad rozprawą doktorską[34]. Uzyskał stopień doktora nauk przyrodniczych w 1966 roku w Instytucie Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda Polskiej Akademii Nauk[32] pod kierunkiem Józefa Hano[f]. W tym samym roku jako stypendysta Rikera wyjechał na rok do Wielkiej Brytanii, gdzie na University of Cambridge pod kierownictwem A.S.V. Burgena pracował nad opanowaniem metod spektrofluorymetrycznych[21]. Podczas pobytu w Cambridge zetknął się z Juliuszem Hibnerem[35]. Po powrocie do Polski rozpoczął pracę w dziedzinie psychofarmakologii pod kierunkiem Jerzego Maja.

W 1972 roku był konsultantem naukowym filmu Iluminacja Krzysztofa Zanussiego[36].

1973–1989: W orbicie światowej nauki, Solidarność[edytuj | edytuj kod]

Po złożeniu rozprawy habilitacyjnej wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie w latach 1973–1975 pracował jako Research Associate Professor w Vanderbilt University[21]. Międzynarodowe uznanie przyniosło mu odkrycie w 1975 roku wraz z Fridolinem Sulserem zjawiska β-downregulacji przez chroniczne podania leków przeciwdepresyjnych i sformułowanie hipotezy β-downregulacji jako mechanizmu działania leków przeciwdepresyjnych. Praca na ten temat opublikowana przez Vetulaniego i Sulsera w Nature[37] stała się citation classic, otrzymując do 2007 roku łącznie pięćset osiemdziesiąt cytowań[21].

Vetulani zdecydował o powrocie do Polski wraz z rodziną po śmierci swojej matki w 1975 roku, by wesprzeć pozostawionego samotnie ojca. W 1976 uzyskał stopień doktora habilitowanego[g] i objął kierownictwo nowo utworzonego Zakładu Biochemii Instytutu Farmakologii PAN[38]. Wśród jego głównych zainteresowań były wówczas behawioralne i biochemiczne efekty działania leków przeciwdepresyjnych i neuroleptyków, antagonistów kanału wapniowego oraz pochodnych tetrahydroizochinoliny, a także różne aspekty pamięci i uczenia się oraz uzależnienia lekowe[39].

Jako kierownik Zakładu Biochemii prowadził kilka zespołów badawczych. Przywiązywał szczególnie dużą wagę do kontaktów z młodszymi kolegami i koleżankami po fachu. W tych relacjach jako swój przykład wskazywał Kazimierza Gumińskiego, promotora swojej pracy magisterskiej z chemii, który jak mówił – wywarł na niego ogromny wpływ: „On coś we mnie widział, bo chciał, żebym został chemikiem teoretykiem. Panie magistrze, niech się pan przypatrzy – powiedział do mnie kiedyś – mam czterech docentów, a każdy z nich jest inteligentniejszy ode mnie. Pan widzi, jak ja sobie umiem dobierać ludzi. Dla mnie to było objawienie, a przewyższać inteligencją Gumińskiego było cholernie trudno. Pomyślałem sobie wtedy: kurczę blade, to jest metoda na bycie szefem! Trzeba po prostu szukać inteligentniejszych od siebie”[40].

Vetulani wypromował dziewięciu doktorów i czterech doktorów habilitowanych. Na przestrzeni lat wśród jego uczniów, z których znaczna część pracowała w prowadzonym przez niego Zakładzie Biochemii, byli m.in. Irena Nalepa, Krystyna Gołembiowska, Piotr Popik, Andrzej Pilc, Jolanta Zawilska i Marek Sanak. Później w kręgu jego uczniów znalazła się również Dominika Dudek.

Od lat 60. Vetulani zamieszczał notki popularnonaukowe w czasopiśmie Wszechświat, niekiedy pod pseudonimem J. Latini[21]. Od lat 70. publikował w tygodniku Przekrój[41][42][43][44][45][46].

Od 1978 regularnie współpracował z Consiglio Nazionale delle Ricerche (CNR; Narodowa Rada Badań Naukowych) w Rzymie. Z ramienia Instytutu Farmakologii PAN był koordynatorem wspólnego programu badawczego IF PAN z Istituto di Biologia Cellulare e Neurobiologia (IBCN).

Odwiedzając Rzym zwykle odbywał osobiste audiencje u Jana Pawła II, który w czasie swoich krakowskich lat był uczniem Adama Vetulaniego i przyjacielem rodziny[16]. Jerzy i Maria Vetulani pozostawali z papieżem w serdecznych stosunkach aż do jego śmierci w 2005 roku.

Przebywając we Włoszech, Vetulani poświęcał wiele czasu na zwiedzanie, jak wspominali jego przyjaciele Ryszard Przewłocki i Edmund Przegaliński: „Vetulani był wielkim znawcą i miłośnikiem Wiecznego Miasta, jego historii i zabytków, a swoje fascynacje potrafił przelać na współpracowników i przyjaciół. Był dla wielu przyjaciół cicerone po rzymskich uliczkach, kościołach i zawsze znajdował jakiś ciekawy fragment miasta, o którym potrafił opowiedzieć zajmującą historię. Był w tym absolutnym mistrzem”[47].

W 1980 roku wstąpił do NSZZ „Solidarność”. Zakładał organizacje „Solidarności” w Instytucie Farmakologii PAN. Działał jako członek komisji Zakładowej „Solidarności” przy Oddziale i Placówkach PAN w Krakowie oraz jako 56. członek Komisji Porozumiewawczej Nauki NSZZ „Solidarność”. Był ekspertem Krajowej Komisji Nauki „Solidarności”. Współredagował pismo Głos PANu, wydawane przez Organizację Zakładową „Solidarność” w Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, w kolumnie Trefniś. Współzakładał organizacje „Solidarności” w zakładach pracy w Małopolsce: w Trzyciążu, Limanowej i innych miejscowościach. Nawiązywał kontakty z „Solidarnością” Rolników, z którą obchodził rocznicę porozumień ustrzycko-rzeszowskich.

8 grudnia 1981 roku, na kilka dni przed wprowadzeniem stanu wojennego w Polsce, został redaktorem naczelnym czasopisma popularnonaukowego Wszechświat[17]: „Nawiasem mówiąc, miałem wówczas w delegacjach służbowych wpisane stanowisko jako redaktor naczelny, co robiło wrażenie na milicjantach, bo każdy z nich wiedział, że redaktor naczelny musiał być ich człowiekiem. Kiedyś, jako ten redaktor naczelny, w towarzystwie nieświadomego niczego redaktora naczelnego Przekroju Mieczysława Czumy, którego celnicy na lotnisku znali doskonale, przemyciłem bez kłopotu powierzony mi przez Jurka Zdradę list Zarządu Regionu „Solidarności” do papieża Jana Pawła II”[48].

Na początku stanu wojennego udostępnił lokal Wszechświata na spotkania Komisji Zakładowej, przed jej całkowitym zejściem do podziemia. Od grudnia 1981 do lutego 1992 roku jego adres domowy był jednym z adresów, na który przesyłana była ze Stavanger w Norwegii pomoc humanitarna dla ludności polskiej. Wraz z rodziną Vetulani dostarczał paczki dalej pod wskazane adresy lub do Kurii[49].

W 1983 roku Vetulani otrzymał Międzynarodową Nagrodę Anna-Monika II klasy za badania nad mechanizmami działania elektrowstrząsu[h][21]. Od tegoż roku współorganizował tzw. Szkoły Zimowe Instytutu Farmakologii PAN, odbywające się w okresie przerwy semestralnej[39][47]. Również w 1983 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego, zaś w 1989 – profesora zwyczajnego[1][5][17].

W latach 1987–1989 był członkiem Zarządu „Solidarności” Regionu Małopolska, a w latach 1989–1990 członkiem Prezydium Zarządu Regionu[1]. Zajmował się głównie sprawami programowymi oraz doradzaniem organizacji „Solidarności” na terenie Małopolski.

1989–2006: Dojrzała kariera i społecznictwo[edytuj | edytuj kod]

Od 1978 Vetulani regularnie podróżował do Rzymu, gdzie koordynował wspólny projekt Instytutu Farmakologii i Consiglio Nazionale delle Ricerche. W ostatnich latach życia działał przy Stacji Polskiej Akademii Nauk w Rzymie (2014)

Funkcję redaktora naczelnego Wszechświata pełnił do 2002 roku. Był także redaktorem naczelnym Polish Journal of Pharmacology and Pharmacy (1993–1996)[1].

W latach 1992–1998 był członkiem Collegium Internationale Neuro-Psychopharmacologicum, w latach 1999–2001 przewodniczącym Polskiego Towarzystwa Badań Układu Nerwowego[1], a w latach 1984–2016 wiceprzewodniczącym Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika[15].

W 1991 roku został powołany na członka korespondenta Polskiej Akademii Umiejętności. Został członkiem czynnym PAU w 1996. Regularnie prowadził spotkania Kawiarni Naukowej PAU w gmachu Akademii przy ul. Sławkowskiej 17, jako otwierający i moderator dyskusji. Był członkiem rady redakcyjnej wydawanego przez PAU tygodnika PAUza Akademicka.

Po legalizacji „Solidarności” był członkiem Krakowskiego Komitetu Obywatelskiego (1989–1990) i Krakowskiego Klubu Solidarności (1994–1995). Współuczestniczył w kampanii wyborczej na rzecz wyboru Ryszarda Gryglewskiego na prezydenta Krakowa (1990), a potem w kampanii wyborczej kandydatów na posłów i senatorów z „Solidarności”.

W 2001 roku wszedł w skład Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie oraz kapituły Lauru Krakowa XXI wieku. Był członkiem reaktywowanego Towarzystwa Popierania i Krzewienia Nauk, zasiadał również w jego radzie.

W 2002 roku został członkiem-założycielem stowarzyszenia Forum dla Małopolski i ubiegał się bez powodzenia o urząd prezydenta miasta Krakowa, uzyskując w pierwszej turze wyborów 2375 głosów (1,19%)[i][50].

Od 2002 był wiceprzewodniczącym Rady Naukowej Instytutu Farmakologii PAN[51].

Vetulani był aktywny jako nauczyciel akademicki. Do roku 1999/2000 prowadził wykłady monograficzne z psychofarmakologii na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi UJ. Od 2000 roku prowadził wykłady kursowe Neuroscience w Szkole Medycznej dla Cudzoziemców Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 2006–2014 wykładał w Instytucie Psychologii Stosowanej UJ[39]. Przez kilka semestrów był również wykładowcą Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II[52]. Od 2007 roku był profesorem Małopolskiej Wyższej Szkoły im. J. Dietla, gdzie prowadził zajęcia z podstaw neurobiologii dla studentek kosmetologii i dietetyki. Od 2015 roku był członkiem Senatu MWS.

W 2008 roku został wybrany na członka-korespondenta Polskiej Akademii Nauk. Na przestrzeni lat sprawował w strukturach PAN różne funkcje, był m.in. sekretarzem Komitetu Nauk Fizjologicznych PAN (1978–1981), przewodniczącym Komitetu Neurobiologii PAN (2007–2011) i członkiem Prezydium Oddziału Krakowskiego PAN[53] (2011–2015).

31 grudnia 2014 roku został powołany na członka Rady Programowej przy Stacji Polskiej Akademii Nauk w Rzymie.

Był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, a także członkiem rad naukowych Instytutu Biologii Doświadczalnej PAN (1993–2007) oraz Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN (2003–2007). Brał udział w pracach Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów (1997–2001; 2006–2008).

Wprowadził do polskiej terminologii określenie splątki neurofibrylarne (ang. neurofibrillary tangles)[54].

2006–2017: Popularyzator[edytuj | edytuj kod]

W 2006 roku odszedł z funkcji kierownika Zakładu Biochemii Instytutu Farmakologii PAN. Od 2007 roku, w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego, kontynuował pracę w Instytucie Farmakologii w niepełnym wymiarze godzin jako emerytowany profesor w Zakładzie Biochemii Mózgu kierowanym przez Irenę Nalepę – jednym z dwóch Zakładów powstałych po podziale Zakładu Biochemii[39].

Wówczas poświęcił się w znacznym stopniu popularyzacji nauki. Był znany ze swoich otwartych wykładów poruszających tematykę funkcjonowania ludzkiego mózgu oraz zależności pomiędzy neurobiologią a różnymi aspektami społecznymi i kulturowymi. Wykładał gościnnie w szkołach podstawowych i średnich, na Uniwersytecie Dzieci, na uczelniach wyższych i na Uniwersytetach Trzeciego Wieku; na zaproszenia samorządów, stowarzyszeń i prywatnych korporacji.

W 1999 roku był wykładowcą podczas pierwszego krakowskiego Dnia Mózgu, a od 2000 nieprzerwanie co roku występował podczas krakowskiego Tygodnia Mózgu. Trzykrotnie – w latach 2011, 2012 i 2015 – był prelegentem TEDxKraków[55][56][57]. Był częstym gościem i prelegentem w Centrum Kultury Żydowskiej na krakowskim Kazimierzu. Wykładał w ramach Warszawskiego Studium Filozofii i Teologii Tadeusza Bartosia[58][59]. Był regularnym prelegentem Zachodniopomorskich Dni Psychiatrycznych oraz Szczecińskiego Dnia Mózgu[60].

Przewodniczył sekcji Neuroscience założonego w 2008 roku Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych. Prowadził odbywające się na Wawelu spotkania związanej z Centrum Kopernika, kilkunastoosobowej Grupy Trapez[61]. Występował w latach 2014–2016 na Copernicus Festival. Przygotował internetowy kurs Neurobiologia i życie dla Copernicus College[62].

W późnym okresie swojej pracy poświęcił się przede wszystkim popularyzacji nauki. Prezes PAN Michał Kleiber mówił, że „Vetulani robi to wspaniale gromadząc tysiące słuchaczy przy różnych okazjach”. Był lubiany za potoczysty styl i poczucie humoru; występował m.in. na TEDx Kraków (2011)

Od czerwca 2010 roku prowadził blog Piękno neurobiologii na platformie WordPress. Bezpośrednią przyczyną założenia bloga było zlikwidowanie przez Tomasza Lisa, wówczas nowo wybranego redaktora naczelnego czasopisma Wprost, rubryki naukowej prowadzonej przez Vetulaniego[63]. Na blogu Vetulani publikował autorskie teksty zawierające informacje o najświeższych odkryciach w dziedzinach neurobiologii i psychofarmakologii, a także własne komentarze[64]. Jako główną motywację do prowadzenia bloga wskazał chęć dzielenia się własną wiedzą z innymi: „Za niedługo to, co mam w mózgu pójdzie do piachu, a więc trzeba jeszcze próbować co się da przekazać innym”[65]. Wybrał tę formę publikacji tekstów ze względu na możliwość dotarcia do szerokiego grona czytelników oraz niezależność i swobodę w treści oraz terminie publikowania wpisów[63].

Prowadził działalność w mediach społecznościowych, w tym na Facebooku i Twitterze. Od grudnia 2011 prowadził kanał na YouTube, na którym publikowane były filmy z wydarzeń z jego udziałem[66]. We wrześniu 2016 roku magazyn Wysokie Obcasy Extra sklasyfikował Vetulaniego na pierwszym miejscu rankingu „najlepszych mówców ery internetu”, przed m.in. Jerzym Owsiakiem (drugie miejsce), Michałem Hellerem (piąte miejsce), Janem Miodkiem (szóste miejsce) i Tomaszem Zimochem (dziewiąte miejsce)[67].

Po odejściu z funkcji redaktora naczelnego Vetulani kontynuował współpracę ze Wszechświatem, gdzie redagował m.in. rubrykę Wszechświat przed stu laty oraz był przewodniczącym (2003–2011), a później wiceprzewodniczącym (2011–2017) Rady Redakcyjnej czasopisma[68].

W 2010 roku na prośbę studentów wystąpił w lip dubie Uniwersytetu Jagiellońskiego[j][69]. Również od 2010 był regularnym uczestnikiem pisma mówionego Gadający Pies. Do występów na jego scenie Vetulaniego zaprosił Aleksander Janicki. Z czasem naukowiec stał się jedną z głównych atrakcji i znaków rozpoznawalnych pisma. Współprowadzący kabaret Maciej Piotr Prus określił Vetulaniego „gwiazdą pierwszej wielkości”, dodając, że wszyscy uczestnicy zawsze czekali na jego wystąpienia. Vetulani porównał atmosferę Gadającego Psa do tej obecnej w będącej u progu działalności Piwnicy pod Baranami[70][71]. W swoich wystąpieniach na scenie kabaretu neurobiolog niejednokrotnie zawierał elementy sprośnego humoru i wulgaryzmy[72], co niektórzy uznawali za przekraczanie granic dobrego smaku, lecz większość widowni reagowała entuzjastycznie. W 2013 roku Vetulani wystąpił oraz był producentem wykonawczym krótkometrażowego filmu Hydrofobia[73][74], mockumentu wyśmiewającego fobie społeczne, również premierowo zaprezentowanego w Gadającym Psie.

W grudniu 2013 roku Vetulani współtworzył wraz z Czetem Minkusem performance Dreams Music w Małopolskim Ogrodzie Sztuki, występując m.in. obok Jana Peszka i Agaty Zubel[k][75]. W 2010 i 2015 roku występował wraz z Leszkiem Długoszem w programie koncertowym Rozumie mój, w którym poezja śpiewana przez Długosza była przeplatana komentarzem neurobiologicznym Vetulaniego[76].

Od 2014 wspierał aukcje Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, wystawiając na licytacje m.in. własne książki z autografami i możliwość spotkania przy kawie lub kolacji[77][78][79].

Jego artykuł Wściekłość i współczucie został opublikowany jako tekst towarzyszący w programie do spektaklu Triumf woli duetu Strzępka/Demirski, którego premiera odbyła się 31 grudnia 2016 roku w Narodowym Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej.

W styczniu 2016 roku Vetulani skończył osiemdziesiąt lat. W listopadzie 2016 w Galerii Olympia w Krakowie została otwarta wystawa Adama Golca 80[80], prezentująca cykl fotograficzny zrealizowany podczas przyjęcia z okazji osiemdziesiątych urodzin Vetulaniego, w czasie którego neurobiolog gościł w swoim mieszkaniu jednorazowo ponad sto osiemdziesiąt osób. Sesja została wykonana na tle autorstwa Iwony Siwek-Front[81]. Wcześniej, w kwietniu 2016 roku, w Teatrze Polskim w Szczecinie odbył się benefis z okazji osiemdziesiątych urodzin Vetulaniego[l][60].

W grudniu 2016 roku Vetulani został członkiem Rady Ambasadorów Małopolskiego Centrum Nauki, będącej ciałem doradczym dla inicjatywy utworzenia MCN – nowej instytucji promującej naukę na mapie Krakowa.

Wypadek i śmierć[edytuj | edytuj kod]

2 marca 2017 roku wieczorem, podczas powrotu z pracy, został potrącony przez samochód na przejściu dla pieszych na ulicy Balickiej, w rejonie skrzyżowania z ul. Zielony Most, i odniósł poważne obrażenia. Vetulani szedł z Instytutu Farmakologii PAN[82], pokonując dobrze sobie znaną trasę do pętli tramwajowej w Bronowicach. Został wprowadzony w stan śpiączki farmakologicznej. Jego stan lekarze określali bezpośrednio po wypadku jako ciężki, ale stabilny[83][84]. Przebywał w Centrum Urazowym Medycyny Ratunkowej i Katastrof w Szpitalu Uniwersyteckim, pod opieką zespołu profesora Jerzego Wordliczka. Stan zdrowia Vetulaniego nie poprawił się. Zmarł w szpitalu 6 kwietnia 2017[85][86][87].

Został pochowany 18 kwietnia 2017 w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[88], w kwaterze LXIX, pas B, rz. 1, gr. 26[89]. Pogrzeb miał charakter świecki. W roli mistrza ceremonii wystąpił Aleksander Janicki. Podczas uroczystości przemawiali m.in. prezydent Krakowa Jacek Majchrowski, prezes Polskiej Akademii Umiejętności Andrzej Białas, poseł na Sejm Józef Lassota oraz przyjaciele i rodzina Vetulaniego[90][91].

21 września 2017 zmarła jego żona Maria Vetulani[92].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Vetulani opublikował jako autor lub współautor ponad dwieście pięćdziesiąt oryginalnych prac badawczych w recenzowanych czasopismach naukowych[21], z których sześć zostało uznanych przez International Science Index za publikacje słynne (famous or classical paper). To ulokowało Vetulaniego w pierwszej dziesiątce najczęściej cytowanych polskich uczonych w dziedzinie biomedycyny po 1965 roku[3][17].

Ponadto opublikował kilkanaście prac przeglądowych, dwadzieścia osiem rozdziałów w książkach, prawie trzysta abstraktów zjazdowych, kilkaset tekstów popularnonaukowych, w tym: ponad dwieście dwadzieścia drobnych notatek naukowych pod pseudonimem J. Latini, kilkaset artykułów, felietonów, autoryzowanych wywiadów popularnonaukowych oraz kilkadziesiąt wpisów na blogu. Był autorem, współautorem lub redaktorem kilkunastu książek, w tym kilku bestsellerowych książek popularnonaukowych.

Oryginalne prace w czasopismach[edytuj | edytuj kod]

  • Vetulani J, Sulser F. Action of various antidepressant treatments reduces reactivity of noradrenergic cyclic AMP-generating system in limbic forebrain. „Nature”. 257 (5526), s. 495–496, 1975. DOI: 10.1038/257495a0. PMID: 170534. 
  • Vetulani J, Bednarczyk B. Depression by clonidine of shaking behaviour elicited by nalorphine in morphine-dependent rats. „Journal of Pharmacy and Pharmacology”. 29 (1), s. 567–569, 1977. DOI: 10.1111/j.2042-7158.1977.tb11401.x. PMID: 21267. 
Praca dotyczyła odkrycia, że klonidyna hamuje zespół odstawienia po morfinie. W pracy autorzy zasugerowali, że efekt ten może być wykorzystany klinicznie.
  • Nalepa I, Vetulani J. Involvement of Protein Kinase C in the Mechanism of in Vitro Effects of Imipramine on Generation of Second Messengers by Noradrenaline in Cerebral Cortical Slices of the Rat Neuroscience. „Neuroscience”. 44 (3), s. 585–590, 1991. PMID: 1661384. 
Praca napisana wspólnie z Ireną Nalepą dotyczyła roli kinazy białkowej C (PKC) w dialogu receptorowym pomiędzy adrenoceptorami α i β.
  • Vetulani J, Antkiewicz-Michaluk L, Nalepa I, Sansone M. A Possible Physiological Role for Cerebral Tetrahydroisoquinolines. „Neurotoxicity Research”. 5 (1), s. 147–155, 2003. DOI: 10.1007/BF03033379. 
  • Antkiewicz-Michaluk L, Lazarewicz JW, Patsenka A, Kajta M, Zieminska E, Salinska E, Wasik A, Golembiowska K, Vetulani J. The Mechanism of 1,2,3,4-Tetrahydroisoquinolines Neuroprotection: the Importance of Free Radicals Scavenging Properties and Inhibition of Glutamate-Induced Excitotoxicity. „Journal of Neurochemistry”. 97 (3), s. 846–856, 2006. DOI: 10.1111/j.1471-4159.2006.03756.x. PMID: 16515537. 

Monografie i broszury[edytuj | edytuj kod]

  • Półprzewodniki organiczne; wraz z Krzysztofem Pigoniem i Kazimierzem Gumińskim, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1964[m];
  • Narkotyki bez dydaktyki; bezpłatny dodatek do tygodnika Polityka, 2006[93].

Redakcja[edytuj | edytuj kod]

  • Teoria a praktyka leczenia depresji, Wydawnictwo Collegium Medicum UJ, 1996;
  • Farmakoterapia depresji – współczesne podstawy teoretyczne i doświadczenia kliniczne; wraz z Januszem Heitzmanem, Wydawnictwo Termedia, 2012.

Książki popularnonaukowe[edytuj | edytuj kod]

Vetulani był autorem szeregu książek popularnonaukowych, w tym kilku bestselerów. Otrzymał m.in. Nagrodę Krakowska Książka Miesiąca za Mózg: fascynacje, problemy, tajemnice (2011)
Nagroda Krakowska Książka Miesiąca.
  • Piękno neurobiologii, Wydawnictwo Homini, 2011[p];
  • Bez ograniczeń. Jak rządzi nami mózg; wraz z Marią Mazurek, PWN, 2015[94];
Wyróżnienie „Książka i Róża” marszałka województwa małopolskiego[39].
  • A w konopiach strach; wraz z Marią Mazurek, PWN, 2016[q];
  • Sen Alicji, czyli jak działa mózg; wraz z Marią Mazurek, ilustracje autorstwa Marcina Wierzchowskiego, Mando Wydawnictwo WAM, wyd. pośmiertnie, 2017[r];
Nagroda „Mądra Książka Roku” dla najlepszej popularnonaukowej książki roku od Uniwersytetu Jagiellońskiego i Fundacji Popularyzacji Nauki im. Euklidesa (nagroda społeczności akademickiej UJ oraz nagroda internautów)[95].
  • Neuroerotyka. Rozmowy o seksie i nie tylko; wraz z Marią Mazurek, Wydawnictwo Znak, wyd. pośmiertnie, 2018.

Wywiady rzeki[edytuj | edytuj kod]

Tłumaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • Carlton K. Erickson, Nauka o uzależnieniach. Od neurobiologii do skutecznych metod leczenia, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2010.

Poglądy[edytuj | edytuj kod]

Jerzy Vetulani (2014)

Jako kluczową dla kształtowania swojego światopoglądu Vetulani wskazał książkę Desmonda Morrisa Naga małpa, z którą zetknął się podczas pobytu w Cambridge w 1967 roku; „Dzięki niej po raz pierwszy zobaczyłem, że można podejść do człowieka jak do normalnego gatunku zwierzęcego. (...) Uświadomiłem sobie wtedy jak śmieszny jest człowiek, który jako zwierzę zamiast na czworakach chodzi na dwóch nogach. Jak my zabawnie wyglądamy, pozbawieni owłosienia niemal na całym ciele. (...) Pozbyłem się też przekonania o superwyjątkowości Homo sapiens”[98]. Źródło szczęścia i spełnienia życiowego, rozpatrując z perspektywy biologicznej, definiował jako unieśmiertelnienie własnych genów poprzez przekazanie ich w następne pokolenia. Często odwoływał się do słów Theodosiusa Dobzhansky'ego: Nic w biologii nie ma sensu jeśli jest rozpatrywane w oderwaniu od ewolucji. Bliska była mu filozofia utylitaryzmu Johna Stuarta Milla; „Moralne jest to, co służy zwiększaniu sumy szczęścia ludzkości. Jest tylko jeden problem – niestety nie mamy podanego sposobu sumowania owego szczęścia”[99].

Był entuzjastą literatury fantastycznej i science-fiction, a szczególnie powieści Aldousa Huxleya, Ursuli K. Le Guin, Isaaca Asimova, J.R.R. Tolkiena czy George’a R.R. Martina[14], a także fanem piosenek Leonarda Cohena[100]. Z Fundacji Isaaca Asimova zaczerpnął swoją dewizę: Niech nigdy zmysł moralny nie skłoni cię do podjęcia błędnej decyzji[101].

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Po 1989 politycznie sympatyzował z centrum i lewicą. Niejednokrotnie publicznie udzielał swojego poparcia kandydatom na poszczególne urzędy publiczne. W 2010 w wyborach prezydenckich w obu turach poparł Bronisława Komorowskiego[102], zaś w wyborach parlamentarnych rok później Józefa Lassotę. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2014 udzielił poparcia Janowi Hartmanowi, wyrażając równocześnie solidarność z Różą Thun[103]. Przed pierwszą turą wyborów prezydenckich w 2015 poparł Janusza Palikota[104]. W tym samym roku w wyborach parlamentarnych ponownie opowiedział się za kandydaturą Lassoty i pogratulował mu zdobycia mandatu[105].

Twierdził, że dostęp do metody in vitro nie powinien być ściśle regulowany, „ustawy powinny być tak formułowane, by zostawiały margines wolności”, zaś decyzja o ewentualnym zastosowaniu metody powinna zależeć od indywidualnej woli osoby: „Ja chcę mieć dziecko in vitro albo nie. To jest moja sprawa i nikt nie ma prawa mnie do tego przymusić”[106]. Uważał, że decyzja o dokonaniu aborcji powinna każdorazowo pozostawać w gestii kobiety będącej w ciąży: „Kwestia jest trochę bardziej złożona przy aborcji, kiedy jeden z rodziców chce aborcji, a drugi nie. Ale w tym wypadku – kto ponosi konsekwencje? Matka. Czyli to matka powinna decydować”[106]. Kilkakrotnie manifestował też swoje poparcie dla czarnego protestu.

Publicznie wspierał osoby LGBT[107]. W 2015 i 2017 roku wszedł w skład Komitetu Honorowego Parady Równości[107]. Mówił: „Parada Równości to niesienie wolności do Polski, to powodowanie, że ludzie żyją wolni i swobodni. (...) Pomagając Paradzie pomagamy sami sobie. Wolność jest dla wszystkich – tak samo osoby heteroseksualne, homoseksualne, jak i biseksualne korzystają z tego, że każda ta grupa może się tak rozwijać, by swój potencjał przeznaczyć na budowę lepszego życia w naszym społeczeństwie”[108].

Krytykował rządy Prawa i Sprawiedliwości po wyborach parlamentarnych w 2015 roku. Mówił m.in., że „pokraczność tej władzy jest uderzająca”[109]. Wyrażał poparcie dla niektórych działań Komitetu Obrony Demokracji[110]. Potępiał przeprowadzoną przez PiS reformę szkolnictwa pisząc: „Ustawa Zalewskiej podpisana. Robimy z polskiej szkoły stadninę koni arabskich w Janowie”[111].

Zaproszony przez studentów wziął udział w proteście na Rynku Głównym w Krakowie w styczniu 2017[27]. Pisał wtedy: „Krakowscy studenci protestują przeciwko łamaniu Konstytucji, ograniczaniu autonomii instytutów badawczych, ograniczaniu praw kobiet oraz przyzwoleniu na dyskryminację i agresję w przestrzeni publicznej, apelują o uwzględnienie opinii środowiska akademickiego w sprawie reformy edukacji. Studenci zapraszają do protestu wszystkich przedstawicieli środowiska akademickiego. Ja ich zaproszenie przyjąłem z entuzjazmem. Przyszłość jest w rękach młodych, gniewnych i wykształconych”[112].

Zwracał uwagę na niebezpieczeństwo rozprzestrzeniania się w Europie fali agresywnego nacjonalizmu i w tym kontekście przypominał postać swojego ojca, który w latach 30. XX wieku na Uniwersytecie Jagiellońskim odmawiał prowadzenia wykładu, gdy studenci wprowadzali getto ławkowe.

Krytykował nieuzasadnione, niezapowiedziane, przeprowadzane o wczesnych godzinach porannych naloty CBA na prof. Dominikę Dudek, żonę kardiologa Dariusza Dudka, którego minister sprawiedliwości i prokurator generalny Zbigniew Ziobro obarczał winą za śmierć swojego ojca. Vetulani po jednym z takich incydentów pisał: „– Z ostatniej chwili – / Dominika lekarz dobry / jest na celowniku Ziobry. / Oszalały syn zbolały / cebaowskie chwyta pały. / „Sprawcie proszę tęgie baty / wszystkim winnym śmierci taty”. / I w ten sposób świtem dzisiaj / ma wizytę Dominisia”.

Substancje psychoaktywne[edytuj | edytuj kod]

Vetulani krytykował zakaz posiadania substancji psychoaktywnych na własny użytek, a szczególnie nielegalność marihuany. W 2014 roku wziął udział w Marszu Wyzwolenia Konopi
„Chciałbym żyć w społeczeństwie, w którym tak jak dziś idziemy na ciastko, które przecież też jest szkodliwe, będziemy mogli pójść do kawiarni i zapalić marihuanę.”

Vetulani był zwolennikiem legalizacji marihuany oraz ogólnej depenalizacji narkotyków dla osób pełnoletnich[113]. Bronił swojego stanowiska w licznych debatach publicznych, dyskusjach telewizyjnych i wywiadach, począwszy od końca lat 90. W ostatnich latach życia szczególnie aktywnie działał na rzecz dopuszczenia w Polsce medycznej marihuany.

Krytykował represyjną politykę narkotykową opartą na kryminalizacji szeregu substancji psychoaktywnych i stygmatyzowaniu użytkowników tych substancji. Uważał, że społeczeństwo należy rzetelnie edukować w kwestii narkotyków, a osobom uzależnionym powinno się okazywać empatię i zapewnić możliwości leczenia. Sprzeciwiał się nieuzasadnionemu w jego ocenie wyolbrzymianiu w przestrzeni publicznej i w mediach negatywnych skutków różnych substancji. Wyolbrzymianie to uważał za przejaw narkofobii: „Lęk przed narkotykami można zaliczyć do tak zwanych panik moralnych – nieproporcjonalnie silnych reakcji na zjawiska postrzegane jako zagrażające moralności”[114]. Mówił, że „media w sposób skrzywiony, wręcz wypaczony pokazują liczbę wypadków czy komplikacji, jeżeli chodzi o mniej lub bardziej politycznie poprawne substancje. Przecież paracetamol, który znajduje się w prawie wszystkich środkach przeciwbólowych, przy przedawkowaniu powoduje śmierć. Tylko jeden na 250 przypadków śmierci z przedawkowania paracetamolu znajduje odbicie w mediach. Natomiast jeśli ktoś umrze z przedawkowania amfetaminy – to już co trzeci wypadek jest nagłośniony. A każdy wypadek po ecstasy jest medialnie widoczny, jako spektakularny, zdarzający się najczęściej w dyskotece czy klubie”[115].

Samo uzależnienie Vetulani definiował jako „nieodwracalną chorobę mózgu” związaną z „zaburzeniem działania mózgowego układu nagrody”[113]. Wskazywał wyraźnie na destrukcyjny charakter uzależnień, ale krytykował stosowanie metod policyjnych i ściganie osób mających styczność z addyktogenami (czyli substancjami psychoaktywnymi o potencjale uzależniającym, jak sam je nazywał – w kontrze do negatywnie nacechowanego słowa narkotyk).

Zwracał uwagę, że kary pozbawienia wolności za posiadanie narkotyków dla indywidualnych użytkowników są zbyt surowe względem społecznej szkodliwości sankcjonowanych działań, a umieszczanie w zakładach karnych posiadaczy niewielkich ilości nielegalnych substancji, przeznaczonych na własny użytek, oraz dalsze związane z tym konsekwencje, takie jak brak możliwości pracy w zawodzie nauczyciela, sędziego i innych, oraz stygmatyzacja społeczna, mogą zrujnować życie wielu osobom[116].

Według Vetulaniego kryminalizacja narkotyków jest szkodliwa, bo prowadzi do powstania czarnego rynku, a zażywanie znajdujących się poza jakąkolwiek formalną kontrolą i często zanieczyszczonych substancji sprzedawanych przez dilerów jest szczególnie niebezpieczne. W takiej sytuacji należy minimalizować szkody, a najlepszą metodą na uzyskanie kontroli jakości marihuany i innych miękkich narkotyków jest ich legalizacja[117]. Vetulani twierdził, że kryminalizacja substancji psychoaktywnych może być czynnikiem przyczyniającym się do zwiększenia liczby uzależnień w społeczeństwie, ponieważ zwiększony stres związany z zażywaniem nielegalnej substancji powoduje większą podatność osoby na uzależnienie[114]. Dodawał, że nielegalny status zwiększa w oczach młodych użytkowników atrakcyjność narkotyków, bo widzą w nich „owoc zakazany”[113].

Zamiast podejścia policyjnego, Vetulani proponował rzetelną edukację społeczeństwa w celu zniechęcania jego członków do niebezpiecznych zachowań związanych z różnymi substancjami[118]. Jako skuteczny przykład podejścia edukacyjnego wskazywał kampanię antynikotynową w Europie i Stanach Zjednoczonych w drugiej połowie XX wieku, która przyczyniła się do znacznego ograniczenia obecności papierosów i innych produktów nikotyny w przestrzeni publicznej. Twierdził, że „dobra kontrola społeczna zażywania substancji mogących powodować uzależnienie jest skuteczniejsza od policyjnej. Pamiętamy przecież, jaki był efekt prohibicji w Ameryce”. Sprzeciwiał się „demonizacji” addyktogenów: „Czy można powiedzieć, że sam alkohol jest zły? Nie. Zły jest alkoholizm. Tak samo morfina nie jest złem, złem jest morfinizm. Zło tkwi w nas, a nie w substancji”[113]. Postulował również empatię w stosunku do osób uzależnionych. Podkreślał, że „tacy ludzie potrzebują zarówno leczenia farmakologicznego, jak i silnego wsparcia psychicznego”[113].

Był szczególnie znany jako zwolennik legalizacji marihuany. Zwracał uwagę m.in. na jej niewielką (np. w porównaniu do alkoholu, twardego narkotyku, którego sprzedaż, regulowana przepisami, jest legalna w wielu krajach) i w ogóle wątpliwą szkodliwość, bardzo niski albo zerowy potencjał uzależniający oraz możliwość zastosowania w medycynie (np. przy bólach spastycznych, astmie, jaskrze). Wśród dodatkowych korzyści z legalizacji wymieniał ograniczenie czarnego rynku i odcięcie wpływów dilerom oraz zysk dla państwa z akcyzy[119][120]. Wskazywał, że w historii nie udokumentowano ani jednego przypadku śmierci z powodu przedawkowania marihuany, w związku z czym „marihuana jest bezpieczniejsza od fistaszków”: podawał statystyki, według których w Stanach Zjednoczonych około sto osób rocznie zachłystuje się fistaszkami na śmierć, natomiast nikt nigdy nie umarł z powodu używania marihuany[121].

Vetulani zauważał ponadto, że w krajach, w których zalegalizowano lub zdekryminalizowano marihuanę, np. w Portugalii czy niektórych stanach Stanów Zjednoczonych, nie zaobserwowano ani znaczącego spadku ani wzrostu jej użycia – skala konsumpcji nie uległa istotnej zmianie[113], co obala argument, że legalizacja marihuany prowadzi do masowej „narkomanii”. Twierdził, że przeciwnicy złagodzenia ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w debatach publicznych zazwyczaj poddają się emocjom, a nie opierają się na racjonalnych argumentach i rzeczowej wiedzy. Przyczyn dostrzegalnej jego zdaniem narkofobicznej postawy pewnej części społeczeństwa upatrywał w głęboko zakorzenionych względach kulturowych[122]. Jako szerszą przyczynę „wojny z narkotykami” wskazywał bezmyślne w jego ocenie powielenie przez część państw europejskich przykładu amerykańskiego, gdzie delegalizacja marihuany w 1970 roku była spowodowana rasistowską i antyhipisowską polityką Nixona[123]. W 2012 roku w wywiadzie dla „Przekroju” Vetulani powiedział, że „chciałby żyć w społeczeństwie, w którym tak jak dziś idziemy na ciastko, które przecież też jest szkodliwe, będziemy mogli pójść do kawiarni i zapalić marihuanę”[116].

W 2010 roku, kiedy w Polsce toczyła się publiczna debata na temat dopalaczy, a w Sejmie zgłoszono projekt ustawy antydopalaczowej, Vetulani określił całą sytuację jako „atak histerii społecznej”[124]. Zauważał, że dopalacze mogą być znacznie groźniejsze niż substancje konwencjonalne, bo często służby medyczne nie są w stanie określić składu i działania designer drugs, a co za tym idzie możliwości podjęcia działań ratunkowych w przypadku zatrucia lub przedawkowania są mocno ograniczone[115]. Dodawał, że to delegalizacja uprzednio znanych substancji stała się motywacją dla podziemia narkotykowego do syntetyzowania nowych środków i w konsekwencji przyczyniła się rozwoju rynku dopalaczy.

W ostatnich latach aktywności Vetulani szczególnie zaangażował się po stronie pacjentów, którym terapie związane z używaniem preparatów z konopi dawały szansę na pozytywne efekty w leczeniu lub złagodzenie negatywnych objawów choroby. Mówił, że „podjęte ostatnimi laty w wielu ośrodkach naukowych badania nad działaniem marihuany i pochodnych pozwoliły zarysować interesujące perspektywy dla całego szeregu zastosowań przy różnych schorzeniach. (...) Po marihuanie zwiększa się apetyt, co wspiera chorego w sytuacji anoreksji i to tak przy AIDS, jak i przy wyniszczeniu nowotworowym. THC pobudzający działanie osteoblastów i hamujący osteoklasty może działać jako czynnik hamujący rozwój osteoporozy. Interesującym związkiem jest na przykład CBD, który nie zmieniając percepcji rzeczywistości, ma silne działanie psychotropowe, hamuje działania drgawkowe i szeroko stosowany jest dziś w leczeniu padaczki lekoopornej, choć niestety nie u nas”[114]. Wyrażał solidarność i poparcie dla doktora Marka Bachańskiego, który zainicjował w Centrum Zdrowia Dziecka eksperymentalną terapię u grupy dzieci z padaczką lekooporną; szczególnie gdy wdrożenie terapii z wykorzystaniem środków zawierające produkty konopi stało się przyczyną bezprawnego zwolnienia Bachańskiego z CZD[125][126].

Vetulani działał m.in. w Polskiej Sieci Polityki Narkotykowej, gdzie był członkiem Rady Programowej (2013–2017)[127]. W maju 2014 roku wziął udział w Marszu Wyzwolenia Konopi w Warszawie[128][129].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Vetulani, choć był przez całe dojrzałe życie ateistą, pozostawał przez kilkadziesiąt lat w serdecznych relacjach z Janem Pawłem II

Vetulani był ateistą, choć jak sam stwierdził nigdy nie próbował nawracać wierzących na niewiarę. Przez kilkadziesiąt lat utrzymywał serdeczną znajomość z Janem Pawłem II, którego nazwał „wybitnym człowiekiem, z którego biła niesłychana godność (...), czuło się, że jest to wielki człowiek, któremu można ufać”[130]. W wywiadzie dla Gazety Krakowskiej w 2013 roku stwierdził: „Jestem pozbawiony łaski wiary, ale nie jestem wojującym ateistą. Szanuję Kościół. Bardzo lubiłem naszego papieża, między innymi za to, że nigdy nie próbował mnie nawracać”[131]. Vetulani krytycznie odnosił się do działalności części przedstawicieli nowego ateizmu, m.in. Richarda Dawkinsa. Po lekturze Boga urojonego stwierdził jednak, że jest to „zachwycająca” i „zawierająca wiele interesujących opisów” książka, a samego Dawkinsa nazwał „jedną z najbarwniejszych postaci współczesnej nauki i filozofii”[132].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Vetulani wzbudził kontrowersje, zabierając głos w dyskusji na temat wieku inicjacji szkolnej, a szczególnie stwierdzeniem w sierpniu 2015 na Twitterze, że „sześciolatki niezdolne do rozpoczęcia nauki są albo niedorozwinięte, albo chore, albo leniwe, albo głupio chowane. Współczujmy rodzicom”. Publicyści sprzeciwiający się obniżeniu wieku szkolnego przez rząd Platformy Obywatelskiej krytykowali słowa neurobiologa; Cezary Gmyz nazwał go wówczas „wyjątkowym debilem”[t]. Vetulani argumentował, że ze względu na dynamiczne zmiany zachodzące w mózgu człowieka od szóstego roku życia zwlekanie z rozpoczęciem edukacji to marnowanie potencjału dziecka[133], za dobry podał przykład holenderski, gdzie przedszkole i nauka szkolna rozpoczynają się wcześniej niż w wielu innych europejskich krajach. Vetulani wskazywał na możliwy pozytywny skutek wprowadzenia do szkół zajęć z inteligencji emocjonalnej. Również w 2015 poparł akcję Świecka szkoła, której głównym postulatem było przeniesienie kosztów szkolnej katechezy z budżetu publicznego na związki wyznaniowe lub rodziców dzieci uczęszczających na lekcje religii[134].

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • Nagroda Sekretarza Naukowego PAN (zespołowa, dwukrotnie; 1972, 1977);
  • Nagroda Wydziału Medycznego PAN (jako kierownik zespołu, trzykrotnie; 1982, 1986, 1992);
  • Międzynarodowa Nagroda Anna-Monika II klasy (1983);
  • Medal 25-lecia PAN (1984);
  • Srebrna Odznaka Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika (1984);
  • Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984);
  • Złota Odznaka Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika (1986);
  • członkostwo honorowe Indian Academy of Neurosciences (1988);
  • Złota Odznaka za Zasługi dla Ziemi Krakowskiej przyznana przez Prezydium Rady Narodowej Miasta Krakowa (1988);
  • Złoty Krzyż Zasługi (1990);
  • Nagroda Naukowa im. Mikołaja Kopernika (1996);
  • członkostwo honorowe Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika (1996);
  • Nagroda im. Jerzego Konorskiego (2001);
  • Nagroda Prezesa Rady Ministrów za całokształt dorobku naukowego (2003);
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski za „wybitne zasługi dla nauki polskiej w dziedzinie farmakologii” (2004)[135];
  • doktorat honorowy Śląskiego Uniwersytetu Medycznego[u][17][136];
  • Medal Jędrzeja Śniadeckiego za całokształt osiągnięć badawczych z dziedziny psychofarmakologii (2006);
  • członkostwo honorowe Polskiego Towarzystwa Badań Układu Nerwowego (2007);
  • Odznaka Centrum Kultury Żydowskiej – Fundacji Judaica w Krakowie (2007);
  • dokotrat honorowy Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (2008)[v][137];
  • Odznaka „Honoris Gratia” (2009);
  • Nagroda Krakowska Książka Miesiąca za Mózg: fascynacje, problemy, tajemnice (styczeń 2011);
  • Nagroda im. Zbyszka Thiellego przyznana przez Polską Sieci Polityki Narkotykowej za „bezkompromisowe wsparcie swym autorytetem naukowym działań na rzecz humanizacji polskiej polityki narkotykowej, za postawę pełną głębokiego zrozumienia problemów osób używających substancji psychoaktywnych i uzależnionych od nich, za pracę i działania na rzecz wprowadzenia medycznej cannabis oraz obronę praw obywatelskich jej użytkowników” (2011)[138][139];
  • Nagroda Racjonalista Roku 2011 Polskiego Stowarzyszenia Racjonalistów za „konsekwentne pobudzanie neuronów nie tylko własnych, ale i cudzych”(2012)[w][140];
  • Nagroda specjalna VIII edycji konkursu „Popularyzator Nauki” organizowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz PAP za całokształt działalności popularyzatorskiej; uzasadniono, iż uczony „przybliża odbiorcom nie tylko najnowsze odkrycia neurobiologów, ale również ważne społecznie wnioski, jakie z tych badań płyną” (2012)[141];
  • Nagroda „Kaganiec Oświaty” przyznana przez redakcję pisma mówionego Gadający Pies „za krzewienie” (2014)[142];
  • Człowiek Roku 2013 Gazety Krakowskiej za „niestrudzoną popularyzację nauki i pomoc w poznawaniu mózgu przy pomocy mózgu” (2014)[143];
  • Medal za Długoletnie Pożycie Małżeńskie (2014);
  • Nagroda „Sztuka życia” Fundacji Świat ma Sens (2015)[144];
  • Nagroda „Złotej Synapsy” Kongresu Psychiatria Medforum w Wiśle (2016)[145];
  • Nagroda starosty gorlickiego Most Starosty (2016)[146];
  • Wyróżnienie „Książka i Róża” marszałka województwa małopolskiego za Bez ograniczeń. Jak rządzi nami mózg (2016);
  • członkostwo honorowe Oxford Neurological Society (2017)[147];
  • Medal „Dziękujemy za Wolność” Stowarzyszenia Sieć Solidarności (pośmiertnie, 2017)[148];
  • Nagroda „Mądra Książka Roku” dla najlepszej popularnonaukowej książki roku od Uniwersytetu Jagiellońskiego i Fundacji Popularyzacji Nauki im. Euklidesa za Sen Alicji, czyli jak działa mózg (pośmiertnie, 2018).

Upamiętnienie w kulturze[edytuj | edytuj kod]

W przeciągu roku od śmierci Jerzego Vetulaniego sesje poświęcone jego pamięci zorganizowały Polska Akademia Umiejętności[149] i Urząd Miasta Krakowa[150], zaś w okolicy dnia Wszystkich Świętych znicze na jego grobie złożyli prezydent Krakowa Jacek Majchrowski oraz Przewodniczący Rady Miasta Krakowa Bogusław Kośmider[151][152].

Vetulaniemu został zadedykowany cykl wykładów i spotkań Rozmowy o człowieku zorganizowany przez Dominikę Dudek[153], odbywający się od października 2017 roku, początkowo w kawiarni De Revolutionibus, a od stycznia 2018 roku w budynku Polskiej Akademii Umiejętności[x].

Jego pamięci została poświęcona XXIII Konferencja Szkoleniowo-Naukowa z cyklu Farmakoterapia, Psychoterapia i Rehabilitacja Zaburzeń Afektywnych w Zakopanem w dniach 2–3 marca 2018 roku[154].

Fotograficzny portret Vetulaniego autorstwa Aleksandra Janickiego znalazł się na otwartej w kwietniu 2018 roku wystawie Ojczyzna w sztuce w Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK w Krakowie. Nagranie wypowiedzi oraz wizerunek naukowca zostały włączone do spektaklu Polacy wyjaśniają świat (premiera 20 września 2018 w Nowym Teatrze w Warszawie)[155]. Wideoart Michała Sosny z udziałem Vetulaniego znalazł się z kolei wśród prac pokazanych na Krakowskim Salonie Sztuki w Pałacu Sztuki w październiku 2018.

W kwietniu 2019 roku Urząd Miasta Krakowa zorganizował Festiwal Wolnej Myśli poświęcony pamięci Jerzego Vetulaniego. Wśród gości festiwalu znaleźli się Jan Woleński, Cecylia Malik i Maria Peszek[156].

Część spuścizny Jerzego Vetulaniego została przekazana do Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Dziadkami Heleny Kunachowiczowej byli Franciszek Tański i Tekla ze Skrzyneckich. Zob. Helena z Kadłubowskich Kunachowiczowa, dziennik z lat 1856–1860. W: Irena Homola, Bolesław Łopuszański (red.): Kapitan i dwie Panny. Kraków: Wydawnictwo Literackie Kraków, 1980. ISBN 83-08-00406-7.
  2. Zob. wywiad filmowy z Jerzym Vetulanim na ekspozycji stałej w Muzeum Fabryka Schiendlera.
  3. Szkoła ta znajdowała się przy ulicy Grodzkiej w Krakowie, potem została przeniesiona kolejno na ulicę Straszewskiego i do Gimnazjum Witkowskiego przy ulicy Studenckiej.
  4. Promotorem był Adam Kulczycki; tekst opublikowany został jako jego pierwsza praca Vetulaniego w Zeszytach Naukowych UJ.
  5. „Właściwe wydarzenia rozpoczęły się w Krakowie od studenckiego wiecu w klubie „Rotunda” 18 października [1956 roku], w przeddzień VIII plenum K[omitetu] C[entralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej]. Zgromadziły się tam tysiące ludzi, wystawiono megafony na zewnątrz budynku. Przemawiał wyrastający już zdecydowanie na lidera studenckiego środowiska Tejkowski. Dotarł krakowski poseł, Bolesław Drobner, wywodzący się z ruchu socjalistycznego i od jakiegoś już czasu krytykujący dotychczasowe porządki. Wystąpił spontanicznie płk. Tadeusz Cynkin, komendant Studium Wojskowego na Uniwersytecie, ze łzami w oczach zapewniający studentów, że wojsko popiera przemiany. (...) Uchwalona rezolucja zawierała najważniejsze hasła polskiego Października: demokratyzacji, pociągnięcia do odpowiedzialności winnych łamania praworządności, potępienia cenzury, poparcia samorządu robotniczego. Domagano się poszanowania zasad suwerenności i godności narodowej, głębokich zmian w partii i likwidacji ZMP”. Zob. Studencka rewolucja Kraków ’56. dzieje.pl, 13 października 2016. [dostęp 30 września 2019].
  6. Na podstawie dysertacji Działanie pochodnych izoksazolu i pirazolu na metabolizm ustroju zwierzęcego.
  7. Na podstawie rozprawy Neuroleptyki, inhibitory monoaminooksydazy i inhibitory beta-hydroksylazy dopaminowej: ich działania i współdziałania.
  8. Jako pierwszy Polak z tą klasą nagrody.
  9. W 2016 roku Jerzy Vetulani tak wspominał swoje doświadczenia z kandydowania na prezydenta Krakowa: „Kocham moje miasto. Miałem pewność, że nie doprowadzę go do ruiny, bo nie zostanę wybrany. Dlatego uległem naleganiom moich kolegów z Zarządu Małopolskiego Regionu Solidarności, w którym robiono dobrą robotę w stanie wojennym. A równocześnie było to bardzo ciekawe doświadczenie, na przykład widzieć z bliska, jak walczący ze sobą prawicowcy, Rokita i Ziobro, po porażce z pełną świadomością doprowadzili do wyboru kandydata popieranego przez obóz lewicowy, byle tylko utrącić kandydata Unii Wolności. Przynajmniej wiem, że tym dwóm panom nigdy na sercu nie leżało dobro Polski, ale chęć postawienia na swoim”. Zob. Marian Nowy: O życiu długim, szczęśliwym i mądrym. PAUza Akademicka, 21 stycznia 2016. [dostęp 17 września 2019].
    W wydanym rok wcześniej wywiadzie-rzece stwierdził: „Nie traktowałem mojego kandydowania bardzo poważnie, więc nie wkładałem w kampanię ani zbyt wiele entuzjazmu, ani zbyt wielu pieniędzy”. Marcin Rotkiewicz: Mózg i błazen. Rozmowa z Jerzym Vetulanim. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2015, s. 85. ISBN 978-83-8049-092-5.
  10. Pojawił się w początkowej sekwencji jako dziadek małej dziewczynki – głównej bohaterki klipu.
  11. Premiera odbyła się 19 grudnia 2013 roku.
  12. Impreza z planowanych dwóch godzin przeciągnęła się do ponad czterech, wśród gości byli m.in. Stanisław Tym i Henryk Sawka.
  13. Vetulani opublikował jako rozdział w książce swoją pracę magisterską napisaną pod kierownictwem Gumińskiego.
  14. Książka była dwukrotnie wznawiana – w 1995 i 1998 roku. Sławomir Zagórski na łamach Gazety Wyborczej napisał, że „czyta się ją jednym tchem”. Małgorzata Czartoszewska w Życiu Warszawy zwróciła uwagę na jej „pożyteczność i uniwersalność”. Zob. Sławomir Zagórski. Recenzja książki Jerzego Vetulaniego „Jak usprawnić pamięć”. „Gazeta Wyborcza”, 5 listopada 2001.  Małgorzata Czartoszewska. Pamięć „od kuchni”. „Życie Warszawy”, 31 stycznia 1993. 
  15. Redaktorem książki był Krzysztof Bielawski
  16. Tom ukazał się jako kontynuacja Mózgu...; zostały w nim zawarte głównie komentarze oraz wywiady rozproszone w mediach; poza tematyką naukową znalazły się w nim wątki dotyczące biografii autora. Tytuł został zaczerpnięty z bloga Vetulaniego, jak i z wywiadu przeprowadzonego przez Marię de Hernandez Paluch dla miesięcznika Kraków. Zob. Jerzy Vetulani: Homini kontynuuje Opera Vetulaniana. vetualni.wordpress.com, 2 sierpnia 2011. [dostęp 2 kwietnia 2012]. Sławomir Zagórski na łamach Gazety Wyborczej określił obie książki wydane przez Homini mianem „pozycji arcyciekawych”. Zob. Sławomir Zagórski: Tajemnice pamięci. Gazeta Wyborcza, 15 listopada 2011. [dostęp 20 lipca 2019].
  17. Autorzy zaczerpnęli tytuł z fragmentu wiersza Marii Konopnickiej Co dzieci widziały w drodze, za sugestią Marii Vetulani.
  18. Książka dla dzieci. W Polsce osiągnęła status bestsellera. Została przełożona na szereg języków.
  19. Teresa Bętkowska na łamach Galicyjskiej Gazety Lekarskiej napisała, że „tę książkę, napisaną z werwą, czyta się z zapartym tchem! Jerzy Vetulani wydaje się w rozmowie szczerym aż do bólu”. Zob. Teresa Bętkowska. Mózg i błazen – recenzja. „Galicyjska Gazeta Lekarska”, s. 47, 3/2017. 
  20. Vetulani umieścił potem te słowa ironicznie w nagłówku swojego profilu na Facebooku, opatrując wpis Gmyza Pieśnią XII Kochanowskiego.
  21. Promotorem był Zbigniew Herman.
  22. Promotorem był Jerzy Nowak.
  23. Nagrodę wręczyli reprezentanci PSR podczas wykładu Vetulaniego w ramach krakowskiego Tygodnia Mózgu.
  24. W cyklu spotkań Rozmowy o człowieku gościli m.in. Ewa Lipska (6 grudnia 2017), Adam Boniecki (7 lutego 2018), Bogdan de Barbaro (7 marca 2018), Jerzy Stuhr (9 maja 2018), Piotr Sztompka (6 czerwca 2018), Paweł Śpiewak i Seweryn Blumsztajn (9 stycznia 2019), Jan Woleński (6 lutego 2019), Jacek Prusak (8 maja 2019), Adam Zagajewski (5 czerwca 2019), Jerzy Owsiak (9 października 2019), Jerzy Bralczyk (6 listopada 2019), Adam Daniel Rotfeld (20 listopada 2019), Aleksander Doba (4 grudnia 2019).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Jerzy Vetulani. Polska Akademia Nauk. [dostęp 24 sierpnia 2017].
  2. 1982/1983 – 2nd Prize (Vetulani) (ang.). Anna Monika Stiftung. [dostęp 2016-01-11].
  3. a b Andrzej Pilc: Najczęściej cytowani naukowcy oraz prace naukowe w Polsce, raport za lata 1965 – 2001 na podstawie bazy “Science Citation Index” dotyczącej wszystkich światowych publikacji (pol.). biotechnologia.pl. [dostęp 16 września 2018].
  4. Nie żyje prof. Jerzy Vetulani – człowiek wielu talentów (sylwetka), pap.pl, 7 kwietnia 2017 [dostęp 2017-04-07].
  5. a b c Kto jest kim w polskiej medycynie. Informator biograficzny. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1987, s. 696. ISBN 83-2232339-5.
  6. Jerzy Vetulani: We wspomnieniach syna. W: Adam Vetulani 1901–1976. Materiały z Posiedzenia Naukowego PAU w dniu 16 listopada 2001 r.. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2005, s. 73–80. ISBN 83-60183-08-2.
  7. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 55.
  8. Adam Vetulani: Poza płomieniami wojny. Internowani w Szwajcarii 1940–45. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1976.
  9. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 15.
  10. a b Kobos 2007 ↓, s. 495.
  11. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 18.
  12. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 18–19.
  13. Katarzyna Sroczyńska: Macanie świata. Focus, 18 marca 2013. [dostęp 29 marca 2017].
  14. a b Jerzy Vetulani. Elita czyta. [dostęp 8 maja 2017].
  15. a b Irena Nalepa, Lucyna Antkiewicz-Michaluk, Grzegorz Kreiner, Elżbieta Pyza, Jolanta Zawilska. Jerzy Vetulani (1936–2017). O mentorze, przyjacielu i niepokornym wirtuozie naukowej narracji. „Kosmos”. 67 (2), s. 233–244, 2018. [dostęp 15 sierpnia 2018]. 
  16. a b c Teresa Bętkowska. Jerzego Vetulaniego apetyt na życie. „Galicyjska Gazeta Lekarska”, s. 45–46, 3/2017. 
  17. a b c d e f g h Zbigniew Herman: Doktorzy honoris causa – Jerzy Adam Vetulani. Śląski Uniwersytet Medyczny. [dostęp 22 kwietnia 2012].
  18. a b Małgorzata Iskra: Na kanapce Vetulaniego siadywał Karol Wojtyła. Gazeta Krakowska, 29 kwietnia 2011. [dostęp 26 maja 2012].
  19. Kobos 2007 ↓, s. 500.
  20. Kobos 2007 ↓.
  21. a b c d e f g Jerzy Vetulani – CV. vetulani.wordpress.com. [dostęp 17 maja 2012].
  22. a b c d Jerzy Vetulani w Piwnicy pod Baranami. YouTube. [dostęp 22 kwietnia 2012].
  23. Kobos 2007 ↓, s. 498.
  24. Barbara Nawratowicz: Kabaret „Piwnica pod Baranami”. Fenomen w kulturze PRL. Kraków: Wydawnictwo Petrus, 2012, s. 121–122.
  25. Irena Kika Szaszkiewiczowa: Podwójne życie Szaszkiewiczowej. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2011, s. 244. ISBN 978-83-08-04790-3.
  26. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 32.
  27. a b Jerzy Vetulani na proteście studenckim w Krakowie. YouTube, 25 stycznia 2017.
  28. Neurobiologia seksu w kinie Mikro. YouTube. [dostęp 22 kwietnia 2012].
  29. Urszula Gątkowska-Węgrzyn, Stefan Rieger, Anna Rieger-Pratt: Adam Rieger. Muzyka, pedagogika, ciekawość. Kraków: Akademia Muzyczna w Krakowie, 2015, s. 87.
  30. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 43–44.
  31. Beata Kołodziej. Krakowianie: Rzymskie wakacje, rzymskie zimy. „Kronika Krakowska Dziennika Polskiego”, s. 2, 17 marca 2012. 
  32. a b Jerzy Vetulani w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 2017-04-23].
  33. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 62–63.
  34. Kobos 2007 ↓, s. 501.
  35. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 65.
  36. Iluminacja w bazie filmpolski.pl
  37. Vetulani J, Sulser F. Action of various antidepressant treatments reduces reactivity of noradrenergic cyclic AMP-generating system in limbic forebrain. „Nature”. 257 (5526), s. 495–496, 1975. DOI: 10.1038/257495a0. PMID: 170534. 
  38. Kobos 2007 ↓, s. 524.
  39. a b c d e Irena Nalepa, Elżbieta Pyza. Jerzy Vetulani (1936–2017). „Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności”, s. 243–249, 2016/2017. [dostęp 1 lipca 2018]. 
  40. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 158.
  41. Jerzy Vetulani. Anatomia fałszerstwa. „Przekrój”, 31/1974. 
  42. Jerzy Vetulani. Chromowana zmora. „Przekrój”, 45/1974. 
  43. Jerzy Vetulani. Nobilitacja Nessie. „Przekrój”, 04/1976. 
  44. Jerzy Vetulani. Dlaczego nie lubią Darwina?. „Przekrój”, s. 18–19, 11/1983. 
  45. Jerzy Vetulani. Pamięć. „Przekrój”, 11/1993. 
  46. Jerzy Vetulani. Pamięć (II). „Przekrój”, s. 18–19, 12/1993. 
  47. a b Ryszard Przewłocki, Edmund Przegaliński. Jerzy Vetulani – naukowiec, popularyzator neuronauki, artysta. „Nauka”. 2/2017. s. 169–176. [dostęp 30 maja 2018]. 
  48. Kobos 2007 ↓, s. 494.
  49. Jerzy Vetulani: Odeszła Kicia!. Piękno neurobiologii, 16 sierpnia 2014. [dostęp 3 października 2019].
  50. Wybory samorządowe w Krakowie 2002 – I tura. Państwowa Komisja Wyborcza. [dostęp 2 września 2011].
  51. Scientific Council (ang.). Institute of Pharmacology. [dostęp 20 maja 2012].
  52. Jerzy Vetulani: Dla studentów. vetulani.wordpress.com. [dostęp 22 stycznia 2013].
  53. Haim Belmaker, Irena Nalepa, Franciszek Vetulani: In Memoriam Jerzy Vetulani. The International Network for the History of Neuropsychopharmacology. [dostęp 17 listopada 2017].
  54. Christopher Turner, Anish Bahra, Katia Cikurel: Crash Course: Neurologia. Wrocław: Elsevier Urban&Partner, s. 118. ISBN 978-83-60290-71-2.
  55. Aggression and empathy – a destructive mix: Jerzy Vetulani at TEDxKrakow. YouTube, 22 listopada 2011. [dostęp 8 maja 2017].
  56. How to improve brain function – Jerzy Vetulani – TEDxKrakow. YouTube, 23 października 2012. [dostęp 8 maja 2017].
  57. How our brains connect and reconnect the dots – Jerzy Vetulani – TEDxKraków. YouTube, 10 sierpnia 2015. [dostęp 8 maja 2017].
  58. Wykłady z filozofii, teologii oraz historii w Centrum Łowicka. imokotow.pl, 25 października 2014. [dostęp 24 czerwca 2018].
  59. Duchowa kondycja Polaków – debata WSFT, rozmowa z prof. Jerzym Vetulanim. Studium Filozofii i Historii Idei WSFT, 27 lutego 2018. [dostęp 20 lipca 2019].
  60. a b Andrzej Potemkowski: Prof. Jerzy Vetulani (1936–2017). Polskie Towarzystwo Neurologiczne, 13 kwietnia 2017. [dostęp 17 lipca 2019].
  61. Dominika Dudek: Piękno neurobiologa. Tygodnik Powszechny, 10 kwietnia 2017. [dostęp 19 maja 2017].
  62. Neurobiologia i życie. Copernicus College. [dostęp 3 października 2019].
  63. a b Emanuel Kulczycki: Sylwetka blogera naukowego: Jerzy Vetulani. ekulczycki.pl, 5 marca 2012. [dostęp 29 lutego 2012].
  64. Aleksandra Pezda: Koniec epoki kredy. Warszawa: Agora SA, 2011, s. 81–82. ISBN 978-83-268-0517-2.
  65. Franciszek Vetulani: Wywiad z Jerzym Vetulanim. In The Gratka. [dostęp 20 lipca 2019].
  66. Jerzy Vetulani. YouTube. [dostęp 14 listopada 2012].
  67. Andrzej Fedorowicz. Motywują, inspirują, mówią nawet o łechtaczce. Przedstawiamy subiektywny ranking najlepszych mówców ery internetu. „Wysokie Obcasy Extra”, s. 104–109, wrzesień 2016. 
  68. Pamięci profesora Jerzego Vetulaniego. „Wszechświat”, s. 87–95, kwiecień–czerwiec 2017. 
  69. LipDub Uniwersytetu Jagiellońskiego. YouTube, 22 czerwca 2010. [dostęp 11 kwietnia 2012].
  70. Małgorzata I. Niemczyńska: Kulturalne Odloty: Pies pięknie eklektyczny. Gazeta Wyborcza Kraków, 25 stycznia 2012. [dostęp 13 maja 2012].
  71. „Dziennik Polski”, s. C9, 23 marca 2012. 
  72. Jerzy Vetulani – Obscenita, Gadający Pies. YouTube, 29 października 2013. [dostęp 4 października 2019].
  73. Hydrofobia. Vimeo. [dostęp 14 grudnia 2018].
  74. Hydrofobia. FilmPolski.pl. [dostęp 10 marca 2017].
  75. Dreams Music'13. Ninateka. [dostęp 13 kwietnia 2017].
  76. Piękna impreza. vetulani.wordpress.com, 16 grudnia 2010. [dostęp 7 kwietnia 2017].
  77. Mózg z osobistą dedykacją. aukcje.wosp.org.pl, 13 stycznia 2014. [dostęp 16 stycznia 2016].
  78. Neurobiologiczna kolacja z Vetulanim. aukcje.wosp.org.pl, 12 stycznia 2015. [dostęp 16 stycznia 2016].
  79. Neurobiologiczna kawa z Vetulanim. aukcje.wosp.org.pl, 24 stycznia 2016. [dostęp 16 stycznia 2016].
  80. Otwarcie wystawy 80. YouTube, 14 lutego 2017. [dostęp 4 października 2019].
  81. Adam Golec: 80. rmfclassic.pl. [dostęp 7 kwietnia 2017].
  82. Zmarł profesor Jerzy Vetulani, naukawpolsce.pap.pl, 7 kwietnia 2017 [dostęp 2017-04-07].
  83. Prof. Jerzy Vetulani miał wypadek. W ciężkim stanie trafił do szpitala. krakow.wyborcza.pl, 3 marca 2017. [dostęp 10 marca 2017].
  84. Profesor Vetulani wciąż jest w śpiączce. Został potrącony na przejściu dla pieszych, „TVN24.pl” [dostęp 2017-05-03].
  85. Pro memoria – Prof. dr hab. Jerzy Vetulani. Instytut Farmakologii PAN. [dostęp 1 lipca 2019].
  86. W wieku 81 lat zmarł profesor Jerzy Vetulani. tvn24.pl, 7 kwietnia 2017. [dostęp 7 kwietnia 2017].
  87. Prof. Jerzy Vetulani nie żyje. krakow.wyborcza.pl, 7 kwietnia 2017. [dostęp 7 kwietnia 2017].
  88. Pogrzeb prof. Vetulaniego. „Do zobaczenia w miejscu, w którego istnienie nie wierzyłeś”. wyborcza.pl. [dostęp 2017-04-18].
  89. Lista pamięci. Uniwersytet Jagielloński. [dostęp 26 października 2018].
  90. Pacyfistyczna piosenka zabrzmiała na pogrzebie niezwykłego naukowca. Gazeta Krakowska, 19 kwietnia 2017. [dostęp 30 maja 2018].
  91. Pogrzeb prof. Jerzego Vetulaniego. Miasto Kraków, 18 kwietnia 2017. [dostęp 30 maja 2018].
  92. Nekrolog Marii Vetulani. Dziennik Polski, 23 września 2017. [dostęp 25 września 2017].
  93. Narkotyki bez dydaktyki – tekst. moskat.pl. [dostęp 20 lipca 2019].
  94. Bez ograniczeń. Jak rządzi nami mózg. Księgarnia PWN. [dostęp 20 lipca 2019].
  95. Mądra Książka 2017. Najlepszymi popularnonaukowymi książkami roku zostały.... Uniwersytet Jagielloński, 19 kwietnia 2018. [dostęp 31 maja 2018].
  96. Mózg i błazen. czarne.com.pl. [dostęp 8 kwietnia 2015].
  97. Paweł Walewski: Czarna owca bieleje. W: Polityka [on-line]. Polityka Sp. z o.o., 2015-05-19. [dostęp 2015-08-01].
  98. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 125–126.
  99. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 133–134.
  100. Jerzy Vetulani. Społeczność PWN. [dostęp 28 marca 2019].
  101. „Mama powiedziała mi : Obyś był dobry i szczęśliwy”. Co prof. Jerzy Vetulani mówił o swoim życiu, pasjach i nauce?. wyborcza.pl, 7 kwietnia 2017. [dostęp 8 maja 2017].
  102. Nowym prezydentem Komorowski – człowiek godny na tym stanowisku. vetulani.wordpress.com, 5 lipca 2010. [dostęp 12 maja 2012].
  103. Vetulani popiera Hartmana. YouTube, 21 maja 2014. [dostęp 22 maja 2014].
  104. Prof. Jerzy Vetulani popiera Janusza Palikota. YouTube, 19 kwietnia 2015. [dostęp 19 kwietnia 2015].
  105. Jerzy Vetulani: Cieszę się z sukcesu.... Twitter, 27 października 2015. [dostęp 27 października 2015].
  106. a b Prof. Jerzy Vetulani: "W kwestii in vitro nie ma kompromisu". Radio Kraków, 5 czerwca 2015. [dostęp 24 września 2019].
  107. a b Zmarł prof. Jerzy Vetulani. Niepokorny i wspierający LGBT. queer.pl, 7 kwietnia 2017. [dostęp 24 września 2019].
  108. Prof. Jerzy Vetulani zachęca do wsparcia Parady Równości. Parada Równości, 19 lutego 2017. [dostęp 24 września 2019].
  109. Ostre słowa naukowca o PiS: pokraczna władza!. fakt.pl, 4 września 2016. [dostęp 23 stycznia 2019].
  110. „Byłem na manifestacji w obronie wolnych mediów pod Radiem Kraków. Choć część protestu i niektóre przyśpiewki miały, co przyznaję ze smutkiem, dość prymitywny charakter, udzieliła mi się fantastyczna atmosfera tamtego wydarzenia: mimo styczniowego ziąbu – pełen werwy tłum starych i młodych, co rusz ktoś znajomy, jakiś człowiek stojący obok w tęczowej jarmułce. Impreza miała wysoki walor zarówno towarzyski, jak i obywatelski.” Zob. Ewa Koszkowska, Prof. Jerzy Vetulani: zachowanie polskiego rządu jest niekatolickie, wp.pl, 25 grudnia 2016 [dostęp 2017-03-10].
  111. „Robimy z polskiej szkoły stadninę koni arabskich w Janowie”. Wirtualna Polska, 10 stycznia 2017. [dostęp 21 lipca 2019].
  112. Jerzy Vetulani: Post na Facebooku. 24 stycznia 2017. [dostęp 23 stycznia 2019].
  113. a b c d e f Sławomir Zagórski: Zło tkwi w nas, nie w substancji. Magazyn Gazety Wyborczej, 5 listopada 2001. [dostęp 20 lutego 2018].
  114. a b c Filip Ratkowski. A w konopiach strach. Z prof. Jerzym Vetulanim rozmawia Filip Ratkowski. „Galicyjska Gazeta Lekarska”, s. 22–23, 2/2016. 
  115. a b Nawet czarownice wiedziały, co sprzedają. „Dziennik Polski”, 18 października 2010. 
  116. a b Tomasz Borejza. Gdybym miał plantację marihuany. „Przekrój”, s. 24–25, 12 marca 2012. 
  117. Prof. Jerzy Vetulani: Dlaczego myślimy i jak mózg może prowadzić nas na manowce?. WSIiZ w Rzeszowie, 2 marca 2017. [dostęp 20 lutego 2018].
  118. Justyna Siemienowicz: Groźne sobowtóry. Znak, luty 2013.
  119. Dominik Łaciak: Czas na legalizację marihuany. Felieton, 10 października 2011. [dostęp 19 marca 2012].
  120. Nie zdarzają się przypadki, żeby po marihuanie mąż bił żonę. tokfm.pl, 17 września 2012. [dostęp 29 września 2012].
  121. Jerzy Vetulani, Maria Mazurek: Bez ograniczeń. Jak rządzi nami mózg. PWN, 2015, s. 175.
  122. Jakub Janiszewski: Nisza – o medycznej marihuanie. Tok FM, 14 kwietnia 2011. [dostęp 21 października 2012].
  123. Jerzy Vetulani: Historia hipokryzji. Krytyka Polityczna, 27 marca 2016. [dostęp 21 lutego 2018].
  124. Jerzy Vetulani: Dopalacze: Atak histerii społecznej. vetulani.wordpress.com, 6 października 2010. [dostęp 19 marca 2012].
  125. Prof. Vetulani o wyrzuceniu dr Bachańskiego: Poza prawem i sprawiedliwością konieczne jest miłosierdzie. newsweek.pl, 27 października 2015. [dostęp 3 września 2018].
  126. Prof. Jerzy Vetulani o Medycznej Marihuanie podczas IV Dni Konopi. YouTube, 5 października 2016. [dostęp 21 lutego 2018].
  127. Rada Programowa Polskiej Sieci Polityki Narkotykowej. politykanarkotykowa.pl, 18 czerwca 2017. [dostęp 20 lutego 2018].
  128. Profesor Jerzy Vetulani na Marszu Wyzwolenia Konopi 2014!. marsz.wolnekonopie.org, 5 maja 2014. [dostęp 24 czerwca 2014].
  129. Wystąpienie Vetulaniego na MWK. YouTube, 24 maja 2014. [dostęp 25 czerwca 2014].
  130. Rotkiewicz 2015 ↓, s. 96.
  131. Maria Mazurek. Prof. Jerzy Vetulani o tajemnicach mózgu. 86 mld neuronów, czyli walka miłości i empatii z nienawiścią i agresją. „Gazeta Krakowska”, s. 12–13, 20 grudnia 2013. 
  132. Wybrańcy bogów nie umierają młodo. vetulani.wordpress.com, 26 marca 2016.
  133. Jacek Tomczuk. Głodny mózg sześciolatka. „Newsweek Polska”, s. 40–43, 31 sierpnia 2015. 
  134. „Świecka szkoła” zebrała 100 tys. podpisów. wyborcza.pl, 29 września 2015. [dostęp 10 maja 2017].
  135. M.P. z 2005 r. nr 1, poz. 6.
  136. Marek Błoński: Gothert i Vetulani doktorami honoris causa Śląskiej Akademii Medycznej. Nauka w Polsce, 17 czerwca 2004. [dostęp 12 kwietnia 2012].
  137. Wideo z uroczystości wręczania doktoratów honorowych. Uniwersytet Medyczny w Łodzi. [dostęp 12 kwietnia 2012].
  138. Jerzy Vetulani: Otrzymałem Nagrodę im. Zbyszka Thiellego. vetulani.wordpress.com, 30 czerwca 2011. [dostęp 12 kwietnia 2012].
  139. Wideo z gali wręczania nagrody. YouTube, 4 lipca 2011. [dostęp 12 kwietnia 2012].
  140. Katarzyna Bena: Prof. Vetulani został Racjonalistą Roku 2011. Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów, 30 marca 2012. [dostęp 12 kwietnia 2012].
  141. Rozstrzygnięto VIII edycję konkursu „Popularyzator Nauki”. Nauka w Polsce, 5 grudnia 2012. [dostęp 31 grudnia 2012].
  142. Jerzy Vetulani w Gadającym Psie. YouTube, 25 lutego 2014. [dostęp 15 września 2019].
  143. Magdalena Stokłosa: Oto nasi Ludzie Roku: dobrzy, mądrzy, dzielni. Gazeta Krakowska, 27 lutego 2014. [dostęp 28 lutego 2014].
  144. XI Wypominki Tischnerowskie. polskamasens.pl. [dostęp 3 kwietnia 2017].
  145. Nota biograficzna – Jerzy Vetulani. Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie. [dostęp 20 lipca 2019].
  146. Mosty Starosty 2016 i Przęsło 2016. powiatgorlicki.pl, 29 stycznia 2016. [dostęp 20 lipca 2019].
  147. Prof Jerzy Vetulani Awarded an Honorary Fellowship | Oxford Neurological Society, „Oxford Neurological Society”, 27 marca 2017 [dostęp 2017-03-28] (ang.).
  148. Wręczono medale „Dziękujemy za wolność” dla byłych opozycjonistów. Radio Kraków, 2 września 2017. [dostęp 3 września 2017].
  149. In Memoriam. Prof. Jerzy Vetulani. Polska Akademia Umiejętności, 10 października 2017. [dostęp 31 maja 2018].
  150. „Czy ty na pewno jesteś profesorem?”. Pamięci prof. Jerzego Vetulaniego. Miasto Kraków, 11 maja 2018. [dostęp 31 maja 2018].
  151. Kraków pamięta! Znicze na grobach zasłużonych krakowian. Miasto Kraków, 30 października 2017. [dostęp 28 sierpnia 2019].
  152. Jacek Majchrowski i Bogusław Kośmider składający znicze na grobie prof. Jerzego Vetulaniego. Miasto Kraków, 30 października 2017. [dostęp 28 sierpnia 2019].
  153. Śpiewak i Blumsztajn gośćmi „Rozmów o Człowieku”. Gazeta Wyborcza Kraków, 8 stycznia 2019. [dostęp 25 lutego 2019].
  154. Katarzyna Cyranka. Nastroje, emocje, umysł – pamięci profesora Jerzego Vetulaniego. „Galicyjska Gazeta Lekarska”, s. 40, 2/2018. 
  155. Polacy wyjaśniają przyszłość. Zestawienie nagrań audio, artystycznych wykonań, utworów lub wizerunków wykorzystywanych w spektaklu. Nowy Teatr. [dostęp 19 marca 2019].
  156. „Festiwal wolnej myśli” uczcił pamięć o prof. Jerzym Vetulanim. Miasto Kraków, 7 kwietnia 2019. [dostęp 7 maja 2019].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]