Maria Tereszczakówna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Maria Tereszczakówna (ur. 1881, zm. 1977 we Lwowie) – polska działaczka społeczna, zasłużona w ratowaniu szczątków polskich bohaterów w trakcie profanacji i zrównywania z ziemią Cmentarza Obrońców Lwowa w latach 70. XX wieku.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Przez całe życie była związana ze Lwowem gdzie posiadała własną kamienicę. Była oddaną patriotką. Brała czynny udział w obronie Lwowa przed Ukraińcami w listopadzie 1918 roku. Za dokonane czyny została odznaczona Krzyżem Walecznych [1]W okresie międzywojennym była właścicielką hurtowni tytoniowej w Kamionce Strumiłowej; w tym czasie co najmniej dwukrotnie wypłynęła w rejs do Stanów Zjednoczonych do tamtejszej Polonii. W okresie II wojny światowej podzieliła los setek tysięcy Polaków z kresów, wywieziona przez okupanta sowieckiego w bydlęcym wagonie na wschód na stepy Kazachstanu, skąd pozwolono jej wrócić do Lwowa dopiero w 1953 lub 1954.

Grobowiec rodziny Kłosowskich – miejsce gdzie do 2011 roku spoczywał biskup Józef Teodorowicz, a gdzie nadal spoczywają szczątki ks. Gerarda Szmyda

Była ostatnim sekretarzem stowarzyszenia Straży Mogił Polskich Bohaterów we Lwowie, powstałego w 1919 roku i rozwiązanego wraz z wysiedleniem Polaków ze Lwowa, choć „strażnicy” wychowani w polskim Lwowie i pozostali w nim po wojnie działali w tym charakterze do swojej śmierci.

Zasłużyła się dla ratowania szczątków polskich bohaterów pochowanych na Cmentarzu Obrońców Lwowa podczas planowanego zrównywania cmentarza z ziemią w latach 70. XX wieku jako jednego z symboli polskości tych ziem. Osobiście ratowała od profanacji i unicestwienia szczątki generała Tadeusza Jordan-Rozwadowskiego, generała Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego, dowódcy obrony Lwowa z listopada 1918 Czesława Mączyńskiego, arcybiskupa lwowskiego obrządku ormiańskiego Józefa Teodorowicza, proboszcza parafii św. Marii Magdaleny we Lwowie Gerarda Szmyda, twórców polskiego lotnictwa: Stefana Bastyra, Stefana Steca i Władysława Torunia. Szczątki były przenoszone z Cmentarza Orląt w głąb Cmentarza Łyczakowskiego. Z wymienionych osób tylko miejsce nowego spoczynku biskupa Teodorowicza (w grobowcu rodzinnym Kłosowskich) pozostało znane dla osób postronnych.

Niszczenie nekropolii Orląt Tereszczakówna opisała następująco w liście do gen. Romana Abrahama w 1971:

Quote-alpha.png
Ratujmy od zagłady pozostałe jeszcze szczątki i kości naszych poległych żołnierzy. (...) Obecnie własnymi rękami, łopatkami wybieramy ze znanych nam grobów kości pilotów Stefana Bastyra, Stefana Steca i Władysława Torunia, pierwszych naszych orłów, twórców polskiego lotnictwa. Szczątki ich składamy do oddzielnych małych trumienek, przenosimy i chowamy na nie zaoranej jeszcze części cmentarza. Chcemy je przechować przynajmniej do czasu, kiedy będzie można wybudować im wspólny grób. Chcemy też umieścić tablice z ich nazwiskami i datą śmierci, by w ten sposób uchronić od zapomnienia

Polska społeczność od 1991 roku czyniła starania o jego ekshumację i powrót na Cmentarz Orląt, jednak Ukraińcy każdorazowo odmawiali, nawet wówczas, gdy w 2009 roku włączyła się w te zabiegi polska organizacja państwowa Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Dopiero jej sukcesywne dwuletnie dalsze prośby poskutkowały wyrażeniem zgody na ekshumację[2]. Pozostałe miejsca nowych pochówków wymienionych osób nie zostały ustalone ze względu na spóźnienie polskich instytucji w zbieraniu danych od naocznych świadków, którzy już nie żyją. W 2011 roku udało się jedynie ustalić, że w grobowcu Kłosowskich znalazły się także szczątki ks. Gerarda Szmyda.

Nigdy nie wyszła za mąż, zmarła we Lwowie w wieku 96 lat i została pochowana na Cmentarzu Janowskim w grobowcu Marii Romańskiej (zm. 1935), u rodziny której mieszkała od powrotu z Kazachstanu do swojej śmierci. Na tablicy nagrobnej nigdy nie wygrawerowano nazwiska Tereszczakówny z obawy przed prześladowaniami ze strony miejscowych. Nie ma go i obecnie (2013 rok).

Przypisy

  1. Dziennik Personalny R.3 Nr 5 s 219, 11 marca 1922.
  2. Odnaleziono miejsce pochówku abp. Józefa Teodorowicza.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zostali we Lwowie, Anna Fastnacht-Stupnicka. Wydawnictwo: Sator Media ​ISBN 978-83-929846-0-3​, Wydanie: Wrocław 2010 r.