Władysław Toruń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Władysław Toruń
Ilustracja
Władysław Toruń około 1922
podpułkownik obserwator podpułkownik obserwator
Data i miejsce urodzenia 7 lipca 1889
Nowy Sącz
Data i miejsce śmierci 9 sierpnia 1924
Warszawa
Przebieg służby
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png c. i k. Marynarka Wojenna,

Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie

Jednostki 6 Eskadra Wywiadowcza
2 Pułk Lotniczy
Centralne Warsztaty Lotnicze
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Obserwator.jpg
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie)
Krzyż Obrony Lwowa Odznaka Honorowa „Orlęta”

Władysław Toruń (ur. 7 lipca 1889 w Nowym Sączu, zm. 9 sierpnia 1924 w Warszawie[1]) – inżynier, podpułkownik obserwator Wojska Polskiego.

Władysław Toruń
Symboliczny grób polskich lotników na Cmentarzu Obrońców Lwowa

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Władysław Toruń urodził się 7 lipca 1889 roku w Nowym Sączu, w rodzinie Wojciecha, urzędnika kolejowego, i Katarzyny z Nazimków. Był bratem inżyniera Leopolda (1887–1955), szefa Departamentu Budownictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych, i Stanisława Juliana (ur. 1891), podpułkownika dyplomowanego piechoty.

Ukończył szkołę realną we Lwowie. Tam też studiował na Politechnice Lwowskiej, z której został w 1911 roku powołany do służby w cesarskiej i królewskiej Marynarce Wojennej. Uczył się w szkole jednorocznych ochotników i odbył praktykę na krążowniku pancernym „Sankt Georg”. W 1912 roku podczas I wojny bałkańskiej przez sześć miesięcy pływał na okręcie „Gea”. Ukończył następnie studia, działał przy tym (od 1909) w niepodległościowym Związku Strzeleckiego i Związku Awiatycznym studentów.

Po wybuchu I wojny światowej powołany do marynarki austro-węgierskiej, od grudnia 1914 służył w artylerii fortecznej, a od marca 1915 w fortyfikacjach bazy Pola i batalionie piechoty morskiej. Od sierpnia 1916 skierowany na kurs obserwatorów lotniczych do Szybeniku, służył następnie w lotnictwie marynarki wojennej (Marine Seefliegerkorps). Latał nad Adriatykiem w lotach rozpoznawczych, na wykrywanie okrętów podwodnych i min oraz eskortując konwoje, głównie na łodziach latających typów Hansa-Brandenburg K i Lohner R. Do października 1918 spędził w powietrzu ok. 1000 godzin, 1 stycznia 1918 awansował na podporucznika rezerwy marynarki (Leutnant i.d.Res.).

Korzystając z upadku Austro-Węgier, w październiku Toruń, przebywając na urlopie we Lwowie, wstąpił do nowo formowanych polskich oddziałów w stopniu porucznika, po czym wziął udział w walkach o Lwów z Ukraińcami podczas wojny polsko-ukraińskiej. Wraz z lotnikami Stefanem Bastyrem i Januszem de Beaurain oraz lwowskimi studentami i robotnikami opanował 2 listopada 1918 lotnisko Lewandówka we Lwowie. Wziął udział w drugim locie bojowym polskiego samolotu 5 listopada 1918, z por. Bastyrem. W ciągu następnych tygodni brał udział w walkach o Lwów w składzie nowo sformowanej 2 Eskadry lwowskiej, uczestnicząc w lotach bojowych i zajmując się obsługą samolotów. Z powodzeniem bombardował pozycje ukraińskie na Cytadeli i Wysokim Zamku. Do końca listopada wykonał 27 lotów – najwięcej z lwowskich obserwatorów. 27 listopada z pilotem Stefanem Stecem poleciał do Warszawy z meldunkiem dla Naczelnika Państwa. Brał następnie udział w dalszych walkach wokół Lwowa, m.in. grupowym nalocie na pozycje ukraińskie pod Kulikowem 14 maja 1919.

W maju 1919 Toruń objął dowództwo III Ruchomego Parku Lotniczego i warsztatów lotniczych we Lwowie (po por. Bastyrze). W sierpniu 1920, z powodu zagrożenia Lwowa przez wojska radzieckie podczas wojny polsko-bolszewickiej, III Park Lotniczy przeniesiono do Krakowa, łącząc go pod dowództwem Torunia z warsztatami II Parku. Po wojnie polsko-radzieckiej, Toruń, w stopniu majora, został komendantem II Parku Lotniczego 2 Pułku Lotniczego w Krakowie.

W maju 1922 podczas lotu z Krakowa do Lwowa miał wypadek lotniczy koło Rzeszowa, w wyniku którego doznał złamania czterech żeber oraz podupadł na zdrowiu. 4 października 1922, w stopniu podpułkownika, został kierownikiem Centralnych Warsztatów Lotniczych w Warszawie[2], m.in. przygotowując je do licencyjnej produkcji pierwszych samolotów Hanriot H-28.

Zmarł w nocy z soboty na niedzielę 10 sierpnia 1924 roku w Szpitalu Ujazdowskim w Warszawie na skutek ciężkich obrażeń wewnętrznych i krwotoku doznanego w następstwie nieszczęśliwego wypadku przy naprawie instalacji elektrycznej w mieszkaniu. Został pochowany we wtorek 12 sierpnia 1924 roku na Cmentarzu Powązkowskim[3]. Po przeszło 10 latach, 24 listopada 1935 jego szczątki zostały pochowane na Cmentarzu Obrońców Lwowa we Lwowie (pochowany także został wówczas inny lotnik, Stefan Stec)[4]. W okresie Ukraińskiej SRR w trakcie profanacji i zrównywania z ziemią Cmentarza Obrońców Lwowa Maria Tereszczakówna (polska działaczka społeczna) wraz z grupą kilku innych osób, w celu ratowania szczątków polskich bohaterów pochowanych na tym cmentarzu przeniosła kilka ciał zasłużonych Polaków (oprócz Władysława Torunia m.in. gen. Tadeusza Jordan-Rozwadowskiego, gen. Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego, dowódcy obrony Lwowa z 1918 Czesława Mączyńskiego, arcybiskupa lwowskiego Józefa Teodorowicza, ks. Gerarda Szmyda, pozostałych twórców polskiego lotnictwa: Stefana Bastyra i Stefana Steca) w inne miejsce pochówków, które w wyniku śmierci bezpośrednich świadków i wcześniejszego braku zainteresowania polskich instytucji do dnia dzisiejszego pozostają nieznane (z wyjątkiem miejsca pochówku biskupa Teodorowicza i ks. Szmyda).

Był żonaty. Miał syna, który urodził się pięć dni przed śmiercią W. Torunia. Jego szwagrami byli lwowiacy: red. Stanisław Zachariasiewicz oraz oficerowie kpt Mieczkowski i por. Marek.

W ramach obchodów 20 rocznicy obrony Lwowa 20 listopada 1938 Rada Miasta Lwowa podjęła uchwałę nazwaniu jego imieniem jednej z ulic miasta[5].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 9 z 24 stycznia 1925 roku, s. 40.
  2. Andrzej Glass: „Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”, WKiŁ, Warszawa 1977, s. 25
  3. Nasza rodzina. „Polska Zbrojna”. 220, s. 5, 1924-08-12. Warszawa. 
  4. Uroczysty pogrzeb pierwszych lotników lwowskich. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 271 z 26 listopada 1935. 
  5. Symboliczne nadania nazw związanych z Obroną Lwowa szeregowi ulic we Lwowie. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 265 z 22 listopada 1938. 
  6. Lwowianie odznaczeni Krzyżem i Medalem Niepodległości. „Wschód. Prasowa Agencja Informacyjna”, s. 1-2, Nr 424 z 8 listopada 1933. 
  7. Romeyko, Marian (red.): Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa, Warszawa, 1933, s.383

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]