Władysław Toruń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Władysław Toruń
Ilustracja
Władysław Toruń około 1922
podpułkownik obserwator podpułkownik obserwator
Data i miejsce urodzenia 7 lipca 1889
Nowy Sącz
Data i miejsce śmierci 9 sierpnia 1924
Warszawa
Przebieg służby
Siły zbrojne Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine
Wojsko Polskie
Jednostki 6 Eskadra Wywiadowcza
2 Pułk Lotniczy
Centralne Warsztaty Lotnicze
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie)
Krzyż Obrony Lwowa.jpg Odznaka Honorowa "Orląta" Obserwator.jpg

Władysław Toruń (ur. 7 lipca 1889 w Nowym Sączu, zm. 9 sierpnia 1924 w Warszawie[1]) – podpułkownik obserwator inżynier Wojska Polskiego.

Władysław Toruń
Symboliczny grób polskich lotników na Cmentarzu Obrońców Lwowa

Młodość i służba w armii austriackiej[edytuj]

Władysław Toruń urodził się 7 lipca 1889 roku w Nowym Sączu. Ukończył szkołę realną we Lwowie. Tam też studiował na Politechnice Lwowskiej, z której został w 1911 roku powołany do służby w cesarskiej i królewskiej Marynarce Wojennej. Uczył się w szkole jednorocznych ochotników i odbył praktykę na krążowniku pancernym „Sankt Georg”. W 1912 roku podczas I wojny bałkańskiej przez sześć miesięcy pływał na okręcie „Gea”. Ukończył następnie studia, działał przy tym (od 1909) w niepodległościowym Związku Strzeleckiego i Związku Awiatycznym studentów.

I wojna światowa[edytuj]

Po wybuchu I wojny światowej powołany do marynarki austro-węgierskiej, od grudnia 1914 służył w artylerii fortecznej, a od marca 1915 w fortyfikacjach bazy Pola i batalionie piechoty morskiej. Od sierpnia 1916 skierowany na kurs obserwatorów lotniczych do Szybeniku, służył następnie w lotnictwie marynarki wojennej (Marine Seefliegerkorps). Latał nad Adriatykiem w lotach rozpoznawczych, na wykrywanie okrętów podwodnych i min oraz eskortując konwoje, głównie na łodziach latających typów Hansa-Brandenburg K i Lohner R. Do października 1918 spędził w powietrzu ok. 1000 godzin, 1 stycznia 1918 awansował na podporucznika rezerwy marynarki (Leutnant i.d.Res.).

Służba w Polsce[edytuj]

Korzystając z upadku Austro-Węgier, w październiku Toruń, przebywając na urlopie we Lwowie, wstąpił do nowo formowanych polskich oddziałów w stopniu porucznika, po czym wziął udział w walkach o Lwów z Ukraińcami podczas wojny polsko-ukraińskiej. Wraz z lotnikami Stefanem Bastyrem i Januszem de Beaurain oraz lwowskimi studentami i robotnikami opanował 2 listopada 1918 lotnisko Lewandówka we Lwowie. Wziął udział w drugim locie bojowym polskiego samolotu 5 listopada 1918, z por. Bastyrem. W ciągu następnych tygodni brał udział w walkach o Lwów w składzie nowo sformowanej 2 Eskadry lwowskiej, uczestnicząc w lotach bojowych i zajmując się obsługą samolotów. Z powodzeniem bombardował pozycje ukraińskie na Cytadeli i Wysokim Zamku. Do końca listopada wykonał 27 lotów – najwięcej z lwowskich obserwatorów. 27 listopada z pilotem Stefanem Stecem poleciał do Warszawy z meldunkiem dla Naczelnika Państwa. Brał następnie udział w dalszych walkach wokół Lwowa, m.in. grupowym nalocie na pozycje ukraińskie pod Kulikowem 14 maja 1919.

W maju 1919 Toruń objął dowództwo III Ruchomego Parku Lotniczego i warsztatów lotniczych we Lwowie (po por. Bastyrze). W sierpniu 1920, z powodu zagrożenia Lwowa przez wojska radzieckie podczas wojny polsko-bolszewickiej, III Park Lotniczy przeniesiono do Krakowa, łącząc go pod dowództwem Torunia z warsztatami II Parku. Po wojnie polsko-radzieckiej, Toruń, w stopniu majora, został komendantem II Parku Lotniczego 2 Pułku Lotniczego w Krakowie.

W maju 1922 podczas lotu z Krakowa do Lwowa miał wypadek lotniczy koło Rzeszowa, w wyniku którego doznał złamania czterech żeber oraz podupadł na zdrowiu. 4 października 1922, w stopniu podpułkownika, został kierownikiem Centralnych Warsztatów Lotniczych w Warszawie[2], m.in. przygotowując je do licencyjnej produkcji pierwszych samolotów Hanriot H-28.

Zmarł 9 sierpnia 1924 wskutek obrażeń po upadku ze schodów. Pogrzeb podpułkownika odbył się 12 sierpnia 1924. Po przeszło 10 latach, 24 listopada 1935 jego szczątki zostały pochowane na Cmentarzu Obrońców Lwowa we Lwowie (pochowany także został wówczas inny lotnik, Stefan Stec)[3]. W okresie Ukraińskiej SRR w trakcie profanacji i zrównywania z ziemią Cmentarza Obrońców Lwowa Maria Tereszczakówna (polska działaczka społeczna) wraz z grupą kilku innych osób, w celu ratowania szczątków polskich bohaterów pochowanych na tym cmentarzu przeniosła kilka ciał zasłużonych Polaków (oprócz Władysława Torunia m.in. gen. Tadeusza Jordan-Rozwadowskiego, gen. Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego, dowódcy obrony Lwowa z 1918 Czesława Mączyńskiego, arcybiskupa lwowskiego Józefa Teodorowicza, ks. Gerarda Szmyda, pozostałych twórców polskiego lotnictwa: Stefana Bastyra i Stefana Steca) w inne miejsce pochówków, które w wyniku śmierci bezpośrednich świadków i wcześniejszego braku zainteresowania polskich instytucji do dnia dzisiejszego pozostają nieznane (z wyjątkiem miejsca pochówku biskupa Teodorowicza i ks. Szmyda).

Był żonaty. Miał syna, który urodził się pięć dni przed śmiercią W. Turonia. Jego szwagrami byli lwowiacy: red. Stanisław Zachariasiewicz oraz oficerowie kpt Mieczkowski i por. Marek.

Ordery, odznaczenia i upamiętnienie[edytuj]

Przypisy

  1. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 9 z 24 stycznia 1925 roku, s. 40.
  2. Andrzej Glass: „Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”, WKiŁ, Warszawa 1977, s. 25
  3. Uroczysty pogrzeb pierwszych lotników lwowskich. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 271 z 26 listopada 1935. 
  4. Lwowianie odznaczeni Krzyżem i Medalem Niepodległości. „Wschód. Prasowa Agencja Informacyjna”, s. 1-2, Nr 424 z 8 listopada 1933. 
  5. Romeyko, Marian (red.): Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa, Warszawa, 1933, s.383
  6. Symboliczne nadania nazw związanych z Obroną Lwowa szeregowi ulic we Lwowie. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 265 z 22 listopada 1938. 

Bibliografia[edytuj]