Masowe morderstwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Masowe morderstwo (masakra) – zabójstwo trzech lub więcej osób, dokonane zazwyczaj w tym samym czasie, lub we względnie krótkim czasie.

Anders Breivik, najbardziej krwawy pojedynczy masowy morderca

Masowe zabójstwo może być popełnione przez jednego człowieka lub organizację – w przypadku masakry popełnianej przez pojedynczą osobę zazwyczaj jest ono wynikiem głębokiej patologii charakteru lub zaburzeń psychicznych, a w przypadku organizacji ma ono charakter terrorystyczny. Masowych zabójców odróżnia się także od seryjnych morderców, którzy zabijają wielu ludzi, lecz nie w tym samym czasie.

Charakterystyka i rodzaje masowych zabójstw[edytuj | edytuj kod]

Masowe zabójstwo jest terminem przede wszystkim związanym mocno z kryminologią i odnosi się do np. zbrodni wojennych, ludobójstw na narodach[1], a współcześnie też do masowych strzelanin, ataków terrorystycznych i ataków szaleńców, które powodują wiele ofiar śmiertelnych[2]. Największymi masowymi morderstwami w historii były próby zgładzenia całych społeczeństw, często z powodów etnicznych lub religijnych. Za największe masowe zabójstwo w tym rozumieniu uznaje się Holokaust podczas II wojny światowej, który spowodował zagładę wielu milionów istnień ludzkich.

Współczesne masowe zabójstwa to przede wszystkim ataki terrorystyczne i strzelaniny. W przeciwieństwie jednak do zjawisk seryjnych zabójstw, kryminolodzy oraz psychiatrzy i socjologowie nie potrafią do dziś jednoznacznie odpowiedzieć co powoduje masowymi mordercami do popełniania takich zbrodni. O ile w przypadku seryjnych zabójców udało się poznać pewne wzorce ich zachowań, znaków ostrzegawczych i cech osobowości które wyjawiali już na etapie ich wczesnego dzieciństwa, tak w przypadku masowych zabójców podkreśla się, że nie ma jednego wzorca lub charakterystycznych cech osoby, która może wpaść w amok lub zradykalizować się ideologicznie i dokonać aktu masakry[3][4]. Ludzie, którzy wpadli w szał z bronią lub niebezpiecznym narzędziem lub brali udział w atakach terrorystycznych i/lub mieli prany mózg przez organizacje terrorystyczne pochodzili z różnych klas społecznych, mieli różne cechy osobowości, często zupełnie odmienne przeżycia, etniczność czy wyznanie religijne. Podejrzewa się, że kluczowe znaczenie mają tutaj przede wszystkim: cechy osobowości kształtowane przez przeżycia, które były często ciężkie i nie tylko na etapie ich dzieciństwa, ale i późniejszych etapach życia, a także zaburzenia psychiczne[5][6][7] i chęć sławy[8]. O ile wielu seryjnych zabójców miało wcześniej poważne problemy, o których wiedziało otoczenie, tak masowi zabójcy nie w każdym z przypadków mieli jawne problemy życiowe, które często nosili w sobie wraz z urazami, nie dzieląc się nimi z innymi osobami[9]. Ponadto wielu szaleńców po atakach popełnia samobójstwo, co utrudnia lub wręcz uniemożliwia dotarcie do sedna ich motywów i osobowości. Wiele osób łączy masowe morderstwo popełniane przez pojedynczego szaleńca lub szaleńców ze zjawiskiem amoku – wpadania w obłąkańczy szał przez życie w wysoce zhierarchizowanym społeczeństwie i stres społeczny, w trakcie którego sprawca pędzi przed siebie i na oślep strzela z broni lub rani ostrym narzędziem niewinnych ludzi dopóki nie zginie lub ktoś zatrzyma go siłą[10].

Współcześnie w strefach konfliktów zbrojnych wciąż dochodzi do masowych zabójstw w postaci ludobójstw i zbrodni wojennych. W zachodnich krajach najbardziej potępianymi formami takich zbrodni są masowe ataki terrorystyczne (np. Zamach z 11 września 2001 roku) i coraz częstsze, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, strzelaniny w miejscach publicznych, w szczególności w szkołach.

Wielokrotni mordercy[edytuj | edytuj kod]

Dzięki temu terminowi kryminolodzy mogą odróżniać tych, którzy zabijają kilkoro ludzi w obrębie dłuższego czasu, od tych, którzy zabijają kilkoro ludzi podczas pojedynczego wydarzenia. Trzecim typem wielokrotnego mordercy jest tak zwany szalony morderca. Wielokrotnym mordercą może więc być:

  • seryjny morderca – osoba, która popełniła co najmniej 3 zabójstwa w dłuższym czasie z przerwami między nimi[11].
  • masowy morderca – osoba, która popełnia wielokrotne zabójstwa w pojedynczym wydarzeniu i w jednym miejscu[12].
  • szalony morderca – dokonuje wielokrotnych zabójstw w różnych miejscach, w czasie od kilku godzin do nawet kilku dni[13].

Zabójcy ze wszystkich trzech kategorii mogą działać zarówno osobno jak i współpracując ze sobą przy popełnianiu zbrodni.

Przeciętny masowy morderca[edytuj | edytuj kod]

Masowy morderca jest postrzegany najczęściej jako młody biały mężczyzna[14][15], chociaż ze statystyk prowadzonych w Stanach Zjednoczonych wynika, że większość sprawców strzelanin w których zginęły co najmniej 3 osoby (najczęściej mających miejsce na posesjach prywatnych lub w biednych dzielnicach) to osoby innej rasy niż biała[16][17]. Wynika to z tego, że strzelaniny wśród osób czarnoskórych w USA są częściej powiązane z przestępczością zorganizowaną, porachunkami mafijnymi lub przemocą domową, a strzelaniny popełniane przez osoby białe najczęściej mają charakter dobrze zaplanowanych zamachów na niewinnych ludzi np. w szkołach czy supermarketach i przez to są one głośniejsze. Przeważająca większość masowych morderców to mężczyźni, było niewiele przypadków, w których to kobiety dokonywały zamachów terrorystycznych lub wpadały w amok[18][19].

Wśród sprawców masowych zbrodni często przewijały się pewne czynniki, ale żaden z tych czynników nie jest większościowym wśród części populacji, która popełniła masowe zabójstwa, więc nie można ich ustalić jako czynnik determinujący zbrodnie lub popychający ludzi w ich kierunku. Innymi słowy znaczy to, że znaczna część masowych morderców wyjawiała ów czynnik natomiast wciąż jest to mniejszość i nie wszyscy go wyjawiali. Wielu sprawców doświadczało odizolowania od społeczeństwa w którymś momencie ich życia lub przez większość ich życia[20]. Także wielu zaznało odrzucenia romantycznego, zawodu miłosnego lub frustracji seksualnej[21]. Spośród masowych zabójców, którzy byli uczniami szkół często przejawia się ponadto historia z byciem prześladowanym, ale równocześnie zwrócono uwagę na to, że ci masowi zabójcy nie obierali na cel ich prześladowców, a niewinne osoby[22]. Częstym czynnikiem są zaburzenia psychiczne sprawców[23], które mogą w wielu wypadkach pchnąć ich do zbrodni, np. przez urojenia paranoiczne. Podważana jest natomiast popularna teza jakoby na masowe zbrodnie wpływały produkty kultury masowej jak filmy z przemocą czy gry-strzelanki z gatunku FPS[24].

Motywy[edytuj | edytuj kod]

Nie jest jasne jaki rodzaj osobowości, zaburzeń i przykrych przeżyć życiowych może determinować lub zwiększać ryzyko radykalizacji lub morderczego amoku. Zazwyczaj masowych zabójców dzieli się na ideologicznych i nieideologicznych. Część miała motywy osobiste, a część terrorystyczne, ale coraz częściej podkreśla się niemalże identyczny sposób radykalizacji lub sfrustrowania życiowego jednostek, które później dokonywały aktów terroru lub szału[25].

Zazwyczaj wymienia się następujące grupy motywów masowych zabójców:

Osoby kierujące się motywami osobistymi nie ujmują ich zbrodni w ramach ogółu lub w imieniu jakiejś grupy ludzi, a wyłącznie w celach osobistych (np. Richard Farley dokonał zbrodni ponieważ nie chciał się pogodzić z odrzuceniem przez współpracowniczkę, w której był zakochany[30]). Pseudo-komandosi działają jak samotne wilki, nie kierując się mainstreamowymi ideologiami politycznymi, a ujmują zbrodnię w imieniu grupy, którą uważają za uciskaną i której chcą przewodzić (np. Cho Seung-hui utożsamiający się z nurtem naśladowców masakry w Columbine i szkolnych wyrzutków do tego stopnia, że nazywał jej sprawców męczennikami[31]). Zabójcy kierowani chęcią sławy planują ich ataki w bardzo przemyślany sposób, stosują metody używane przez terrorystów i zazwyczaj są profesjonalnie wyposażeni, ale ich ataki później najczęściej okazują się motywowane chęcią zaistnienia w historii (np. James Holmes bardzo profesjonalnie przygotował atak na kino i używał nie tylko broni palnej ale i granatów i gazu łzawiącego, ale jego atak, ukierunkowany na sławę, nie miał nic wspólnego z terroryzmem[32]). Terroryści natomiast posiadają swoiste cele wyższe, które chcą osiągnąć wszelkimi środkami, w tym masową przemocą i morderstwami (np. Anders Breivik, który uważał siebie za zbawcę białej rasy i Europy, twierdząc, że te cele osiągnie jedynie przez zamachy terrorystyczne[33]; innym przykładem są dżihadystyczni islamiści, którzy często dokonują ataków samobójczych na niewiernych, uważając, że będą traktowani jako bohaterowie i otrzymają po śmierci nagrodę w raju[34]).

Procesy sprawców i kwestia poczytalności[edytuj | edytuj kod]

Wielu masowych morderców po zatrzymaniu przez służby twierdziło, że nie pamiętało ataku lub wyjawiało irracjonalne zachowania – kwestia poczytalności sprawców jest kontrowersyjna, ale przyjmuje się, że zachowują oni poczytalność podczas ataku ponieważ inaczej nie mogliby go racjonalnie przeprowadzić (zazwyczaj tyczy się to terrorystów i szaleńców, którzy profesjonalnie przygotowali zamachy). Były jednak znane przypadki, w których sprawców uznawano za niepoczytalnych. Przykładem takim może być Christian Dornier, który zastrzelił 14 osób w 1989 roku we Francji i został uznany za niepoczytalnego i osadzony w szpitalu psychiatrycznym[35].

Dostęp do broni palnej a masowe morderstwa[edytuj | edytuj kod]

W Stanach Zjednoczonych powszechnie nazywa się masowym morderstwem wyłącznie zdarzenia, w wyniku których w czasie pokoju współobywatel zabija wielu współobywateli, a najczęstszymi zdarzeniami tego rodzaju w USA są tzw. masowe strzelaniny, czyli masowe zabójstwa przy użyciu broni palnej[36]. Ciężko jest ocenić na ile powszechny w USA dostęp do broni wpływa na masowe zbrodnie w kraju. Podkreśla się, że w tym kraju zdarzają się częściej niż w innych krajach cywilizowanych także inne poważne zbrodnie, popełniane przy użyciu innych metod niż strzelanie do ludzi[37], na przykład sprawy seryjnych morderców-gwałcicieli.

W krajach, w których nie ma powszechnego dostępu obywateli do broni palnej masowe strzelaniny zdarzają się rzadko, natomiast częściej dochodzi do prób popełnienia masowego zabójstwa przy użyciu np. noży, samochodów lub materiałów wybuchowych. Przykładem są Niemcy gdzie w ostatnich latach często mają miejsce ataki nożowników i ataki z użyciem rozpędzonych pojazdów na przypadkowe osoby (zarówno w amoku jak i w terroryzmie), a rzadziej zdarzają się strzelaniny[38][39].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. https://archive.org/details/stalincourtofred00mont/page/334
  2. https://abcnews.go.com/GMA/story?id=4267309&page=1
  3. https://www.fbi.gov/stats-services/publications/serial-murder/serial-murder-july-2008-pdf
  4. https://abcnews.go.com/GMA/story?id=4267309&page=1
  5. https://www.latimes.com/opinion/story/2019-08-04/el-paso-dayton-gilroy-mass-shooters-data
  6. http://rabble.ca/blogs/bloggers/other-hand/2018/02/high-school-students-demand-action-gun-control-following-parkland
  7. https://www.theatlantic.com/politics/archive/2015/06/mass-shootings-are-preventable/396644/
  8. https://web.archive.org/web/20141216033628/http://www.socialjusticesolutions.org/2013/12/14/school-shootings-possible-causes/
  9. https://www.nbcnews.com/news/all/mass-shootings-experts-say-violence-contagious-24-7-news-cycle-n1039136
  10. https://dx.doi.org/10.1007/978-94-017-9765-8_6
  11. https://www.fbi.gov/stats-services/publications/serial-murder/serial-murder-july-2008-pdf
  12. https://mcfarlandbooks.com/product/Mass-Murder-in-the-United-States/
  13. https://www.fbi.gov/publications/serial_murder.htm
  14. https://www.statista.com/statistics/476456/mass-shootings-in-the-us-by-shooter-s-race/
  15. https://www.npr.org/sections/ed/2018/02/22/587334597/what-decades-of-covering-school-shootings-has-taught-me
  16. https://www.politifact.com/punditfact/statements/2017/oct/06/newsweek/are-white-males-responsible-more-mass-shootings-an/
  17. https://phys.org/news/2019-04-white-majority.html
  18. https://www.theatlantic.com/politics/archive/2015/06/mass-shootings-are-preventable/396644/
  19. http://www.cnn.com/2015/06/27/us/mass-shootings/
  20. http://www.boston.com/community/blogs/crime_punishment/2011/01/the_real_causes_of_mass_murder.html
  21. Deep down my enemy is good: Thinking about true self reduces intergroup bias, 2017.
  22. Rocque, M. Exploring school rampage shootings: Research, theory, and policy. The Social Science Journal, 2012.
  23. http://www.huffingtonpost.com/john-roman-phd/angry-young-men-and-mass_b_10503106.html
  24. https://spidersweb.pl/2020/12/gry-komputerowe-agresja-przemoc-badania.html
  25. https://bezpieczenstwoistrategia.com/z-czego-wynikaja-masowe-zabojstwa-dokonywane-przez-aktywnych-strzelcow/
  26. https://bezpieczenstwoistrategia.com/z-czego-wynikaja-masowe-zabojstwa-dokonywane-przez-aktywnych-strzelcow/
  27. https://bezpieczenstwoistrategia.com/z-czego-wynikaja-masowe-zabojstwa-dokonywane-przez-aktywnych-strzelcow/
  28. https://abcnews.go.com/GMA/story?id=4267309&page=1
  29. https://bezpieczenstwoistrategia.com/z-czego-wynikaja-masowe-zabojstwa-dokonywane-przez-aktywnych-strzelcow/
  30. http://articles.latimes.com/1988-02-18/news/mn-43514_1_mr-farley-richard-farley-sunnyvale-public-safety-department
  31. https://dx.doi.org/10.1177%2F0002764209332548
  32. http://www.cnn.com/interactive/2012/07/us/aurora.shooting/index.html
  33. http://pub.tv2.no/multimedia/TV2/archive/00927/Breivik_rapport_927719a.pdf
  34. http://www.bbc.com/news/world-middle-east-30411519
  35. https://news.google.com/newspapers?id=RWMOAAAAIBAJ&sjid=KIEDAAAAIBAJ&pg=6637,3107279
  36. https://www.congress.gov/bill/112th-congress/house-bill/2076/text
  37. https://bezpieczenstwoistrategia.com/z-czego-wynikaja-masowe-zabojstwa-dokonywane-przez-aktywnych-strzelcow/
  38. https://www.bbc.com/news/world-europe-55148518
  39. https://www.rnd.de/panorama/wuerzburg-was-wir-ueber-die-messerattacke-bislang-wissen-Z6JV2X5XLZAS5IKOEEHCF4KFJM.html

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.