Matica slovenská

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Macierz Słowacka
Matica slovenská
Ilustracja
Pieczęć Macierzy Słowackiej
Państwo  Słowacja
Siedziba P. Mudroňa 1, 036 01 Martin
Data założenia 1863
Prezes Marián Gešper[1]
brak współrzędnych
Strona internetowa

Macierz Słowacka (słow. Matica slovenská) - słowacka organizacja kulturalno-oświatowa powstała w roku 1863 z siedzibą w miejscowości Turčiansky Svätý Martin.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W dniach 6 i 7 czerwca 1861 roku na spotkaniu w Martinie Memorandum Narodów Republiki Słowackiej domagało się utworzenia także słowackiego stowarzyszenia kulturalnego. Dlatego powołano komisję aby sporządziła statutu Macierzy. Zgromadzenie założycielskie miało miejsce 4 sierpnia 1863 roku. Pierwszym prezesem Macierzy został biskup z Bańskiej Bystrzycy Štefan Moyses. W 1865 roku ze składek społecznych oraz dotacji państwowej zbudowano pierwszy budynek Macierzy w miejscowości Martin, który po likwidacji Macierzy w 1875 roku został zajęty na budynek sądowy[1]. .

Macierz Słowacka po powstaniu zaczęła gromadzić zbiory biblioteczne i muzealne, ale najważniejsze było wydanie dzieł i podręczników potrzebnych do kształcenia w duchu narodowym. W Martinie powstało wydawnictwo, w którym już w 1862 roku wydano nową gramatykę języka słowackiego. Autorem był J.Viktorin[2]. Do 1875 roku udało się wydać 82 książki. Ze zebranych pieniędzy fundowano stypendia dla słowackich uczonych i studentów[1].

O ile w 1861 roku Węgrzy zgodzili się na działalność Macierzy, w kolejnych latach dążyli do jej likwidacji. W 1874 roku Węgrzy zlikwidowali gimnazja słowackie. 12 listopada 1875 roku Macierz Słowacka została zlikwidowana[3].

Okres 1875-1919[edytuj | edytuj kod]

W wyniku madziaryzacji wielu Słowaków zostaje zmuszonych do zmiany nazwiska na węgierskie, czego wynikiem jest zmniejszenie się w ciągu 5 lat o 120 tysięcy liczby ludności słowackiej. W 1879 roku do szkół podstawowych zostaje wprowadzony język węgierski jako obowiązkowy, ale wynarodowianie miało miejsce głównie w szkołach średnich[4].

Odrodzenie w 1919 roku[edytuj | edytuj kod]

Ponownie Macierz została otwarta w roku 1919, już w nowo powstałym państwie jakim była Czechosłowacja. Działa do dzisiaj mając swoją swoją siedzibę w Martinie. Podczas II wojny został tam założona nowoczesna drukarnia, którą po wojnie władze komunistyczne znacjonalizowały. po wojnie działalność Macierzy była utrudniana, a stała się możliwa dopiero od 1973 roku. W 1975 roku w Martinie zostaje otwarta nowa siedziba Macierzy. Odrodzenie następuje w 1990 roku. W 1991 roku zostaje przyjęta przez Słowacką Radę Narodową ustawa gwarantująca Macierzy niezależność[1]. W latach 2010-17 prezesem Macierzy Słowackiej był Marián Tkáč. Od 2017 jest nim Marián Gešper[5].

Od 1990 roku jest organizowany międzynarodowy obóz dla dzieci w Tatrzańskiej Leśnej. Co trzy lata jest organizowany Słowacki Światowy Festiwal Młodzieży. Spotyka się wtedy młodzież z całego świata, która bierze udział w imprezach sportowych, przedstawieniach teatralnych, folklorystycznych i muzycznych. Dodatkową atrakcją jest zwiedzanie zabytków kultury Słowacji[1].

Działacze[edytuj | edytuj kod]

Do działaczy Macierzy należeli: Ján Francisci-Rimavský, biskup Stefan Moyses i Karol Kuzmany, a w późniejszym okresie Samuel Zoch, Michal Godra, Jozef Ľudovít Holuby, Karol Zechenter i inni[2].

Zadania[edytuj | edytuj kod]

Zadaniem Macierzy jest rozwijanie i umacnianie słowackiego patriotyzmu, budzenie i wzmacnianie świadomości narodowej Słowaków i rodaków mieszkających za granicą. Dlatego ważne jest gromadzenie słowackiego dziedzictwa narodowego, prowadzenie badań nad nim i uczestniczenie w tworzeniu i rozwoju kultury. Macierz zachęca do poznawania historii narodowej, kultury i jej związków z narodową tradycją oraz pomaga je rozwijać. W tym celu wspiera edukację, promuje wydarzenia kulturalne, sprzyja rozwojowi kontaktów społecznych[1].

Dzień Macierzy Słowackiej[edytuj | edytuj kod]

4 sierpnia w na Słowacji jest obchodzony Dzień Macierzy Słowackiej. Upamiętnia on powstanie 4 sierpnia 1863 roku Macierzy Słowackiej (Slovenská matica)[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Historia Matice slovenskej (słow.). Matica slovenská. [dostęp 2019-04-20].
  2. a b Giza A. Słowacki ruch narodowy.. s. 117
  3. Giza A. Słowacki ruch narodowy.. s. 125
  4. Giza A. Słowacki ruch narodowy.. s. 125
  5. Predseda, Matica slovenská [dostęp 2019-04-22].
  6. Święta narodowe - Słowacja, Wyszehrad [dostęp 2019-04-22] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]