Martin (Słowacja)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Martin
Ilustracja
Centrum miasta
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Słowacja
Kraj żyliński
Burmistrz Andrej Hrnčiar[1]
Powierzchnia 67,74[2] km²
Wysokość 395 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

57 428[3]
847,77 os./km²
Nr kierunkowy 0 43
Kod pocztowy 036 01
Tablice rejestracyjne MT
Położenie na mapie kraju żylińskiego
Mapa lokalizacyjna kraju żylińskiego
Martin
Martin
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Martin
Martin
Ziemia49°03′49″N 18°55′17″E/49,063611 18,921389
Strona internetowa

Martin (węg. Turócszentmárton, niem. Turz-Sankt Martin, łac. Sanctus Martinus / Martinopolis) – miasto powiatowe w środkowej Słowacji, w kraju żylińskim, w historycznym regionie Turiec. Do 1951 nosiło nazwę Turčiansky Svätý Martin. W 2011 roku liczyło 57 428 mieszkańców.

Położenie[edytuj]

Martin leży na wysokości 394 m n.p.m. w północnej (dolnej) części Kotliny Turczańskiej, u ujścia rzeki Turiec do Wagu, między pasmami Wielkiej Fatry i Małej Fatry. Powierzchnia miasta wynosi 67,74 km².

Dzielnice Martina[edytuj]

  • Jahodníky
  • Košúty
  • Martin
  • Podháj
  • Priekopa
  • Tomčany
  • Záturčie

Komunikacja[edytuj]

Przez Martin przebiega słowacka droga krajowa nr 18 (przyszła autostrada D1 / E50) z Żyliny do Rużomberku. Łączy się z nią droga krajowa nr 65 z Żaru nad Hronem. Przez miasto przebiega też linia kolejowa ze Zvolena, która w sąsiednim miasteczku Vrútky łączy się z Koszycko-Bohumińską magistralą dając połączenia do Żyliny oraz Popradu.

Historia[edytuj]

W okolicach Martina istniało osiedle kultury halsztackiej, a w IX wieku – osiedle słowiańskie. Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1264 – w tym czasie stał tu już romański kościół. Prawa miejskie Martin otrzymał w 1340. W 1430 miasto zostało spalone przez husytów, kilkakrotnie niszczyły je także trzęsienia ziemi. Od XVIII wieku był siedzibą władz komitatu Turiec. W połowie XIX wieku Martin stał się ośrodkiem słowackiego odrodzenia narodowego (dzisiejsza literacka odmiana języka słowackiego ma za podstawę dialekt okolic Martina). W 1863 w Martinie założono Macierz Słowacką. W 1894 w mieście rozpoczęto produkcję piwa Martiner. 30 października 1918 w Martinie ogłoszono deklarację o zjednoczeniu ziem słowackich z Czechami i Morawami w Czechosłowację. Pod koniec II wojny światowej Martin został zdobyty przez Armię Czerwoną 11 kwietnia 1945. Po wojnie Martin stał się ośrodkiem przemysłu ciężkiego, głównie maszynowego (również zbrojeniowego), budowlanego, a także papierniczego i spożywczego (browar, zamknięty w 2003). W 1951 komunistyczne władze usunęły z nazwy miasta określenie „święty”, stanowiące jej część od początku istnienia miasta.

Dzisiejszy Martin to nadal ośrodek przemysłowy – znajdują się tu m.in. zakłady Volkswagena, drukarnia „Neografia”, zakłady obuwnicze „Ecco Slovakia” i wytwórnia części samochodowych „Trim Leader Co”.

Sport, turystyka, zabytki[edytuj]

W Martinie ma siedzibę klub hokejowy MHC Martin.

Miasto służy również jako baza turystyczna do wycieczek w góry Wielkiej i Małej Fatry. Znajduje się tu kilka muzeów, m.in. Muzeum Etnograficzne (oddział Słowackiego Muzeum Narodowego) i Muzeum Wsi Słowackiej - skansen (Múzeum slovenskej dediny) oraz szereg galerii sztuki. Są tu również zabytki:

  • katolicki kościół pw. świętego Marcina z XIII wieku, rozbudowany w XV wieku, z freskami z XIV wieku,
  • klasycystyczny kościół ewangelicki,
  • słowacki Cmentarz Narodowy (Národný cintorín, pomnik kultury narodowej). Założony w początkach XIX w., znaczenie narodowego panteonu uzyskał w II połowie tego stulecia, w czasie, kiedy Martin był nieoficjalną stolicą Słowaków. Znajdują się tu groby z cennymi nagrobkami i pomnikami ponad 300 wybitnych osób słowackiego życia narodowego, kulturalnego i naukowego.
  • budynki Macierzy Słowackiej,
  • odbudowane centrum miasta z budynkami słowackiego Banku Tatrzańskiego („Tatra Banka”), Słowackiej Biblioteki Narodowej i teatru,
  • synagoga i cmentarz żydowski.

Miasta partnerskie[edytuj]

Przypisy

  1. a b Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-10-06].
  2. a b Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-08-10. [dostęp 2017-10-06].
  3. a b Slovakia: Žilinský kraj (ang.). W: City Population [on-line]. [dostęp 2017-10-06].

Linki zewnętrzne[edytuj]