Meteor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy astronomii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Meteor
Meteor sporadyczny, sfotografowany w czasie maksimum roju Perseidów
Bolid z roju Perseidów o jasności -9 mag, który pojawił się podczas maksimum w nocy z 11 na 12 sierpnia 2016 roku o godzinie 23:59 UT.

Meteor – świecący ślad, jaki zostawia po sobie meteoroid lecący w atmosferze ziemskiej[1]. Jasny ślad powstaje w wyniku świecenia par ulatniających się z powierzchni meteoroidu oraz z nagrzanych i zjonizowanych gazów atmosfery wzdłuż trasy jego przelotu. Niektóre meteoroidy pozostawiają za sobą ślad złożony z „dymu”, który powstaje z jego cząstek oderwanych od jego powierzchni w procesie ablacji[2]. Meteory są potocznie nazywane „spadającymi gwiazdami”.

Definicja[edytuj]

Według oficjalnej definicji Międzynarodowej Unii Astronomicznej meteor to świecący ślad ale bardziej ogólnie także obiekt który jest związany z tym zjawiskiem:

  • „in particular, the light phenomenon which results from the entry into (usually the Earth's) atmosphere of a solid particle from space; more generally, as a noun or an adjective, any physical object or phenomenon associated with such an event” (ściśle jest to zjawisko świetlne spowodowane wejściem z przestrzeni kosmicznej do atmosfery (zazwyczaj ziemskiej) ciała stałego; bardziej ogólnie, jako rzeczownik lub przymiotnik, jest to fizyczny obiekt lub zjawisko towarzyszące takiemu wydarzeniu)[3][4].

Encyklopedia PWN definiuje meteor tylko jako „świetlny ślad”:

  • „świetlny ślad przelotu meteoroidu przez atmosferę ziemską”[1].

Pochodzenie nazwy[edytuj]

Nazwa „meteor” pochodzi z greckiego słowa meteōros oznaczającego „zawieszony w powietrzu”.

Powstawanie zjawiska[edytuj]

Meteory powstają po wejściu w atmosferę Ziemi meteoroidu. Już na wysokości około 300 km, w wyniku dużej prędkości ruchu powietrze w pobliżu meteoroidu rozgrzewa się. Po osiągnięciu temperatury około 2000 °C, do czego zazwyczaj dochodzi na wysokości około 115 km, oderwane z powierzchni meteoroidu cząstki tworzą „ogon” składający się z jonów i elektronów. W tej fazie lotu meteoroid zaczyna spowalniać i tracić masę. Zjonizowane atomy w plazmowym ogonie meteoroidu tracą energię w procesie emisji fotonów, ogon spadającego obiektu staje się widzialny z powierzchni ziemi jako jasny meteor[5].

Prędkość meteoroidów wchodzących w atmosferę Ziemi mieści się w przedziale od około 12 do 72 kilometrów na sekundę[6].

Większość meteoroidów zostaje spalonych w atmosferze w procesie ablacji wywołanej tarciem; nieliczne, które spadają na powierzchnię naszej planety, określane są mianem meteorytów[6][7].

Szacuje się, że codzienne w atmosferę Ziemi wpada około 274 ton materiałów kosmicznych (108kg w skali rocznej), ale większość tego typu wydarzeń pozostaje niezauważona, ponieważ są to bardzo małe ziarenka skalne. Większe meteoroidy o średnicy do dziesięciu metrów zderzają się z Ziemią co około godzinę, ale i te wydarzenia zazwyczaj pozostają niezauważone, chyba że następują nad gęsto zamieszkanymi terenami[8]. Zderzenia meteoroidów o wielkości około dwudziestu metrów zdarzają się co kilkadziesiąt do 100 lat[9][10], a o rozmiarach większych niż 100 metrów – nie częściej niż co tysiąc lat[8].

Bardzo jasne meteory znane są jako bolidy, w zależności od ich jasności dzielone są na trzy typy

  • bolidy
  • bolidy dzienne
  • superbolidy.

Różnią się one od siebie jasnością. Bolidy przekraczają jasność -4 magnitudo. Bolid dzienny widoczny jest w dzień. Superbolid ma jasność przekraczającą -15 magnitudo, więc jest o wiele jaśniejszy od Księżyca w pełni. Niektórym bolidom towarzyszą efekty akustyczne, najczęściej przypominające grzmot lub pisk opon.

W mitologii[edytuj]

Spartanie uznawali meteor za znak, że król zgrzeszył i po­winien abdykować, Rzymianie zaś za wysłanego przez Jowisza zwiastuna bu­rzy, zapowiedź narodzin dziecka lub in­nych doniosłych wydarzeń. W folklorze chrześcijańskim stanowi znak, że dusza opuściła czyściec, ostrzeżenie przed najazdem lub śmiercią. W folklorze muzułmańskim spadające gwiazdy to kamienie ciskane przez anioły, aby odpędzić dżinny od nieba.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Meteor (pol.). encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2013-03-22].
  2. Fireball FAQs (ang.). amsmeteors.org. [dostęp 2013-03-22].
  3. Joachim E. Trumpe (red.): Solar System, Volume 4, s. 108 (ang.). [dostęp 2013-03-23].
  4. Terminology in Meteoritic Astronomy (ang.). W: Meteoritics, vol. 2, pages 7-11 [on-line]. adsabs.harvard.edu. [dostęp 2013-02-16].
  5. What Makes Meteors Shine? (ang.). cosmoquest.org. [dostęp 2013-03-22].
  6. a b All About Meteorites (ang.). Armagh Planetarium. [dostęp 2013-03-22].
  7. Asteroid Fast Facts (ang.). NASA. [dostęp 2013-03-22].
  8. a b Gunter Faure, Teresa M. Mensing: Introduction to Planetary Science: The Geological Perspective, s. 126 (ang.). [dostęp 2013-02-22].
  9. Meteor Not Linked to Asteroid Flyby (ang.). NASA. [dostęp 2013-02-16].
  10. Russia asteroid impact: ESA update and assessment (ang.). European Space Agency. [dostęp 2013-02-22].