Micheil Dżawachiszwili

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Micheil Dżawachiszwili
მიხეილ ჯავახიშვილი
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 8 listopada 1880
Tserakvi
Data i miejsce śmierci 30 września 1937
Tbilisi
Narodowość gruzińska
Język gruziński
Dziedzina sztuki realizm krytyczny
Ważne dzieła

Kwaczi Kwaczantiradze (1924)
Dżakos chiznebi (1925)
Biały kołnierzyk (1926)

Micheil Dżawachiszwili (gruz. მიხეილ ჯავახიშვილი, nazwisko rodowe: Adamaszwili gruz. ადამაშვილი; ur. 8 listopada 1880 w Tserakvi, zm. 30 września 1937 w Tbilisi) – gruziński pisarz, uważany za jednego z czołowych gruzińskich pisarzy XX wieku. Był wybitną postacią publiczną i polityczną, jednym z liderów narodowego ruchu wyzwoleńczego 1921–1924. Jego pierwsza krótka historia ukazała się w 1903 roku, chociaż jego kolejne dzieło zostało opublikowane dopiero w latach dwudziestych XX wieku[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 8 listopada 1880 r. jako Micheil Adamaszwili we wsi Tserakvi. Kwestia nazwiska została wyjaśniona przez samego pisarza: jego dziadek, urodzony jako Dżawachiszwili, zabił człowieka i uciekł do Kachetii, gdzie przyjął nazwisko Toklikiszwili. Jego syn Saba został zarejestrowany jako Adamaszwili. Micheil również nosił to nazwisko w młodości, ale później wrócił do Dżawachiszwili.

Micheil Dżawachiszwili (z prawej), brat – Fridon (u góry), trzeci nieznany

Zapisał się na studia, ale rodzinna tragedia zmusiła go do ich porzucenia: zabito jego matkę i siostrę, a jego ojciec wkrótce potem zmarł. Po powrocie do Gruzji w 1901 r. pracował w hucie miedzi w Kachetii. Jego pierwsza historia została opublikowana w 1903 r. pod pseudonimem Dżawachiszwili. W 1906 r. represje zmusiły go do wyjazdu do Francji, gdzie studiował sztukę i ekonomię polityczną na Uniwersytecie Paryskim. Po długich podróżach w latach 1908–1909 w tajemnicy powrócił do swojej ojczyzny, aby w 1910 r. zostać aresztowany i zesłany. Powrócił w 1917 r. i po prawie piętnastu latach przerwy wznowił pisanie. W 1921 r. wstąpił do Narodowo-Demokratycznej Partii Gruzji i był w opozycji do rządu radzieckiego ustanowionego w Gruzji w tym samym roku. Jego kolejnymi publikacjami była seria artykułów publicystycznych krytykujących rosyjskie władze.

W 1923 r. Dżawachiszwili został aresztowany i skazany na śmierć, ale został zwolniony za wstawiennictwem Gruzińskiego Związku Pisarzy i zwolniony po sześciu miesiącach więzienia. Pogodzenie Dżawachiszwilego z reżimem sowieckim było jedynie powierzchowne, a jego stosunki z nowymi władzami pozostawały niepewne.

Kariera zawodowa[edytuj | edytuj kod]

Dżawachiszwili umiejętnie włączył frazeologię ludową do znormalizowanego języka narracji. W swoich najlepszych pismach powieściopisarz łączy niszczycielski realizm i charakterystyczne dowcipne akcenty z leżącym u ich podstaw pesymizmem i anarchią, aby kontrastować życie wiejskie i miejskie, czasy carskie i radzieckie. Jego fabuły, czasami otwarcie zbuntowane, pełne przemocy i seksualne, namiętnie przecinają tradycyjne tabu i wierzą w jakiekolwiek pojednanie z nowym światem.

W swojej najbardziej typowej i wpływowej powieści Dżakos chiznebi, opublikowanej po raz pierwszy w 1924 r., Dżawachiszwili przeciwstawia zarozumiałość, chwytanie i oszustwo Jaqo z jego ofiarą, księciem Teimurazem Chevistavim, sympatycznym intelektualistą i nieefektywnym filantropem. Jaqo rabuje jego fortunę, jego piękną i ukochaną żonę Margo. W osobie Teimuraza ukazany został upadek starej szlachty, rozczarowanie[1].

Ukoronowaniem twórczości Dżawachiszwilego była powieść Arsena Marabdeli, napisana w latach 1933–1936. Pisarz spędził lata na badaniach i przepisywaniu rosyjskiej i gruzińskiej wersji powieści. Fabuła oparta jest na życiu prawdziwej postaci historycznej, zbójczyni Arseny Odzelaszwili. Dżawachiszwili koncentruje się na tragicznej potrzebie, która powoduje, że rycerska chłopska Arsena przekształca się w typowego XIX-wiecznego bandytę. Chociaż historię walki, wyjętej spod prawa Arseny, ze szlachtą uważano za „ideologicznie poprawną”, lewicowi krytycy byli podejrzliwi wobec rozpoznawalnych podobieństw Dżawachiszwilego między Rosją Cesarską a państwem sowieckim. Dżawachiszwili włożył wiele swoich myśli do ust Arseny. Jednym z przykładów jest jego słynne zdanie: „Rosja galopuje po Europie, a krwawiące ciało, które ciągnie po niej na linie, to Gruzja”[1].

Micheil Dżawachiszwili (1910)

Poglądy polityczne[edytuj | edytuj kod]

Z powodu patriotycznych poglądów Dżawachiszwili był kilkukrotnie aresztowany. Po aneksji Gruzji był zawsze pod specjalnym nadzorem ze względu na swoje poglądy i byłe członkostwo w Partii Narodowo-Demokratycznej. W 1924 r. był podejrzany o udział w rebelii patriotycznej, został uwięziony, a po serii przesłuchań i tortur skazany na śmierć. Przeżył z powodu „dobrego nastroju” Sergo Ordżonikidze.

Po dojściu do władzy Ławrientija Berii zakaz został cofnięty, a Dżawachiszwili na krótki czas zyskał przychylność. Jego Arsena Marabdeli została ponownie opublikowana. Nie był jednak w stanie uniknąć ostrej krytyki ze strony bolszewików. Co więcej, był podejrzany o ostrzeżenie pisarza Grigola Robakidze o zbliżającym się aresztowaniu i pomocy mu w ucieczce do Niemiec w 1930 r.

Ostatnie lata życia[edytuj | edytuj kod]

Powieściopisarz został aresztowany 14 sierpnia 1937 r. i torturowany w obecności Berii, dopóki nie podpisał „spowiedzi”. Został zastrzelony 30 września 1937 r. Jego majątek został skonfiskowany, a archiwa zniszczone. Jego brat został również zastrzelony.

Dżawachiszwili pozostał cenzurowany do późnych lat 50. XX wieku, kiedy to został zrehabilitowany a jego prace zostały ponownie opublikowane.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Donald Rayfield: The Literature of Georgia: A History. Routledge, 2000, s. 222–224. ISBN 978-0-7007-1163-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]