Mieczysław Haiman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mieczysław Haiman
Data i miejsce urodzenia 31 marca 1888
Złoczów
Data i miejsce śmierci 15 stycznia 1949
Chicago
Przyczyna śmierci nowotwór
Zawód bibliotekarz polski, dziennikarz polski, archiwista polski
Dzieci Maria Teresa, Adam
Odznaczenia
Order Odrodzenia Polski, Wawrzyn Akademicki, Złoty Krzyż Zjednoczenia Polskiego

Mieczysław Haiman (ur. 31 marca 1888 w Złoczowie, zm. 15 stycznia 1949 w Chicago) – dziennikarz, pisarz i tłumacz, działacz emigracyjny w USA, kolekcjoner, archiwista, bibliotekarz, pierwszy historyk Polonii amerykańskiej. Organizator i pierwszy kustosz powołanego w 1935 r. Muzeum Polskiego w Ameryce.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn oficera armii austriackiej, Wilhelma Franciszka i Zuzanny Franciszki Ziółkowskiej. Ukończył szkołę powszechną we Lwowie, a w wieku 18 lat zaciągnął się do armii austriackiej, w której służbie dotarł m.in. w głąb Chin i do Japonii; nabrał wówczas zamiłowania do podróży. Po powrocie do kraju (do Tarnopola), pod wpływem m.in. opowiadań jednego z reemigrantów wybrał się na stałe do Ameryki wraz z bratem Adamem. W październiku 1913 dotarł do Nowego Jorku, gdzie pracował w składzie żelaza, a następnie w fabryce farb w Paterson. W kwietniu 1918 ożenił się z przybyłą z Polski dawną znajomą, nauczycielką Kazimierą Nigbor. Otrzymał posadę redaktora w polskim piśmie "Kurier" w Bostonie, następnie przeniósł się do Buffalo na podobne stanowisko w piśmie "Polak w Ameryce", które wkrótce zmieniło nazwę na "Telegram". Po zapoznaniu się z życiorysem Johna F. Coopera (pierwszego przewodniczącego Komitetu Polsko-Amerykańskiego w Paryżu i przyjaciela Adama Mickiewicza) poświęcił się studiom nad dziejami stosunków polsko-amerykańskich i śladami Polaków w USA. Ok. 1922 zaczął pisać pierwsze szkice do "Rekordu Codziennego", następnie ogłaszał je w "Dzienniku Związkowym" w Chicago. W 1927 wydał w Buffalo książkę "Z przeszłości polskiej w Ameryce", zawierającą zbiór wspomnianych szkiców.

Pod pseudonimem "Nie-Tersytet" pisywał wiersze, m.in. "Gwarę polsko-amerykańską". W 1925 przyjął obywatelstwo amerykańskie, a w 1928 przeniósł się z żoną do Chicago, gdzie rozpoczął pracę w "Dzienniku Zjednoczenia" na stanowisku redaktora działu wiadomości telegraficznych. W 1935 objął stanowisko kustosza nowo utworzonego Muzeum i Archiwum przy Zjednoczeniu Polskim Rzymsko-Katolickim w Ameryce. Ofiarowywał mu swoje zbiory, organizował bogate zasoby muzealne i archiwalne z różnych dziedzin (rękopisy, 12 tysięcy życiorysów działaczy polskich w Ameryce, dokumenty, pamiątki historyczne, księgozbiór). Przy tej instytucji założył Polskie Towarzystwo Historyczno-Muzealne. Staraniem Muzeum i Archiwum był wydawany periodyk "Annals of the Pol. R.C. Union Archives and Museum". Podczas II wojny światowej przyczynił się do prac Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce i do utworzenia w 1942 Polsko-Amerykańskiej Komisji Historycznej, której został przewodniczącym. Komisja podjęła serię wydawniczą "Polish American Studies", zasilaną piórem Haimana.

W Chicago rozwinął obfitą i wielostronną działalność naukową i pisarską. Dążył m.in. do dorównania silnie rozbudowanej działalności wydawniczej Niemców amerykańskich. W drobiazgowo dokładny sposób pisał o Polakach w Nowym Jorku, Teksasie, Kalifornii, Pensylwanii, Wirginii, Kentucky, Illinois, w późniejszych czasach w Chicago. Całość tych zagadnień ujął w rozprawie "Polish Post in America 1608-1865" (Chicago 1939) i w szkicach "Polacy wśród pionierów Ameryki" (Chicago 1930). Przedstawił tu również sylwetki kilku Anglików i Amerykanów zaangażowanych pod koniec XVIII w. w sprawy polskie, jak K. Lee, Littlepage, J. Barlow.

Ponadto opisywał wkład Polaków w amerykańskie walki wyzwoleńcze i unifikację państwa: "Poland and the American Revolutionary War" (Chicago 1932) i "Historia udziału Polaków w amerykańskiej wojnie domowej (Chicago 1928). W dwóch częściach wydał pracę o Kościuszce: "Kościuszko in the American Revolution" (New York 1943) i "Kościuszko, Leader and Exile" (New York 1946). Zamieścił w nich kilkadziesiąt nieznanych dotąd listów Thomasa Jeffersona.

W 1948 wydał w Chicago obszerne dzieło "Zjednoczenie Polskie Rzymsko-Katolickie w Ameryce" poświęcone organizacji, z którą był najbliżej związany.

W związku ze swoją działalnością literacką w 1942 został powołany na członka Gallery of Living Authors i na przewodniczącego Research Commision on Polish Immigration in U.S. W 1946 został zagranicznym członkiem korespondencyjnym PAU. Był odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski i Srebrnym Wawrzynem Akademickim, uzyskał nagrodę literacką Światowego Związku Polaków z Zagranicy, posiadał wiele odznaczeń polskich organizacji społecznych w USA, m.in. Złoty Krzyż Zjednoczenia Polskiego. Zmarł na raka w Chicago. Zostawił córkę Marię Teresę i adoptowanego syna Adama.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Z przeszłości polskiej w Ameryce : szkice historyczne, Buffalo 1927.
  • Historia udziału Polaków w amerykańskiej wojnie domowej, Chicago 1928.
  • Polacy w Ameryce. Historja wychodźtwa polskiego w Stanach Zjednoczonych : dla użytku polskich szkół parafjalnych, Polska Katolicka Spółka Wydawnicza 1930.
  • Polacy wśród pionierów Ameryki : szkice historyczne, Chicago 1930.
  • Polacy w walce o niepodległość Ameryki : szkice historyczne, Chicago: Polska Katolicka Spółka Wydawnicza 1931.
  • Poland and the American Revolutionary War, Chicago: Polish Roman Catholic Union of America 1932.
  • Feliks Paweł Wierzbicki i Jego „California", Chicago 1933.
  • The fall of Poland in contemporary American opinion, Chicago: Polish Roman Catholic Union of America 1935.
  • Nauka polska w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, Warszawa: Kasa im. Mianowskiego 1936.
  • The Poles in the early history of Texas, Chicago: Polish R. C. Union of America 1936.
  • Polish Pioneers of Virginia and Kentuckywith Notes on Genealogy of Sadowski Family by A. Clay Sandusky, Chicago: Polish Roman] Catholic Union of America 1937.
  • Archiwum i muzeum Zjednoczenia Polskiego Rzymsko-Katolickiego w Ameryce, Warszawa 1938.
  • Poles in New York in the 17th and 18th centuries, Chicago: Polish Roman Catholic Union of America 1938.
  • Sprawozdanie kustosza Archiwum i Muzeum ZPR-K na Pierwszy Zjazd Polskiego Towarzystwa Historyczno-Muzealnego w Ameryce : Chicago, Illinois niedziela, dnia 9-go stycznia 1938, Chicago: 1938.
  • Ślady polskie w Ameryce : szkice historyczne, Chicago 1938.
  • Polish past in America, 1608-1865, Chicago: The Polish Roman Catholic Union Archives and Museum 1939(wyd 2- 1974, wyd. 3 – 1991).
  • Sprawozdanie kustosza Archiwum i Muzeum ZPR-K z działalności Polskiego Towarzystwa Historyczno-Muzealnego w Ameryce za rok 1938, Chicago: 1939.
  • Polish pioneers of California, Chicago: Polish R.C. Union of America 1940.
  • Polish pioneers of Pennsylvania, Chicago: Polish R.C. Union of America 1941.
  • Kosciuszko in the American Revolution, New York: Polish Inst. of Arts and Sciences in Amerika 1943 (wyd. 2 – 1972).
  • Problems of Polish American history writing, New York 1943.
  • Kosciuszko leader and exile, New York: Polish Inst. of Arts and Sciences in America 1946 (wud. 2 – 1977).
  • Nauka polska w Stanach Zjednoczonych A. P. w latach 1939-1947, Warszawa 1947.
  • Polish Roman Catholic Union of America 1873 – 1948, Chicago: The Polish Roman Catholic Union of America 1948.
  • Kosciuszko in the American Revolution, New York: The Kosciuszko Found. – The Polish Inst. of Arts and Sciences 1975.
  • Herodot Polonii poetą : wiersze wybrane, wybór, układ, wstęp i zarys poetyckiej biografii Teresa Kaczorowska, Ciechanów: Wydawnictwo PWP "Gryf" 2005.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Polski Słownik Biograficzny t. 9, Wrocław-Warszawa-Kraków 1960-1961.
  • Teresa Kaczorowska, Mieczysław Haiman (1888 – 1949) – działacz i historyk Polonii amerykańskiej; rozprawa doktorska, Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora, promotor: prof. Izabella Rusinowa; 2007 r.
  • Teresa Kaczorowska, Mieczysław Haiman [1888-1949] – wskrzesiciel dumy Polonii [amerykańskiej], "Studia Polonijne" 25 (2004), s. 127-139.
  • Teresa Kaczorowska, Mieczysław Haiman. Pierwszy historyk Polonii jako żeglarz. Sokół i poeta, "Przegląd Polonijny" 31 (2005), z. 2, s. 5-30.
  • Andrzej Brożek, Haimann Mieczysław [w:] Słownik historyków polskich, red. Maria Prosińska-Jackl, Warszawa 1994, s. 172-173.
  • Robert Szymczak, The Pioneer Days. Mieczysław Haiman and Polish American Historiography, "Polish American Studies" 50 (1993), no 1, s. 7-21.
  • Korespondencja Władysława Konopczyńskiego z Mieczysławem Haimanem z lat 1931-1947, red. i oprac.Wiesław Bieńkowski, "Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie" 44 (1999), s. 425-444.
  • Tadeusz V. Gromada, Haiman and Halecki in light of the Polish Institute of Arts & Sciences of America Archives, "Polish American Studies" 63 (2006), no 2, s. 79-92.