Miesięcznikowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Miesięcznikowate
Miesięcznikowate: zdjęcie
Anamirta cocculus
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina miesięcznikowate
Nazwa systematyczna
Menispermaceae Juss.
Gen. Pl.: 284. 4 Aug 1789

Miesięcznikowate (Menispermaceae Juss.) – rodzina roślin okrytonasiennych. Zwykle są to drewniejące pnącza o liściach dłoniasto unerwionych, kwiatach drobnych. Owocami są jednonasienne pestkowce. Miesięcznikowate występują w ogromnej większości na obszarach niżowych w strefie tropikalnej, poza tym zasięg obejmuje też obszary w strefie klimatu umiarkowanego – wschodnią część Ameryki Północnej i Azji[1].

Morfologia[edytuj]

Jateorhiza palmata
Stephania venosa
Pachygone ovata
Pokrój
Pnącza, rzadziej krzewy i niskie drzewa. Niemal wszystkie gatunki to rośliny drzewiaste, drewniejące przynajmniej u nasady pędu. Pnącza owijają się w lewo. Wiele pnączy osiąga duże rozmiary sięgając warstwy koron drzew, ale należą tu też rośliny o cienkich pędach (np. Dioscoreophyllum). Na obszarach suchych występują kseromorficzne krzewy i niskie drzewa (Antizoma, Cocculus, Cissampelos). Wyjątkowo należy tu także epifit (Stephania cyanantha rosnąca na baobabach w południowej Afryce)[2].
Liście
Skrętoległe, ogonkowe, bez przylistków, pojedyncze (trójlistkowe tylko u Burasaia[2]). Blaszka liściowa z żyłkowaniem dłoniastym, rzadko pierzastym, czasem dłoniasto klapowana[3]. Zwykle całobrzega, rzadko piłkowana[2].
Kwiaty
Zebrane w bardzo zróżnicowane, rozgałęzione kwiatostany wyrastające w kątach liści. Rośliny są dwupienne – na różnych okazach rozwijają się tylko kwiaty męskie lub tylko żeńskie (kwiaty obupłciowe występują u Parabaena i Tiliacora). Kwiatostany męskie są zwykle silniej rozgałęzione od kwiatostanów żeńskich[2]. Kwiaty zawsze drobne, niepozorne, bez miodników. Listki okwiatu zielone, białozielone, białe lub kremowe. W kwiatach pręcikowych występuje 6 działek kielicha i 6 płatków korony (czasem są silnie zredukowane lub ich brak). Pręcików jest tyle co płatków lub są liczne. W kwiatach słupkowych działek i płatków jest po 6, rzadziej po 4 lub po 1. Zwykle obecne są prątniczki. Słupków od 1 do 6, zawierających po dwa zalążki, przy czym rozwija się tylko jeden z pary. Szyjka słupka często wygięta, na szczycie ze znamieniem, czasem podzielonym[3].
Owoce
Pestkowce jednonasienne. Egzokarp błoniasty, cienki, mezokarp zwykle mięsisty, endokarp bardzo twardy, często brodawkowaty lub z podłużnymi listewkami[3].

Systematyka[edytuj]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzina miesięcznikowatych zaliczona jest do rzędu jaskrowców (Ranunculales), kladu dwuliściennych właściwych (eudicots). Miesięcznikowate są grupą siostrzaną dla kladu obejmującego rodziny berberysowatych i jaskrowatych[1].

jaskrowce

olszankowate Eupteleaceae




makowate Papaveraceae





krępieniowate Lardizabalaceae



Circaeasteraceae





miesięcznikowate Menispermaceae




berberysowate Berberidaceae



jaskrowate Ranunculaceae







Podział rodziny[1][4]

Podrodzina Tinosporoideae W. Wang & Z. D. Chen. – słupków kilka, liścienie blaszkowate (liściokształtne), rzadko mięsiste[1].

Podrodzina Menispermoideae W. Wang & Z. D. Chen. – słupek pojedynczy, liścienie rzemykowate, okrągławe na przekroju[1]

Pozycja w systemie Reveala (1999)

Takson tak samo definiowany jak w późniejszym ujęciu APG II, jednak ponieważ rząd jaskrowców przez Reveala podniesiony został do rangi klasy Ranunculopsida, wprowadzony został monotypowy rząd miesięcznikowców:

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Ranunculopsida Brongn., podklasa jaskrowe (Ranunculidae Takht. ex Reveal), nadrząd Ranunculanae Takht. ex Reveal, rząd miesięcznikowce (Menispermales Bromhead), rodzina miesięcznikowate (Menispermaceae Juss.)[5]

Przypisy

  1. a b c d e f Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-04].
  2. a b c d P. J. A. Kessler: Menispermaceae. W: Kubitzki Klaus, Rohwer Jens, Bittrich Volker: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 2. Berlin Heidelberg: Springer, 1993, s. 402-418.
  3. a b c Donald G. Rhodes: Menispermaceae Jussieu. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-01-25].
  4. Genera of Menispermaceae. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2016-01-25].
  5. Crescent Bloom: Menispermaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-05].