Monwid

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Monwid
Monwid Giedyminowicz
Ilustracja
Monwid, alternatywny szkic

Aleksandra Tarasowicza (1675), błędnie z herbem rodziny Moniwidów

Wizerunek herbu
Herb Giedyminowiczów
Książę kiernowski
Okres

od 1341
do ?

Książę słonimski
Okres

od 1341
do ?

Dane biograficzne
Dynastia

Giedyminowicze

Data urodzenia

ok. 13131315

Data i miejsce śmierci

2 lutego 1348
nad Strawą

Ojciec

Giedymin

Matka

Jewna?

Rodzeństwo

Narymunt, Olgierd, Jawnuta, Kiejstut, Koriat, Lubart, Witold

Monwid[1], Moniwid[2] (ur. ok. 13131315, zm. 2 lutego 1348 nad Strawą) – książę kieranowski i słonimski[1], jeden z synów Giedymina, a także członek rodziny Giedyminowiczów.

Dawniej uchodził za najstarszego syna Giedymina, jednak w świetle nowszych badań uważa się, że Monwid był jego najmłodszym synem. Niekiedy jest identyfikowany z księciem grodzieńskim, Patrykiem Narymuntowiczem, jednak mniemanie to zostało odrzucone[3].

Zginął w Bitwie nad Strawą w 1348 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jedna ze stron Kroniki Iwana Groźnego (XVI w.), na której znajdują się Jawnuta, Narymunt, Kiejstut, Koriat, Lubart i Monwid

Testament Giedymina[edytuj | edytuj kod]

W grudniu 1341 roku Giedymin zdążył przed śmiercią podzielić swoje państwo pomiędzy synów. Jewnuta otrzymał tron Wielkiego Księstwa w Wilnie. Kiejstut dostał Troki, Olgierd, będący już księciem witebskim, dostał Krewo. Narymunt zasiadł w Pińsku[4], a Koriat – jak świadczy Kronika Litewska(inne języki) – miał dostać Nowogródek, Wołkowysk i Mścibochów i rozciągające się do rzeki Słuczy[5]. Wreszcie Lubart dziedziczył Wołyń po swoim teściu, nieznanym księciu włodzimierskim[4].

Kronika Litewska(inne języki) z XV w., wydana przez Ignacego Daniłowicza (1788–1843), podaje informację, jakoby Monwid otrzymał od ojca Koraczew i Słonim[6]. Informacja ta, jako pierwotne źródło informacji, powinna zostać wzięta pod uwagę przed wszystkimi innymi. Jednakże, z relacji Kazimierza Stadnickiego wynika, że zaszła tu pomyłka ze strony wydawcy. Jako argument podaje, że korzystający z tej samej kroniki, wcześniejszy historyk, Jan Długosz (1415–1480), wymienia Kiernów jako udział Monwida. Śladem za informacją Długoszowską podążyli również późniejsi historycy; Bartosz Paprocki, Maciej Stryjkowski i Szymon Okolski, z czego dwóch ostatnich bardzo obeznanych w historii wielkolitewskiej[6][7].

Ponadto, Koraczew był bardzo rzadko wzmiankowany w Kronikach Litewskich, nie da się go nawet zlokalizować na mapach dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego, w przeciwieństwie do Kiernowa, stanowiącego udział Wigunta Aleksandra, jednego z synów Olgierda, a brata Monwida[7].

Polski historyk, Teodor Narbutt w dziejach Litwy trzyma się wersji Kroniki Litewskiej, jednakże w swoim krótkim ustępie o Monwidzie wypływa jawnie, że Kiernów i Koraczew wziął za jedno i to samo miejsce[7]. W powszechnej historiografii przyjmuje się więc, że Monwid w rzeczywistości otrzymał Kiernów i Słonim[8][1][6]. Z wymienionych powyżej powodów przyjmuje się, że Monwid panował w Słonimiu na Rusi, a także na Kiernowie[9].

Synowie Giedymina oprócz dzielnicy, mieli również prowadzić coś w rodzaju ściślejszej polityki. Do Jawnuty, jako nowego władcy, należało dźwiganie ciężaru spraw ogólnopaństwowych. Olgierd miał kierować polityką wielkolitewską wobec północno-wschodniej Rusi. Koriat działał wraz z Narymuntem i Lubartem na Rusi południowej, utrzymywał stosunki, głównie z Tatarami. Lubart przede wszystkim z Zjednoczonym Królestwem Polskim, Kiejstut z Mazowszem, a zwłaszcza z zakonem krzyżackim. Monwidowi przypadała prawdopodobnie rola rzecznika wielkolitewskiego wobec zakonu inflanckiego[10].

Panowanie[edytuj | edytuj kod]

Teodor Narbutt wysnuł teorię, według której Monwid miał przejąć tron wielkoksiążęcy, po swoim ojcu, Giedyminie. Teoria ta została jednak skrytykowana przez późniejszych historyków, według których teoria Narbutta nie była w żaden sposób uzasadniona i nie jest możliwa do pogodzenia z informacjami zawartymi w Kronikach Litewskich, według których po Giedyminie miał władać Jawnuta[7].

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Data śmierci Monwida pozostaje kontrowersją. Stadnicki w swojej publikacji ocenił, że Monwid zmarł w rok po śmierci ojca[7].

Wśród historyków panuje jednak inne, bardziej popularne przeświadczenie. opierające się na przekazie kroniki Macieja z Neuenburga(inne języki) i Kroniki czterech zakonów jerozolimskich, według których, dwóch braci ówczesnego władcy wielkolitewskiego – Olgierda – zginęło 2 lutego 1348 roku w Bitwie nad Strawą. Jednym z tych braci był Narymunt, zaś drugiego z nich badacze identyfikują z Monwidem. W pewnym stopniu potwierdzać to może fakt, że Monwid nie został wspomniany w traktacie rozejmu polsko-litewskiego z 1352 roku, co oznacza, że w tym roku z całą pewnością już nie żył[8]. Kolejnym argumentem potwierdzającym tę tezę, jest fakt, że od 1348 roku, należącym do Monwida Słonimiem, rządził już Kiejstut[11].

W pisanych źródłach historycznych nie zachowały się do czasów obecnych żadne inne materiały dotyczące Monwida[3].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Moniwid był synem Giedymina (protoplasty wszystkich Giedyminowiczów) i prawdopodobnie Jewny[1]. Miał 7 braci; Narymunta, Witolda, Olgierda, Kiejstuta, Lubarta, Koriata i Jewnutę, a także 6 sióstr; Elżbietę, Marię, Aldonę, Augustę i dwie nieznane z imienia; N. (Eufemia?) i N. (Helena?)[1][12].

Z powodu braku informacji źródłowych nie wiadomo, czy się ożenił i posiadał potomstwo[13], historycy jednakże są w większości zgodni, że Monwid nie miał żadnych dzieci[7].

Istnieją spekulacje, jakoby Monwid był protoplastą rodu Moniwidów herbu Leliwa[3], jednakże jest to błąd występujący z uwagi na zbieżność imion omawianego Monwida oraz Moniwida, bojara litewskiego, będącego właściwym protoplastą rodu[2].

Giedymin
ur. ok. 1275
zm. 1341
 
 
Giedyminowicze
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Narymunt
ur. 1300
zm. 1348
siostra
ur. ?
zm. 1342
Elżbieta
ur. ?
zm. 1364
Witold
ur. ok. 1303
zm. 1336
Olgierd
ur. 1296
zm. 1377
Jawnuta
ur. ok. 1306
zm. po 1366
Kiejstut
ur. ?
zm. 1382
Koriat
ur. ?
zm. 1358
Maria
ur. ?
zm. 1349
Augusta
ur. ?
zm. 1345
Lubart
ur. ?
zm. 1384
Aldona
ur. ?
zm. 1339
siostra
ur. ?
zm. ?
Monwid
ur. ?
zm. 1348
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
NarymuntowiczeWitoldowiczeOlgierdowiczeJawnutowiczeKiejstutowiczeKoriatowiczeLubartowicze

Drzewo genealogiczne zostało sporządzone na podstawie prac Józefa Wolffa oraz Jana Tęgowskiego[14][15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Minakowski ↓.
  2. a b Wolff 1895 ↓, s. 665.
  3. a b c ELR 1986 ↓, s. 688.
  4. a b Ochmański 1990 ↓, s. 55.
  5. Skrzypek 1936 ↓, s. 82.
  6. a b c Stadnicki 1849 ↓, s. 13.
  7. a b c d e f Stadnicki 1849 ↓, s. 14.
  8. a b Tęgowski 1999 ↓, s. 244.
  9. Stadnicki 1881 ↓, s. 140.
  10. Krzyżaniakowa, Ochmański 1990 ↓, s. 35.
  11. Miasto Słonim, [w:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej, Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa nowogródzkiego, część II tom 3, Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 2013, s. 7–9.
  12. Tęgowski 1999 ↓, s. 45.
  13. Tęgowski 1999 ↓, s. 244–245.
  14. Wolff 1895 ↓, s. 274.
  15. Tęgowski 1999 ↓.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]