Morzyk marmurkowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Morzyk marmurkowy
Brachyramphus marmoratus[1]
(Gmelin, 1789)
Osobnik w szacie spoczynkowej
Osobnik w szacie spoczynkowej
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd siewkowe
Podrząd mewowce
Parvordo Larida
Nadrodzina Alcoidea
Rodzina alki
Podrodzina alki
Rodzaj Brachyramphus
Gatunek morzyk marmurkowy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EN pl.svg

Morzyk marmurkowy (Brachyramphus marmoratus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny alk. Występuje na zachodnim wybrzeżu Ameryki Północnej, od Kalifornii po Alaskę i wyspy Cieśniny Beringa. Zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Johann Friedrich Gmelin w 1789. Przydzielił mu nazwę Colymbus marmoratus. Holotyp pochodził z Zatoki Księcia Williama[3]. Obecnie (2015) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza morzyka marmurowego w rodzaju Brachyramphus[4]. Niegdyś uznawany był za gatunek konspecyficzny z morzykiem kamczackim (B. perdix)[3]. IOC uznaje B. marmoratus za gatunek monotypowy[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Krępa alka o długim, ostro zakończonym dziobie[3]. Występuje rozdzielenie na szatę godową i spoczynkową, nie występuje dymorfizm płciowy w upierzeniu. W szacie godowej wierzch ciała w większości czarny, wymieszany z elementami rdzawokasztanowymi; wszystkie pióra z wyjątkiem pokryw skrzydłowych posiadają końcówki tej barwy. Na grzbiecie dwa pasy. Pokrywy skrzydłowe czarne, na końcach szarawe krawędzie. Broda, boki głowy i spód ciała białe, pióra posiadają szarobrązowe końcówki. Lotki czarne, jaśniejsze na chorągiewkach wewnętrznych. Sterówki czarne, występują w liczbie 14[5]. W szacie spoczynkowej wierzch ciała głównie szarobrązowy, z wyjątkiem wierzchu głowy i pokryw skrzydłowych – gdzie pióra są niemal jednolitej barwy – na końcach piór można dostrzec barwę brązowoczarną. Z tyłu szyi biała półobroża. Broda, kantarek, boki głowy i spód ciała czysto białe[5]. Dziób czarniawy, tęczówka czarnobrązowa[3].

Wymiary[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała to 24–26 cm, masa ciała 196–269 g[3]. Wymiary dla ptaków z Kolumbii Brytyjskiej, zebrane w latach 1997 w dwóch miejscach, podane w mm[6]:

Długość skrzydła Długość dzioba
Wzdłuż górnej krawędzi
Szerokość dzioba Wysokość dzioba Długość skoku
Desolation Sound (płd.-wsch. Kolumbia Brytyjska)
133,1 ± 3,7 17,9 ± 0,8 4,0 ± 0,3 5,8 ± 0,3 17,2 ± 0,8
131,1 ± 3,2 17,4 ± 0,9 4,0 ± 0,4 5,7 ± 0,3 16,9 ± 0,6
Mussel Inlet (wsch. Kolumbia Brytyjska)
133,8 ± 3,9 17,2 ± 0,9 4,0 ± 0,3 5,8 ± 0,3 17,7 ± 1,2
132,0 ± 3,0 17,0 ± 1,0 3,9 ± 0,4 5,7 ± 0,3 17,8 ± 1,5

U okazów z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie (dawniej British Museum) długość środkowego palca wraz z pazurem wynosi blisko 28 do 30 mm (1,1–1,2 cala)[5].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Zasięg występowania morzyka marmurkowego ciągnie się od zachodnich Aleutów (od Attu) po wyspy Barren i południowo-wschodnią Alaskę[3], na południe poprzez kanadyjską Kolumbię Brytyjską, Waszyngton, Oregon[7] po centralny stan Kalifornia (pasmo Santa Cruz). Zimuje głównie w oddaleniu od wybrzeża i wzdłuż niego, także na południe od lęgowisk[3]. BirdLife International szacuje powierzchnię obszaru lęgowisk na 1,38 mln km²[7].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Morzyki marmurkowe to ptaki morskie, przebywające najczęściej do 2 km od wybrzeża. W stanie Waszyngton stwierdzono występowanie tego gatunku do 80 km w głąb lądu, w Oregonie 56 km, w północnej Kalifornii 37 km, centralnej – 18 km. Ptaki regularnie odwiedzają przybrzeżne jeziora, większość znajduje się do 20 km od oceanu. W okresie lęgowym ptaki za miejsca gniazdowania wykorzystują lasy, ze szczególnym upodobaniem najstarszych drzew[8]. Dorosłe osobniki żywią się bezkręgowcami, szczególnie szczętkami, np. Thysanoessa spinifera[3] i kryl pacyficzny (Euphausia pacifica), oraz małymi rybami, np. Ammodytes hexapterus, śledziem oceanicznym (Clupea harengus), gromadnikiem (Mallotus villosus). Nie żerują w dużych stadach jak inne alki, większe skupiska formują się w zimie[8].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Pisklę morzyka marmurkowego

Okres lęgowy morzyków marmurkowych trwa od środka kwietnia do późnego września. Od czerwca do końca lipca w Kalifornii aktywność lęgowa szczególnie intensywna; w Oregonie ten okres trwa od lipca do środka sierpnia. Nie każdy dorosły osobnik wyprowadza lęgi co roku. Zniesienie liczy jedno jajo. Wysiadują je oba ptaki z pary, inkubacja trwa około 30 dni. Po blisko 28 dniach młode są w pełni opierzone. Na pisklęta polują modrosójki błękitne (Cyanocitta stelleri) i kruki (Corvus corax)[8]. Jeden osobnik z Kolumbii Brytyjskiej przeżył przynajmniej 10 lat (po sprawdzeniu obrączki został wypuszczony)[9].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Przez IUCN gatunek klasyfikowany jest jako zagrożony (EN, Endangered) wyginięciem niezmiennie od 2004 (stan w 2015); wcześniej w 2000 roku uznano gatunek za narażony (VU, Vulnerable). Zagrożeniem jest wycinka starych lasów, w których gatunek wyprowadza lęgi. Ptaki tracąc miejsca gniazdowania nie przenoszą się w inne, przez co populacja morzyków ma trend spadkowy. Używanie nylonowych siatek przy połowach oraz wycieki oleju mogą zwiększać śmiertelność morzyków marmurkowych. BirdLife International wymienia 16 ostoi ptaków IBA, w których występuje gatunek; jest to m.in. Zatoka Księcia Williama, Desolation Sound, Barkley Sound[7], niewymieniona na stronie gatunku zatoka Yakutat Bay[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Brachyramphus marmoratus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Brachyramphus marmoratus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d e f g h Nettleship, D.N. & de Juana, E.: Marbled Murrelet (Brachyramphus marmoratus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2014. [dostęp 2015-03-15].
  4. a b F. Gill & D. Donsker: Coursers, noddies, gulls, terns, auks & sandgrouse. IOC World Bird List (v5.1). [dostęp 2015-03-15].
  5. a b c Richard Bowdler Sharpe: Catalogue of the Birds in the British Museum. T. 23. Plataleae, Herodiones, Steganopodes, Pygopodes, Alcae and Impennes. 1898, s. 591.
  6. Cindy L. Hull, Brett A. Vanderkist, Lynn W. Lougheed, Gary W. Kaiser & Fred Cooke. Morphometric Variation in Marbled Murrelets, Brachyramphus Marmoratus, in British Columbia. . 
  7. a b c Marbled Murrelet Brachyramphus marmoratus. BirdLife International.
  8. a b c WILDLIFE SPECIES: Brachyramphus marmoratus. U.S. Forest Service Database, 19 lutego 2013. [dostęp 2015-03-15].
  9. Longevity Records Of North American Birds. USGS Banding laboratory, czerwiec 2014. [dostęp 2015-03-15].
  10. Yakutat Bay. BirdLife Data Zone. [dostęp 2015-03-15].