Muchomor twardawy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Muchomor twardawy
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rząd

pieczarkowce

Rodzina

muchomorowate

Rodzaj

muchomor

Gatunek

muchomor twardawy

Nazwa systematyczna
Amanita excelsa (Fr.) Bertill.
Dict. Encyclop. Sci. Medic. 13: 499 (1866)

Muchomor twardawy (Amanita excelsa (Fr.) Bertill.) – gatunek grzybów należący do rodziny muchomorowatych (Amanitaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Amanita, Amanitaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1821 r. Elias Fries nadając mu nazwę Agaricus excelsus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1866 r. Bertillon, przenosząc go do rodzaju Amanita[1].

Posiada ponad 50 synonimów naukowych[2].

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1890 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako bedłka silna i bedłka twardawa[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 5–15 cm, początkowo półkulisty, potem lekko wypukły do rozpostartego. Kolor szarobrązowy lub brązowopopielaty. Kapelusz pokryty jest jaśniejszymi, białoszarymi łatkami. Czasami po deszczach zdarza się, że łatek brak[4]. Charakterystyczną cechą umożliwiającą odróżnienie go od podobnego i bardzo trującego muchomora plamistego jest brak prążkowania na brzegach kapelusza[5]

Blaszki

Gęsto ustawione, białe, przy trzonie nie przyrośnięte[6].

Trzon

Wysokość 6–15, wyjątkowo do 20 cm, grubość 2–3 cm. Jest walcowaty, łatwy do wyłamania i ma białawy, duży i górą karbowany pierścień. U nasady posiada dużą i zaostrzoną bulwę o szerokości do 4,5 cm, bez wyodrębnionej pochwy[4]. Charakterystyczną cechą tej bulwy, różniącą ją od muchomora plamistego jest występowanie na niej kilku brodawkowatych obwódek (u muchomora plamistego bulwa jest mniejsza i ma kilka rzędów wałeczków)[5].

Miąższ

Biały a pod skórką kapelusza ma szary odcień. Zapach ziemisty, smak niewyraźny lub podobny do rzodkwi[7].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki szerokoelipsoidalne i gładkie, o rozmiarach 8–10 × 5–8 μm[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje w strefie umiarkowanej całej półkuli północnej, a także w Nowej Zelandii[8]. W Polsce jest pospolity[3].

Owocniki pojawiają się latem i jesienią, także w okresie suszy. Rośnie głównie w lasach iglastych, w lasach liściastych rzadziej. Występuje przeważnie grupowo[7].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny, ale o niewielkiej wartości. Potrawy przyrządzone ze świeżych grzybów nie mają większych wartości smakowych, suszone grzyby nadają się na przyprawę[7]. Może być pomylony z innymi silnie trującymi muchomorami i z tego powodu odradza się jego zbierania[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Muchomor plamisty (Amanita pantherina), muchomor czerwieniejący (Amanita rubescens) i muchomor porfirowy (Amanita porphyria)[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum [dostęp 2013-09-15].
  2. Species Fungorum [dostęp 2013-09-20].
  3. a b Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b Pavol Škubla, Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c d Till R.Lohmeyer, Ute Kũnkele, Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie, Warszawa 2006, ISBN 83-85444-65-3.
  6. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, ISBN 83-09-00714-0.
  7. a b c Albert Pilát, Otto Ušák, Mały atlas grzybów, Warszawa: PWRiL, 1977.
  8. Discover Life Maps [dostęp 2016-01-10].