NS Lenin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ленин
NS Lenin
Ilustracja
Bandera  ZSRR
Numer IMO 5206087
Port macierzysty Murmańsk
Armator Мурманское Морское Пароходство
Dane podstawowe
Typ lodołamacz
Historia
Stocznia Stocznia Admiralicji w Leningradzie
Data budowy 25 sierpnia 1956
Data wodowania 5 grudnia 1957
Data oddania do eksploatacji 5 grudnia 1959[1]
Data wycofania ze służby 1989
Dane techniczne
Wyporność 15 300 t
Liczba członków załogi 243
Długość całkowita (L) 134 m
Szerokość (B) 27,6 m
Zanurzenie (D) 10,5 m
Wysokość (H) 16,1 m
Napęd mechaniczny
Silnik • 3 reaktory PWR OK-150 (3 × 90 MW) (do 1967)
• 2 reaktory PWR OK-900 (2 × 171 MW) (od 1970)
•4 Turbiny parowe
Liczba śrub napędowych 3
Prędkość maks. 18 w.
Widok z boku
"Lenin" w 1959 roku

Lenin (ros. Ленин) – radziecki lodołamacz zwodowany w 1957 roku jako pierwszy na świecie cywilny statek o napędzie jądrowym, jak również pierwszy nawodny statek o takim napędzie. Pełnił służbę w latach 1959-1989 przede wszystkim na Przejściu Północno-Wschodnim.

Obecnie statek muzeum w bazie morskiej Atomfłotu w pobliżu Murmańska. 10 kwietnia 1974 statkowi przyznano Order Lenina.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Projekt statku został wykonany w Centralnym Biurze Konstrukcyjnym 15 (obecnie „Ajsbierg”) w latach 1953-1955 (projekt nr 92) po podjęciu decyzji o budowie lodołamacza o napędzie jądrowym przez Radę Ministrów ZSRR dnia 20 listopada 1953 roku[2]. Uważa się, że dla podjęcia decyzji istotne znaczenie miały względy propagandowe i rywalizacja ZSRR z państwami zachodnimi – budując statek nawodny o napędzie jądrowym udowadniano, że energia atomowa nadaje się do cywilnego wykorzystania, a nadto wyprzedzano pod tym względem USA[2]. Głównym konstruktorem statku był Wasilij Nieganow, który w zakresie kadłuba opierał się na wcześniejszym niezrealizowanym lodołamaczu projektu 90 o napędzie konwencjonalnym[2]. Siłownia jądrowa została zaprojektowana pod kierownictwem Igora Afrikantowa. Naukowym kierownikiem prac został mianowany członek Akademii Nauk ZSRR Anatolij Aleksandrow.

Budowę rozpoczęto 25 sierpnia 1956 w stoczni nr 194 (dawnej im. André Marty) w Leningradzie (od 1957 – Stoczni Admiralicji)[1]. Głównym budowniczym był W.I. Czerwiakow.

Statek zwodowano 5 grudnia 1957, a następnie w latach 1958-1959 zaczęto montowanie siłowni jądrowej, której rozruch przeprowadzono 6 sierpnia 1959 roku. 19 września 1959 lodołamacz wysłano na próby morskie pod dowództwem Pawła Ponomariewa[1].

Podczas budowy i testów na pokładzie lodołamacza przebywało wiele delegacji i przedstawicieli różnych krajów, między innymi Premier Wielkiej Brytanii Harold Macmillan, wiceprezydent USA Richard Nixon i towarzyszący mu szef amerykańskiego programu napędu jądrowego adm. Hyman Rickover, czy ministrowie Chin.

3 grudnia 1959 przekazany Murmańskiej Flocie Morskiej. Od roku 1960 w składzie Murmanskiego Morskiego Parochodstwa.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

„Lenin” to statek gładkopokładowy z przedłużoną środkową nadbudową i dwoma masztami; w części rufowej znajduje się lądowisko dla helikopterów służących do kontroli lodu na drodze lodołamacza. Reaktory typu PWR, położone w środkowej części statku, wytwarzały parę dla turbogeneratorów, które z kolej zasilały trzy silniki prądu stałego, po jednym na każdą śrubę.

Początkowo na lodołamaczu zamontowano trzy reaktory typu ОK-150 (jeden z nich stanowił rezerwę), pozwalające rozwinąć moc 32 MW przy zużyciu 45 gramów uranu dziennie (50 kg/100 000 km). Były one wyposażone w dwa generatory pary każdy i dostarczały po 103 (według innych danych 120) tony pary na godzinę[3]. Masa siłowni wynosiła 5767 ton, z czego ciężar osłon wynosił 1963 tony. Jednorazowy wsad paliwa wystarczał na trzykrotne opłynięcie Ziemi. Po kilkuletnim (1967-1970) remoncie pierwotne reaktory zamieniono na dwa nowsze reaktory typu ОK-900. Posiadały one cztery pętle obiegu pierwotnego z generatorami pary, miały moc po 171 MW i wytwarzały po 220 ton pary na godzinę[4].

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Dzięki dużej mocy i wysokiej autonomiczności (nawet przy lodzie o grubości 2,5m prędkość statku nie spadała poniżej 2 węzłów), lodołamacz już podczas pierwszych rejsów wykazał się świetną zdolnością do pracy. Zastosowanie atomowego lodołamacza pozwoliło przedłużyć okres żeglowności Północnej Drogi Morskiej.

29 kwietnia 1960 lodołamacz wyruszył w rejs na północ, do swojego rejonu operowania, docierając 6 maja do Murmańska[5]. Zaczął tam pracę, po dalszych ulepszeniach, 19 sierpnia 1960[5]. Początkowo służył do przecierania szlaku do Igarki nad Jenisejem, odciążając stare lodołamacze „Jermak” i „Krasin[5].

4 listopada 1961 kapitanem lodołamacza został Borys Sokołow.

W początkowych 6 latach użytkowania lodołamacz pokonał ponad 82 tysiące mil morskich w lodach i samodzielnie przeprowadził ponad 400 statków[4]. Podczas całego okresu eksploatacji pokonał 654 tysięcy mil morskich, z czego 563,6 tysiąca w lodach[6].

W czerwcu 1971 lodołamacz jako pierwszy nawodny statek przepłynął na północ od Ziemi Północnej. Rejs rozpoczął się w Murmańsku i zakończył się w Pieweku.

Lodołamacz „Lenin” przepracował 30 lat. Pod koniec 1989 został wycofany z użytku z powodu zużycia kadłuba (w wyniku tarcia o lód nastąpiło pocienienie ścianki) i odstawiony w porcie w pobliżu Murmańska. Na skutek akcji społecznej uniknął złomowania, od 2009 roku został przekształcony w muzeum[6]. Obiekty maszynowni były w dobrym stanie. Część z jej wyposażenia została wykorzystana w lodołamaczu „Arktika”.

Lodołamacz „Lenin” na kartce pocztowej i znaczku z 1978

Wypadki jądrowe[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1965 r. miała miejsce utrata chłodziwa. Po wyłączeniu reaktora w celu uzupełnienia paliwa, woda została wypompowana przed usunięciem zużytego paliwa. Z tego powodu część z elementów paliwowych stopiła się i odkształciła wewnątrz reaktora. Zostało to odkryte, gdy zużyte elementy były wyładowywane. 125 zespołów paliwowych (około 60% całości) utknęło w rdzeniu reaktora nr 2. Podjęto decyzję o usunięciu rdzenia łącznie z paliwem i prętami kontrolnymi, które zostały umieszczone w specjalnych pojemnikach, zestalone, przetrzymane przez dwa lata, a następnie zatopione w Zatoce Cywolki (w pobliżu Nowej Ziemi) w 1967 roku[4].

Drugą awarią był wyciek z systemu chłodzenia reaktora nr 1, który wykryto na przełomie 1966 i 1967 roku[4]. Znalezienie wycieku wymagało przebicia się przez betonową i metalową osłonę biologiczną przy użyciu młotów. Gdy wyciek został odnaleziony, stało się jasne, że zniszczenia dokonane przy przebijaniu się były zbyt poważne, aby mogły zostać naprawione. Z tego powodu we wrześniu 1967 roku, po usunięciu kaset paliwowych, przedział ze wszystkimi trzema reaktorami i ich osłoną został odseparowany od kadłuba i 19 września zrzucony przez wykonaną dziurę w dnie lodołamacza na dno morza w Zatoce Cywolki w pobliżu Nowej Ziemi (na głębokości 50 m)[4]. Podczas remontu połączonego z modernizacją w Siewierodwińsku lodołamacz otrzymał dwa lepsze reaktory OK-900 i do eksploatacji powrócił 20 czerwca 1970 roku[4].

Szczegóły tych wypadków nie były szerzej znane do czasu upadku Związku Radzieckiego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Holicki 2015 ↓, s. 22.
  2. a b c Holicki 2015 ↓, s. 21.
  3. Holicki 2015 ↓, s. 23.
  4. a b c d e f Holicki 2015 ↓, s. 26-27.
  5. a b c Holicki 2015 ↓, s. 24-25.
  6. a b Holicki 2015 ↓, s. 28.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ryszard Szepke, 1000 słów o atomie i technice jądrowej, Warszawa: Wydaw. Min. Obrony Narodowej, 1982, ISBN 83-11-06723-6, OCLC 835943619.
  • Grzegorz Jezierski: Energia Jądrowa wczoraj i dziś . Warszawa: Wydawnictwo WNT, 2014, s. 394. ​ISBN 978-83-7926-297-7​.
  • Wojciech Holicki. Lenin - atomowy pionier. „Morza i Okręty”. Nr specjalny 1/2015. I (2), 2015. Warszawa: ZBiAM. ISSN 2450-2499.