Nornik zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nornik zwyczajny
Microtus arvalis[1]
(Pallas, 1778)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

gryzonie

Podrząd

Supramyomorpha

Infrarząd

myszokształtne

Nadrodzina

myszowe

Rodzina

chomikowate

Podrodzina

karczowniki

Plemię

Arvicolini

Rodzaj

nornik

Podrodzaj

Microtus

Gatunek

nornik zwyczajny

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[15]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Nornik zwyczajny[16][17], nornik polny[18], polnik[17] (Microtus arvalis) – gatunek ssaka z podrodziny karczowników (Arvicolinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae).

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Nornik zwyczajny występuje od północnego Półwyspu Iberyjskiego przez większość Europy na północ i zachód po Danię, południowo-wschodnią Finlandię i zachodnią część europejskiej Rosji, a także na południowy wschód po Macedonię Północną i Bułgarię;izolowane populacje występują także na wyspach u wybrzeży Oceanu Atlantyckiego we Francji (Noirmoutier-en-l’Île, Île d’Yeu i Oléron), Orkadach na północnym wybrzeżu Wielkiej Brytanii, wyspie Guernsey na Wyspach Normandzkich, kilku wyspach na Morzu Wattowym u północno-zachodnich wybrzeży Niemiec oraz na wyspach u zachodnich wybrzeża Estonii[19].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1779 roku niemiecki przyrodnik Peter Simon Pallas nadając mu nazwę Mus arvalis[2]. Holotyp pochodził z miasta Puszkin, w obwodzie leningradzkim, w Rosji[20].

M. arvalis należy do podrodzaju Microtus i grupy gatunkowej arvalis[19]. M. arvalis jest najbliżej spokrewniony z M. obscurus, mają identyczny kariotyp (2n = 46) i krzyżują się w wąskiej strefie parapatrycznej o szerokości zaledwie 10 km[19]. Liczba wcześniej rozpoznanych podgatunków M. arvalis jest duża, ale brak jest konsensusu[19]. Badania filogeograficzne wykazały kilka allopatrycznych linii ewolucyjnych (zachodnia, środkowa, włoska, wschodnia i bałkańska), przy czym linia zachodnia dzieli się na podlinie (północna i południowa)[19]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten takson za gatunek monotypowy[19].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Microtus: gr. μικρος mikros „mały”; ους ous, ωτος ōtos „ucho”[21].
  • arvalis: łac. arvalis „polny, z pola”, od arvum, arvi „pole”, od arare „orać”[22].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała (bez ogona) samic 93–120 mm, samców 95–120 mm, długość ogona samic 24–38 mm, samców 27–37 mm; masa ciała samic 18–32 g, samców 18–40 g[23]. Wymiary populacji z Orkadów: długość ciała (bez ogona) samic 97–128 mm, samców 98–134 mm, długość ogona samic 27–41 mm, samców 28–44 mm; masa ciała samic 22–55 g, samców 29–67 g[23]. Wzór zębowy: I C P M = 16[23].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Występuje w suchych biotopach, szczególnie dużych polach uprawnych, również na suchych łąkach, murawach, a nawet wydmach nadmorskich. Zwierzę roślinożerne, żywi się głównie nasionami, często stając się szkodnikiem na polach uprawnych. W sprzyjających warunkach dożywa 1,5 roku. Aktywne w dzień i nocy. Żyje w norach z szeroko rozgałęzionym systemem korytarzy.

Nornik zwyczajny najszybciej ze wszystkich ssaków osiąga dojrzałość płciową. Zazwyczaj zwierzę staje się płodne w wieku 2 miesięcy. Ciąża trwa około 20 dni, a w miocie jest zazwyczaj 4-7 młodych Młode stają się samodzielne po 20 dniach życia[24].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Microtus arvalis, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b P.S. Pallas: Novae species quadrupedum e Glirium ordine, cum illustrationibus variis complurium ex hoc ordine animalium. Erlangae: sumtu Wolfgangi Waltheri, 1778, s. 78. (łac.)
  3. F. de P. von Schrank: Fauna Boica: durchgedachte Geschichte der in Baiern einheimischen und zahmen Thiere. T. 1. Nürnberg: in der Stein’schen Buchhandlung, 1798, s. 72. (niem.)
  4. J.M. Bechstein: Gemeinnützige Naturgeschichte Deutschlands nach allen drey Reichen: ein Handbuch zur deutlichern und vollständigern Selbstbelehrung besonders für Forstmänner, Jugendlehrer und Oekonomen. Leipizg: Bey Siegfried Lebrecht Crusius, 1801, s. 998. (niem.)
  5. A.G. Desmarest: Mammalogie, ou, Description des espèces de mammifères. Cz. 2. Paris: Chez Mme. Veuve Agasse, imprimeur-libraire, 1822, s. 282, seria: Encyclopédie méthodique. (fr.)
  6. H.R. Schinz: Europäische Fauna oder Verzeichniss der Wirbelthiere Europa’s. Cz. 1: Säugethiere und Vögel. Stuttgart: Schweizerbart, 1840, s. 60. (niem.)
  7. J. Ray. Note sur le Campagnol mineur (Arvicola cunicularius) Ray. „Revue Zoologique”. 1847, s. 312, 1847 (fr.). 
  8. J.H. Blasius. Beiträge zur Kenntniß der Gattung Arvicola und der deutschen Fledermäuse. „Gelehrte Anzeigen der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften zu München”. 37, s. 106, 1853 (niem.). 
  9. V. Fatio. Campagnols et musaraignes Suisses quelques formes peu connues. Importance variable de certains caracteres. „Archives des sciences physiques et naturelles”. 4 (19), s. 197, 1905 (fr.). 
  10. Rörig i Börner 1905 ↓, s. 73.
  11. Rörig i Börner 1905 ↓, s. 76.
  12. Rörig i Börner 1905 ↓, s. 77.
  13. Rörig i Börner 1905 ↓, s. 88.
  14. a b Rörig i Börner 1905 ↓, s. ryc. v.
  15. N. Yigit, R. Hutterer, B. Kryštufek & G. Amori, Microtus arvalis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2021-2 [dostęp 2021-12-07] (ang.).
  16. Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 237. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  17. a b K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 278, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  18. Nornik polny (Microtus arvalis). Encyklopedia leśna. [dostęp 2021-12-07].
  19. a b c d e f C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 366. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  20. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Microtus (Microtus) arvalis. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-12-07].
  21. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 424, 1904 (ang.). 
  22. The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World [online], S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).
  23. a b c U. Pardiñas, P. Myers, L. León-Paniagua, N.O. Garza, J. Cook, B. Kryštufek, R. Haslauer, R. Bradley, G. Shenbrot & J. Patton. Opisy gatunków Cricetidae: U. Pardiñas, D. Ruelas, J. Brito, L. Bradley, R. Bradley, N.O. Garza, B. Kryštufek, J. Cook, E.C. Soto, J. Salazar-Bravo, G. Shenbrot, E. Chiquito, A. Percequillo, J. Prado, R. Haslauer, J. Patton & L. León-Paniagua: Family Cricetidae (True Hamsters, Voles, Lemmings and New World Rats and Mice). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 351–352. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.)
  24. H. Hofmann: Ssaki. Warszawa: Muza, 1998, s. 245, seria: Encyklopedia kieszonkowa.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]