Nur rdzawoszyi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nur rdzawoszyi
Gavia stellata[1]
(Pontoppidan, 1763)
Nur rdzawoszyi
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd nury
Rodzina nury
Rodzaj Gavia
Gatunek nur rdzawoszyi
Synonimy
  • Colymbus stellatus Pontoppidan, 1763[2]
  • Colymbus lumme Gunnerus, 1761[2]
  • Colymbus borealis Brünnich, 1764[2]
  • Colymbus septentrionalis Linnaeus, 1766[2]
  • Plotus claudicans Scopoli, 1769[2]
  • Mergus naevia Tunstall, 1771[2]
  • Mergus stellatus Bonnaterre, 1790-91[2]
  • Mergus septentrionalis Bonnaterre, 1790-91[2]
  • Urinator striatus Lacépède & Daudin, 1802[2]
  • Urinator bailloni Lacépède & Daudin, 1802[2]
  • Colymbus rufogularis Meyer & Wolf, 1810[2]
  • Cepphus septentrionalis Pallas, 1811[2]
  • Cepphus stellatus Pallas, 1811[2]
  • Eudytes septentrionalis Lichtenstein, 1822[2]
  • Colymbus Mülleri C. L. Brehm, 1826[2]
  • Colymbus microrhynchus C. L. Brehm, 1855[2]
  • Colymbus glacialis Swinhoe, 1860[2]
  • Urinator lumme Stejneger, 1882[2]
  • Urinator septentrionalis Schalow, 1895[2]
  • Gavia lumme Allen, 1897[2]
  • Gavia stellata Peters, 1931[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
żółty - sezon lęgowy, zimę spędza na morzach

Nur rdzawoszyi (Gavia stellata) – gatunek dużego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny nurów (Gaviidae).

Występowanie[edytuj]

Gniazduje na północnych skrajach Eurazji i Ameryki Północnej[4][5][6]. W Europie spotykany na Islandii, Irlandii, w północnej Skandynawii i Syberii. Zimuje na wybrzeżach mórz strefy umiarkowanej i subtropikalnej półkuli północnej.

W Polsce pojawia się nielicznie, ale regularnie na przelotach u wybrzeży Bałtyku (marzec - kwiecień i wrzesień - grudzień), głównie w małych grupach. Tylko pojedyncze osobniki zimują. Pojedyncze nury widuje się czasem w głębi lądu.

Charakterystyka[edytuj]

Cechy gatunku[edytuj]

Upierzenie - szarobrązowy wierzch ciała, zimą pokryty białymi plamkami, spód biały. W upierzeniu godowym głowa o płaskim czole i szyja barwy popielatej, a gardło rdzawe (choć z daleka wygląda jak prawie czarne). W szacie spoczynkowej z białą szyją po bokach i oczami otoczonymi białą obwódką, jest jaśniejszy od nura czarnoszyjego. Cienki dziób jest charakterystycznie lekko zadarty do góry. To najmniejszy z nurów, tylko nieco większy od kaczki krzyżówki czy perkoza dwuczubego. Zrywa się do lotu lżej od pozostałych. Często i długo nurkuje. Lata z szyją wyciągniętą do przodu i nieco poniżej linii grzbietu.

Głos[edytuj]

Jego obecność na lęgowisku zdradza gardłowe "kwak", a w czasie godów szybkie, powtarzające się dźwięki kończą się żałosnym kwileniem.

Płynący osobnik młodciany z szarym upierzeniem
Osobnik młodociany

Wymiary średnie[edytuj]

  • długość ciała 53-69 cm[6][7]
    • długość czaszki: 12,5 cm[8]
    • długość dzioba: 7,3 cm[8]
  • rozpiętość skrzydeł 106-116 cm[6][7]
  • masa ciała 988-2460 g[6][9]

Biotop[edytuj]

Gnieździ się od wybrzeży po góry, nad małymi stojącymi wodami śródlądowymi np. jeziorami, zbiornikami zaporowymi, stawami hodowlanymi, na wyspach i brzegach rzek. Zimuje na wybrzeżach morskich.

Okres lęgowy[edytuj]

Nur rdzawoszyi z pisklęciem

Toki[edytuj]

Przylatuje na lęgowiska parami, po czym od razu rozpoczynają się toki (okres lęgowy rozpoczyna w najwyższych szerokościach geograficznych, dopiero w drugiej połowie czerwca). Pływa wtedy szybko z zadartą głową i wypiętą piersią. Co roku para zajmuje to samo miejsce. Nawet w czasie godów zarówno samiec i samica mają to samo upierzenie, choć na piersiach mają wtedy trójkątne czarnobrązowe plamy z białymi cętkami.

Gniazdo[edytuj]

Zbudowane z roślinności wodnej, wysłane mchem, torfem lub trawą, ulokowane na podmokłych terenach wśród zarośli. W przeciwieństwie do nura czarnoszyjego wybiera małe zbiorniki wodne do 1 ha. Miejsca lęgowe mogą być wykorzystywane w następnym roku.

Ptak dorosły w szacie spoczynkowej z charakterystycznym cętkowaniem na grzbiecie

Jaja[edytuj]

Samica składa 1-3 (najczęściej 2) jaja[6][10] o barwie brązowej z plamkami od maja do czerwca.

Wysiadywanie i dorastanie[edytuj]

Wysiaduje je oboje rodzice, przy czym samica dłużej. Pisklęta wykluwają się po 27 dniach[6] i po 10-12 godzinach opuszczają gniazdo i towarzyszą rodzicom w żerowaniu. Początkowo są żywione małymi mięczakami, owadami wodnymi i skorupiakami, potem małymi rybkami. Pisklęta są nieco bardziej brązowe na grzbiecie, ale ogólnie nie różnią się znacznie od dorosłych. Zdarza się, że rodzice wożą je na grzbiecie. Młode usamodzielniają się po 1,5 miesiąca. Dojrzałość płciową uzyskują w wieku 2-3 lat[6]. Najstarszy zaobrączkowany nur rdzawoszyi miał w chwili śmierci obrączkę założoną 23 lat i 7 miesięcy wcześniej, a kolejny rekordzista 22 lat i 11 miesiący (w chwili odczytu był żywy)[11].

Pożywienie[edytuj]

Głównie składem pokarmu są ryby (dorsz atlantycki (Gadus morhua), śledź oceaniczny (Clupea harengus), szprot (Sprattus sprattus), głowaczowate (Cottidae) oraz łososie z rodzajów Salvelinu i Salmo)[6], uzupełniane przez mięczaki, owady, raki i inne bezkręgowce, jak też żaby.

Pokarmu szuka do 8 km od swego gniazda w słonej i słodkiej wodzie.

Ochrona[edytuj]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (najmniejszej troski)[3]. Objęty ochroną gatunkową ścisłą[12].

Podobnie jak nurowi czarnoszyjemu zagraża mu zakwaszenie zbiorników na terenach lęgowych np. w południowej Szwecji, a na zimowiskach wycieki ropy.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Gavia stellata, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Red-throated Loon (ang.). World Bird Info. [dostęp 2014-01-30].
  3. a b Gavia stellata. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. Frank Gill, David Donsker (red.): Family Gaviidae (ang.). IOC World Bird List: Version 4.2. [dostęp 2014-07-31].
  5. Denis Lapage: Nur rdzawoszyi (Gavia stellata) (Pontoppidan, 1763). Avibase. [dostęp 2014-01-30].
  6. a b c d e f g h Carboneras 1992 ↓, s. 171.
  7. a b Sterry i in. 2002 ↓, s. 22.
  8. a b Red-throated Diver (Gavia stellata) (ang.). [dostęp 16 czerwca 2012].
  9. Busse i in. 1990 ↓, s. 388.
  10. Red-throated Loon Gavia stellata (ang.). WhatBird. [dostęp 2014-01-30].
  11. Fransson et al., 2010: EURING list of longevity records for European birds. [1]
  12. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2014 r. poz. 1348).

Bibliografia[edytuj]

  • Karel, Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7.
  • Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.
  • Carles Carbones: Family Gaviidae (Divers). W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992. ISBN 84-87334-10-5. (ang.)
  • Przemysław Busse (red.), Zygmunt Czarnecki, Andrzej Dyrcz, Maciej Gromadzki, Roman Hołyński, Alina Kowalska-Dyrcz, Jadwiga Machalska, Stanisław Manikowski, Bogumiła Olech: Ptaki. T. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0563-0.
  • Paul Sterry, Andrew Cleave, Andy Clements, Peter Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Horyzont, 2002. ISBN 83-7311-341-X.