Obszary (Bielsko-Biała)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Obszary
Zabawa
Osiedle Rosta
Część Bielska-Białej
ilustracja
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Miasto

Bielsko-Biała

Dzielnica

Biała Północ

Położenie na mapie Bielska-Białej
Położenie na mapie
49°50′28″N 19°03′38″E/49,841111 19,060556
Portal Polska

Obszary – dzielnica zwyczajowa Bielska-Białej położona między Białą a Komorowicami. Jej obszar pokrywa się z granicami osiedla (jednostki pomocniczej gminy) o nazwie Biała Północ, będąc jednocześnie podzielonym między obręby ewidencyjne Komorowice Krakowskie, Lipnik i Hałcnów. Dla całości lub części dzielnicy stosuje się również nazwy Zabawa oraz Osiedle Rosta. Przeważa tu zabudowa jednorodzinna, z wyjątkiem części południowej i zachodniej, która ma charakter przemysłowy.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Granice osiedla Biała Północ wyznaczają[1]:

Granice dawnych wsi, na pograniczu których dzielnica się rozwinęła, odzwierciedlają obręby ewidencyjne. Zdecydowana większość Obszarów należy do obrębu Komorowice Krakowskie. Ulica Bukietowa, kompleks przemysłowy Nemak Poland przy ulicy Komorowickiej oraz obszar na południe od ulicy Konwaliowej i rzeki Krzywej wokół stacji kolejowej Bielsko-Biała Wschód są częścią obrębu Lipnik. Niewielki fragment pomiędzy ulicą Czerwoną, Niepodległości i Baczyńskiego należy do obrębu Hałcnów[1].

Równolegle do nazwy Obszary funkcjonują zwyczajowo i na mapach określenia Zabawa oraz Osiedle Rosta. Zabawa często odnoszona jest do części zachodniej wokół ulicy Komorowickiej, a Osiedle Rosta do zabudowań na północ od kościoła Matki Bożej Fatimskiej[2][3], lecz nie jest to regułą[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Mapa Komorowic z 1912 z zaznaczeniem folwarku Zabawa
Komorowicka 170 – dawny folwark Zabawa
Ruiny dworu Rosta

Dzielnica rozwinęła się na pograniczu dawnych wsi Komorowice (Krakowskie), Lipnik i Hałcnów. Do połowy XX wieku zabudowa skupiała się wzdłuż ulicy Komorowickiej, drogi wyjazdowej z Białej. Określenie Zabawa wywodzi się od folwarku o tej nazwie ulokowanego niedaleko mostu na Krzywej (ostatnią pozostałość stanowi dom nr 170)[5][6][7]. Nieopodal w rejonie dzisiejszej ulicy Ceramicznej i Cegielnianej Emanuel Rost junior uruchomił cegielnię i stworzył niewielkie założenie pałacowo-parkowe nazywane „dworem Rosta”, od którego z kolei pochodzi nazwa Osiedle Rosta[8].

Najstarszym obiektem przemysłowym w rejonie Obszarów była założona w 1878 fabryka włókiennicza Schulza i Zipsera przy ulicy Komorowickiej w miejscu dzisiejszych zakładów Nemak Poland[9]. W latach 1907–1908 wzniesiono naprzeciwko Bielsko-Bialską Przędzalnię Kamgarnu – późniejsze Zakłady Przemysłu Włókienniczego WELDORO. Dla jej pracowników powstał w 1912 wielorodzinny budynek mieszkalny (familok) przy dzisiejszej ulicy Konwaliowej[10]. W 1909 rozpoczęła działalność fabryka frezów, śrub i nitów Theodor Pollak & Sohn, w miejscu której znajdują się dziś zakłady Bispol przy ulicy Towarowej[11]. Dalsza industrializacja południowej i zachodniej części Obszarów nastąpiła w okresie powojennym w związku z powstaniem Zakładów Metalowych im. Juliana Marchlewskiego, które w 1972 wcielone zostały do Fabryki Samochodów Małolitrażowych[9]. Między ulicą Komorowicką a rzeką Białą powstał w latach 70. szereg zakładów pomocniczych FSM.

W 1888 otwarto odcinek Kolei Miast Śląskich i Galicyjskich z Bielska do Kalwarii Zebrzydowskiej wraz ze stacją kolejową dla miasta Białej – obecnie Bielsko-Biała Wschód[12].

Niewielki fragment dzielnicy obejmujący teren, na którym powstały później dwie fabryki włókiennicze, należał od 1832 do gminy Przedmieście Biała (Vorstadt Biala) i w 1872 został przyłączony do miasta Białej[13][14]. Wraz z wcieleniem Lipnika w 1925 jego częścią stał się też obszar na południe od rzeki Krzywej wokół dworca kolejowego[15]. W 1968 włączono w granice Bielska-Białej część Obszarów położoną na południe od ulicy Czerwonej oraz wokół ulicy Komorowickiej i Cegielnianej aż po dwór Rosta[16]. Pozostała została przyłączona wraz z całymi Komorowicami Krakowskimi w 1977[17].

W II połowie XX wieku nastąpił intensywny rozwój zabudowy jednorodzinnej na Obszarach. W latach 70. wybudowano jako element północnej obwodnicy miasta okalająca dzielnicę dwujezdniową ulicę Niepodległości. Jej część została w XXI wieku przekształcona w odcinek drogi ekspresowej S1 (wcześniej S69), na którym w 2011 oddano do użytku bezkolizyjny węzeł Rosta[18]. W latach 1987–2000 wzniesiono katolicki kościół parafialny pod wezwaniem Matki Bożej Fatimskiej[19]. W 2002 utworzono na terenie Obszarów osiedle (jednostkę pomocniczą gminy) Biała Północ, które w 2017 zamieszkiwało 2696 osób[20].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Portal mapowy Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej z warstwami obrębów ewidencyjnych i jednostek pomocniczych gminy
  2. Mapa w serwisie OpenStreetMap
  3. Bielsko-Biała. Plan miasta CARTOMEDIA. Zielona Góra – Bielsko-Biała: Wydawnictwo Kartograficzne Polkart, 2007. ISBN 978-83-87873-94-3.
  4. Plany miast COPERNICUS. Bielsko-Biała. Czechowice-Dziedzice. Skoczów. Żywiec. Warszawa: Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. E. Romera, 2008. ISBN 978-83-7539-295-1.
  5. Zabawer Hof na austriackiej mapie wojskowej (Franziszeische Landesaufnahme) z lat 60. XIX wieku
  6. Komorowice Obszary. historia.beskidia.pl. [dostęp 2022-02-16].
  7. Resztki zabudowań folwarku Zabawa w Komorowicach. historia.beskidia.pl. [dostęp 2022-02-16].
  8. Marcin Płużek: Na ratunek ruinie. Ocalić dworek przed całkowitą zagładą. Kronika Beskidzka, 2020-12-27. [dostęp 2022-02-16].
  9. a b Biurowiec Zakładów Metalowych w Bielsku-Białej z roku 1973. historia.beskidia.pl. [dostęp 2022-02-16].
  10. Bielsko-Biała. Monografia miasta. Tom II – Biała od zarania do zakończenia I wojny światowej (1918). Idzi Panic (red.). Bielsko-Biała: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej, 2010, s. 542. ISBN 978-83-60136-26-3.
  11. Pollak Theodor. Wirtualny Sztetl. [dostęp 2022-02-16].
  12. Jerzy Polak: Zarys dziejów Lipnika. Bielsko-Biała: Stowarzyszenie Lipnik, 2002, s. 179. ISBN 978-83-912192-0-1.
  13. Bielsko-Biała. Monografia miasta. Tom II – Biała od zarania do zakończenia I wojny światowej (1918). Idzi Panic (red.). Bielsko-Biała: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej, 2010, s. 360. ISBN 978-83-60136-26-3.
  14. Dokładny przebieg granic administracyjnych przed i po przyłączeniu Przedmieścia Białej na tle topografii pokazuje mapa Kulturplan der deutschen Stadt Biala in Galizien z roku 1908
  15. Bielsko-Biała. Monografia miasta. Tom II – Biała od zarania do zakończenia I wojny światowej (1918). Idzi Panic (red.). Bielsko-Biała: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej, 2010, s. 464. ISBN 978-83-60136-26-3.
  16. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1968 r. w sprawie zmiany granic miasta Bielsko-Biała w województwie katowickim. [dostęp 2022-02-16].
  17. Bielsko-Biała. Monografia miasta. Tom IV – Bielsko-Biała w latach 1918–2009. Idzi Panic (red.). Bielsko-Biała: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej, 2010, s. 404. ISBN 978-83-60136-46-1.
  18. Otwarta obwodnica Bielska-Białej. inzynierbudownictwa.pl, 2011-11-04. [dostęp 2022-02-16].
  19. Historia parafii. Parafia Matki Bożej Fatimskiej w Bielsku-Białej. [dostęp 2022-02-16]. przy ulicy Krausa
  20. Liczba mieszkańców Bielska-Białej z podziałem na 30 osiedli według stanu na 31 grudnia 2017. Budżet obywatelski Bielska-Białej. [dostęp 2022-02-16].