Stare Miasto (Bielsko-Biała)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Bielska-Białej Stare Miasto
Część Bielska-Białej
Ilustracja
Widok na Stare Miasto z lotu ptaka
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Bielsko-Biała
Dzielnica Śródmieście
Data założenia XIII wiek
Wysokość 338 m n.p.m.
Nr kierunkowy 33
Kod pocztowy 43-300
Tablice rejestracyjne SB
Położenie na mapie Bielska-Białej
Położenie na mapie
49°49′16″N 19°02′34″E/49,821111 19,042778
Portal Portal Polska
Rynek
Zamek książąt Sułkowskich
Katedra św. Mikołaja
Ulica Schodowa
Ulica Podcienie
Ulica Orkana i mury miejskie

POL Bielsko-Biała COA.svg Stare Miastoosiedle i najstarsza część Śródmieścia w Bielsku-Białej położona na Wzgórzu Miejskim i posiadająca zachowany średniowieczny układ urbanistyczny.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Stare Miasto założone zostało na Wzgórzu Miejskim mającym w XIII wieku naturalne elementy obronne (skarpa), wzbogacone później murem miejskim. Dziś wzgórze znajduje się w sercu Bielska-Białej.

Dzisiejsze Stare Miasto graniczy z:

Granice Starego Miasta wyznacza linia dawnych murów miejskich, a więc dzisiejsze ulice:

Historia i urbanistyka[edytuj | edytuj kod]

Stare Miasto jest kolebką dawnego Bielska.

Miasto zbudowano w 4 ćw. XIII w. na wzgórzu zwanym potem Wzgórzem Miejskim, mającym z trzech stron skarpy o naturalnych walorach obronnych.

Układ urbanistyczny[edytuj | edytuj kod]

Wzgórze zajmuje powierzchnię 4 ha i ma kształt nieregularnego owalu o wymiarach 300 x 200 m z prostokątnym rynkiem pośrodku, z którego czterech narożników wybiegają po dwie prostopadłe wąskie uliczki oraz terenem kościelnym od południowej strony. Jest to typowy układ urbanistyczny dla lokacyjnych, średniowiecznych miast śląskich powstałych w dobie osadnictwa na prawie magdeburskim.

Zabudowa[edytuj | edytuj kod]

Aż do czasu pożarów z 1659 i 1664 r., które doszczętnie spaliły Bielsko, miasto miało zabudowę wyłącznie drewnianą (z wyjątkiem zamku i kościoła). Dopiero w XVII wieku zaczęto stawiać murowane kamienice, które także spłonęły m.in. w 1808 i 1836 r.

Mury miejskie[edytuj | edytuj kod]

Już w pierwszej ćwierci XIV wieku miasto było otoczone murami obronnymi z kamienia łamanego wzmocnionymi przez palisady, baszty i trzy bramy – dolną (obecna wieża zamkowa), górną (ul. Piwowarska) i od strony pastwiska północnego (ul. Kręta). Fortyfikacje miały długość około 800 m i wykorzystywały naturalne właściwości wzgórza. W XVI wieku mury zostały poddane rozbudowie – po 1521 r. wzniesiono drugą linię murów (zewnętrznych) w odległości ok. 5-10 m od wewnętrznych. Rozbudowane fortyfikacje, stworzone z myślą o obronie miasta przed niebezpieczeństwem tureckim, nie obroniły jednak mieszkańców przed napadem Szwedów w 1645 r. W czasie pożaru miasta w 1659 r. zostały poważnie uszkodzone, niemniej odbudowano je i do połowy XVIII wieku spełniały swą rolę. Później częściowo je rozebrano, a częściowo zabudowano, podobnie jak to się stało ze starymi fortyfikacjami w innych miastach austriackich.

Mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

Miasto w obrębie murów zamieszkiwali tzw. wielkomieszczanie, czyli potomkowie pierwszych osadników. Byli właścicielami 76 działek z domami, korzystali w pełni z praw miejskich i mieli do 1572 r. monopol na prowadzenie rzemiosła i handlu. Wtedy przywilej ten złamali małomieszczanie, czyli mieszkańcy przedmieść bielskich, którzy jednak aż do początku XIX wieku nie mieli pełni praw miejskich

Historia najnowsza[edytuj | edytuj kod]

Aż do XIX wieku Stare Miasto było centrum gospodarczym, administracyjnym i kulturalnym Bielska. W tym stuleciu życie miasta zaczęło się przenosić na Dolne Przedmieście (szczególnie po 1890 r.). Po drugiej wojnie światowej Rynek przerobiono na skwer, a cała starówka stała się zaniedbaną dzielnicą antykwariatów i kafejek. Dopiero dzięki programowi rewitalizacji Starego Miasta, rozpoczętemu w 2003 r., starówce przywracany jest dawny blask.

Stare Miasto dziś[edytuj | edytuj kod]

W 2003 r. wcielono w życie Program Rewitalizacji Starego Miasta, I etapem była gruntowna przebudowa Rynku zakończona w 2006 r. (budowa fontanny, przywrócenie pomnika św. Jana Nepomucena, odsłonięcie reliktów studni i dawnej wagi miejskiej, rekonstrukcja podcieni). Renowacji poddawane są również budynki przy innych staromiejskich uliczkach. W 2010 r. zakończyć ma się II etap rewitalizacji, w ramach którego mają powstać dwa nowe parki, platforma widokowa, zostaną wyremontowana nawierzchnie staromiejskich ulic i zostanie zrekonstruowana średniowieczna baszta [1] .

W ostatnich latach przywrócono Staremu Miastu funkcję kulturalnego centrum miasta – wiele imprez, takich jak Festiwal Miast Partnerskich, Jarmark Świętojański czy koncerty bożonarodzeniowe, odbywają się na Rynku.

Dzisiejsze Stare Miasto jest miejscem popularnym nie tylko wśród turystów, ale również mieszkańców Bielska-Białej, którzy znajdują tu galerie sztuki, kluby nocne, restauracje itp.

W lutym 2010 roku rozpoczął się projekt społeczny mający na celu promocję bielskiej starówki wśród bielszczan oraz turystów - BielskaStarowka.info. Inicjatorem i animatorem projektu jest Fundacja Wspierania Działań Kulturowych i Społecznych „Aksamit”. Partnerami projektu są przedsiębiorcy, artyści, instytucje kultury i społecznicy. Sercem informacyjnym projektu jest portal Projekt społeczny - Bielska Starówka.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Stare Miasto zachowało niezmienny, średniowieczny układ urbanistyczny, dlatego w całości jest uznane za zabytek. Pojedyncze obiekty zasługujące na uwagę to:

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

oraz restauracje, kluby itp.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Od XIX wieku Stare Miasto leży poza głównymi traktami komunikacyjnymi. Przez plac Chrobrego biegną jednak:

Najbliższy przystanek autobusowy w pobliżu znajduje się przy hotelu President. Zatrzymują się tam autobusy: 1, 2, 4, 7, 8, 10, 18, 22, 24, 24Bis, 26, 27, 28, 30, 35L, 35S, 50, 57, N1 (nocny), N2 (nocny)

Przypisy

  1. Marcin Czyżewski: Bielska starówka z basztą i platformą. Gazeta.pl, 8 listopada 2008. [dostęp 8 listopada 2008].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Polak, Przewodnik po Bielsku-Białej, Bielsko-Biała 2000, Towarzystwo Miłośników Ziemi Bielsko-Bialskiej ​ISBN 83-902079-0-7

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]