Olszowa (województwo opolskie)
50°27′13″N 18°16′35″E/50,453611 18,276389| wieś | |
_ID_628676.jpg) Kościół Matki Boskiej Śnieżnej | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności |
350 |
| Strefa numeracyjna |
77 |
| Kod pocztowy |
47-143[2] |
| Tablice rejestracyjne |
OST |
| SIMC |
0504380 |
Położenie na mapie gminy Ujazd  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa opolskiego  | |
Położenie na mapie powiatu strzeleckiego  | |
| 50°27′13″N 18°16′35″E/50,453611 18,276389[1]
| |
Olszowa (dodatkowa nazwa w j. niem. Olschowa) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie strzeleckim, w gminie Ujazd.
Od 1950 miejscowość położona jest w województwie opolskim.
Historia i nazwa
[edytuj | edytuj kod]Osada wzmiankowana w 1223. W roku 1823 hrabia Leopold von Gaschin sprzedał za 30 000 talarów i 100 dukatów swojemu krewnemu, synowi siostry Aloisi grafowi Andreas von Renard, majątek Olszowa. W latach 1936–1945 miejscowość nosiła nazwę Erlenbusch[3].
Plebiscyt i powstanie
[edytuj | edytuj kod]W 1910 roku 375 mieszkańców mówiło w języku polskim, natomiast 12 posługiwało się językiem niemieckim. W wyborach komunalnych w listopadzie 1919 roku 89 głosów oddano na kandydatów z list polskich, którzy zdobyli komplet 9 mandatów. Podczas plebiscytu w 1921 roku we wsi uprawnionych do głosowania było 294 mieszkańców (w tym 42 emigrantów). Za Polską głosowało 198 osób, za Niemcami 92 osoby. Istniały tu oddziały Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” oraz Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska[4].
W Olszowej toczyły się walki w ramach III powstania śląskiego. Wieś została opanowana przez 2 kompanię batalionu strzeleckiego Wiesława Kołeczki z Podgrupy „Harden” już na początku zrywu. Podczas bitwy o Górę św. Anny broniona była przez pododdziały Grupy „Wschód” przed atakami bawarskiego Freikorps Oberland. 23 maja 1921 r. wtargnął do wsi z Dolnej 2 baon Freikorps Oberland pod dowództwem kpt. Finsterlina, krwawo odparty przez działające w składzie pułku pszczyńskiego Franciszka Rataja pododdział rybnicki Musioła i dwa plutony kaemów pod dowództwem Pawła Stanina – w baonie niemieckim pozostało tylko 67 ludzi. Wieś została zdobyta przez wojska niemieckie ostatecznie 4 czerwca po kilku godzinach walk[4]. W ramach antypolskich represji, 10 czerwca, zamordowani zostali w Olszowej czterej mieszkańcy wioski zabrani z pracy w polu:
- Franciszek Kandziora (lat 26),
- Jan Musioł (lat 20),
- Ryszard Małek (lat 19),
- Stefan Muszalski (lat 19).
Byli oni robotnikami dworskimi i mieszkańcami Olszowej. Nie wiadomo, czy uczestniczyli w powstaniu (najprawdopodobniej powstańcem był tylko Ryszard Małek). Za propolskie sympatie zostali wydani Niemcom przez praktykanta dworskiego o nazwisku Gabor. Znęcając się nad aresztowanymi prowadzono ich przez wieś z rękoma założonymi w tył głowy i kazano śpiewać niemieckie pieśni. Rozstrzelani zostali w lesie koło Olszowej. Ojciec Ryszarda Małka odnalazł grób pomordowanych. Zwłoki przewieziono na cmentarz i pochowano 12 czerwca bez udziału księdza, któremu Selbstschutz zakazał udziału w pogrzebie pod groźbą kary śmierci. Innemu z mieszkańców Olszowej, którego syn był powstańcem, Janowi Ciomperlikowi (lat 56, żonaty, gospodarz) podczas aresztowania wsunięto do kieszeni rewolwer, a następnie go zrewidowano i wydano nań wyrok śmierci. Zastrzelono go pod murem własnego domu, na oczach żony i sześciorga dzieci[5][6]. Wskutek rozpętanego we wsi terroru zginął również za sprawą SSOS zamieszkały w Olszowej Antoni Müller[4].
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[7]:
- kościół fil. pw. Matki Boskiej Śnieżnej, istniał od 1679, przebudowany w 1748, remontowany w 1988 i 2007. Drewniany o konstrukcji zrębowej, jednonawowy z wieżą; wnętrze barokowe, znajduje się na cmentarzu, wypisany z księgi rejestru
- zbiorowa mogiła powstańców śląskich, na cmentarzu rzym.-kat.
- budynki folwarczne, ul. Hodowlana:
- spichrz, z XIX/XX w.
- stajnia.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 92666.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 859 [zarchiwizowane 2022-10-26].
- ↑ Landkreis Gross Strehlitz. [dostęp 2007-11-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-11-17)].
- ↑ a b c Encyklopedia powstań śląskich, Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1982, s. 354.
- ↑ a b Zyta Zarzycka. Uwagi o zbrodniach niemieckiego Selbstschutzu w III powstaniu śląskim. Z materiałów Muzeum Czynu Powstańczego w Leśnicy. „Studia Śląskie”. XXXIX, s. 311, 314, 1981. Opole: Instytut Śląski w Opolu.
- ↑ a b Mogiła zbiorowa powstańców śląskich w Olszowej [online], zabytek.pl [dostęp 2025-10-21].
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo opolskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2025, s. 120.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]Olszowa, [w:] Archiwum wycinków prasowych, Instytut Śląski [dostęp 2021-01-21].
| Miasto | |
|---|---|
| Wsie | |
| Osady | |
| Części miasta |
|
| Integralne części wsi |
