Polska Organizacja Wojskowa Górnego Śląska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Polska Organizacja Wojskowa Górnego Śląska (skr. POW Górnego Śląska lub POW G.Śl.) – autonomiczna górnośląska organizacja konspiracyjna nadzorowana i współtworzona przez Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (początkowo za pośrednictwem Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu)[1] do walki nieregularnej, podjazdowej o secesję Górnego Śląska od Rzeszy Niemieckiej i przyłączenie do Polski. Organizacja ta powstała 11 stycznia 1919 w Katowicach[2]. Stanowiła ona główną polską siłę zbrojną w powstaniach śląskich 19191921. Stworzona została na wzór Polskiej Organizacji Wojskowej.

Działali w niej m.in.: Józef Grzegorzek, Alfons Zgrzebniok, Jan Wyglenda, Walenty Fojkis, Karol Grzesik, Stanisław Mastalerz, Adam Kocur, Stanisław Krzyżowski, Alojzy Nikodem Fizia, Rudolf Kornke, Maksymilian Iksal.

Partyzantom pomagali i współpracowali z nimi obywatele Rzeczypospolitej Polskiej, żołnierze wywiadu wojskowego z Oddziału II Sztabu Generalnego WP[3].

Licząca około 23 tys. członków organizacja w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 w następstwie rozkazu wydanego przez Maksymiliana Iksala[4] rozpoczęła I powstanie śląskie. Po II powstaniu śląskim poinformowano o rozwiązaniu POW G.Śl. Jednakże jej miejsce zajęła daleka nazwą od wojska Centrala Wychowania Fizycznego...

Centrala Wychowania Fizycznego[edytuj]

Powstanie organizacji CWF zostało ogłoszone we wrześniu 1920 i formalnie miała się ona zajmować propagowaniem zdrowego stylu życia i upowszechnianiem sportu. De facto CWF była instytucją przykrycia działań żołnierzy i agentów wywiadu Oddziału II SG WP na terytorium powersalskiej Rzeszy Niemieckiej, zwanej potocznie Republiką Weimarską. Jej siedziba mieściła się w Hotelu Lomnitz w Bytomiu. W rzeczywistości organizacja zajmowała się ochroną polskich wieców i placówek plebiscytowych, chroniąc osoby przygotowujące plebiscyt przed niemieckimi bojówkarzami z Kampforganisation Oberschlesien (Organizacji Bojowej Górnego Śląska), nazywającymi siebie obrońcami swojego państwa. Na najwyższym szczeblu CWF powstał organ o nazwie Centrala, który był podporządkowany Polskiemu Komisariatowi Plebiscytowemu z Wojciechem Korfantym na czele. Na czele CWF stał kpt. Mieczysław Paluch, a potem ppor. Mieczysław Chmielewski. Szefem sztabu CWF był kpt. Alfons Zgrzebniok (dowódca I i II powstania śląskiego), a jego zastępcą kpt. Michał Grażyński (późniejszy wojewoda śląski). Szefem sztabu technicznego był Józef Jędrośka, szefem referatu wywiadowczego – Józef Witczak. Przedstawicielstwem CWF w Polsce był Związek Przyjaciół Górnego Śląska. Po II powstaniu śląskim CWF zmieniła struktury partyzanckie na wzór przyjęty w wojsku regularnym. Pod koniec 1920 CWF miała 16 tys. zaprzysiężonych członków i tyle samo współpracowników, jednak dużym problemem tej organizacji był fakt, że rząd polski nie doceniał determinacji Ślązaków i nie wykazywał dostatecznego zainteresowania wsparciem CWF w środki do dalszej działalności, co stało się podstawą do wystosowania dramatycznego memoriału przez dowództwo CWF w dniu 20 grudnia 1920. Dnia 15 stycznia 1921 CWF została rozwiązana i włączona do nowej tajnej organizacji wojskowej pod nazwą Dowództwo Obrony Plebiscytu[5].

Dowództwo Obrony Plebiscytu[edytuj]

Organizacja powstała 11 grudnia 1920 w Kępnie w Wielkopolsce z inicjatywy gen. Kazimierza Raszewskiego i Wojciecha Korfantego. Początkowo w celach konspiracyjnych nosiła ona nazwę Warszawskie Towarzystwo Przemysłowo-Budowlane. Dowództwo Obrony Plebiscytu po wcieleniu do niego CWF stało się głównym ośrodkiem dowódczym polskiego podziemnego ruchu zbrojnego na Górnym Śląsku. Ze względów bezpieczeństwa siedziba kierownictwa znajdowała się w Grodźcu, a od lutego 1921 w Sosnowcu. Oprócz CWF w skład DOP weszli także popowstaniowi śląscy uchodźcy, Związek Przyjaciół Górnego Śląska (jako organ kwatermistrzowski) i Związek Hallerczyków (skupiający kilka tysięcy Ślązaków z dawnej armii Hallera). Na czele organizacji stał początkowo płk dr Paweł Chrobok, a jego zastępcą był ppłk Maciej Mielżyński (w kwietniu został jej dowódcą). W ramach tej organizacji zostały powołane kilkuosobowe inspektoraty, które z czasem poza funkcjami inspekcyjnymi przejęły funkcje dowódcze w terenie.

Powstały następujące inspektoraty:

  1. Inspektorat – Katowice, Bytom, Zabrze, Królewska Huta;
  2. Inspektorat – Racibórz, Pszczyna, Rybnik;
  3. Inspektorat – Gliwice, Tarnowskie Góry;
  4. Inspektorat – Lubliniec, Olesno;
  5. Inspektorat – Opole, Kluczbork;
  6. Inspektorat – Strzelce, Koźle, Prudnik.

Na czele Głównego Inspektoratu stał Karol Grzesik.

Dowództwo Obrony Plebiscytu w lutym 1921 liczyło ok. 30 tys. członków, a w kwietniu 1921 już ok. 40 tys. W celu uzyskania wsparcia w wyposażeniu DOP nawiązała współpracę z dowódcami sąsiadujących ze Śląskiem polskich okręgów wojskowych: gen. Kazimierzem Raszewskim w Poznaniu i gen. Stanisławem Szeptyckim w Krakowie, którzy wbrew stanowisku rządu polskiego (niechcącego zaogniać sytuacji) przekazywali potajemnie uzbrojenie na Górny Śląsk. Po plebiscycie i niekorzystnych dla Polaków propozycjach podziału Górnego Śląska, w DOP przystąpiono do przygotowywania powstania. W chwili ogłoszenia stanu alarmowego w dniu 2 maja 1921[6] DOP przekształcono w Naczelną Komendę Wojsk Powstańczych.

Naczelna Komenda Wojsk Powstańczych[edytuj]

Najwyższy polski organ militarny na Górnym Śląsku powstały w przededniu wybuchu III powstania śląskiego, 2 maja 1921[6]. Komendą kierował ppłk Maciej Mielżyński, a od 7 czerwca 1921[6] ppłk Kazimierz Zenkteller. Naczelna Komenda zajmowała się dowodzeniem i organizacją zaopatrzenia w czasie walk powstańczych. Wojciech Korfanty w tym czasie koordynował działania polityczne, piastując funkcję dyktatora w organie o nazwie Naczelna Władza Cywilna na Górnym Śląsku i w jego Komitecie Wykonawczym, w którego skład wchodzili: Józef Rymer, Józef Grzegorzek, Józef Biniszkiewicz, Franciszek Roguszczak, Michał Grajek, Adam Wojciechowski i Klemens Borys.

Siedziba Naczelnej Komendy mieściła się w Szopienicach przy ul. Lwowskiej 2 (obecnie VI Liceum im. Jana Długosza w Katowicach-Szopienicach).

Naczelna Komenda została zlikwidowana w lipcu 1921, po zakończeniu III powstania śląskiego.

Przypisy

  1. Józef Grzegorzek, Pierwsze powstanie śląskie 1919 roku w zarysie, Katowice 1935, s. 36.
  2. Józef Grzegorzek, op. cit., s. 38.
  3. Józef Grzegorzek, op. cit., s. 65–68.
  4. Edmund Jakubowski, Z papierów Jana Kędziora z Katowic, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Katowicach”, nr 32, Prace Historyczne, nr 2, Katowice 1967, s. 255–257.
  5. Encyklopedia Powstań Śląskich, red. Franciszek Hawranek (i in.), Opole 1982, s. 66.
  6. a b c Encyklopedia Powstań Śląskich, op. cit., s. 318.

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Józef Grzegorzek, Pierwsze powstanie śląskie 1919 roku w zarysie, Katowice 1935.
  • Edmund Jakubowski, Z papierów Jana Kędziora z Katowic, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Katowicach”, nr 32, Prace Historyczne, nr 2, Katowice 1967.
  • Encyklopedia Powstań Śląskich, red. Franciszek Hawranek (i in.), Opole 1982.